Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия аймағы
Region of New Zealand
Король елі (маори тілінде: Te Rohe Pōtae немесе Rohe Pōtae o Maniapoto) – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралының батыс бөлігіндегі аймақ. Ол шамамен Каухиа портынан және солтүстіктегі Отароханга қаласынан басталып, оңтүстікте Уаңғануи өзенінің жоғарғы ағысына дейін, шығыста Хаухунгароа және Рангитото тауларынан батыста Тасман теңізіне жақын жерлерге дейін созылады. Аймақ көбінесе орманды таулы жерлерді қамтиды. Анықтамасы шартты болғанымен, бұл аймақ Жаңа Зеландия тарихында маңызды рөл атқарады. "Король елі" термині 1860 жылдардағы Жаңа Зеландия соғыстары кезінде пайда болды. Осы кезде отарлық күштер Вайкатоға басып кіргенде, маори патшалығының күштері Кихикихи маңындағы Пуниу өзені бойындағы бекіністер (па) жолымен белгіленген aukati, яғни шекараның оңтүстігіне шегінді. Aukati-дің арғы жағындағы жерлер маорилердің иелігінде қалды, ал еуропалықтарға осы шекараны кесіп өтуге тыйым салынды, бұл өлім жазасымен қорқытылды. Күрделі таулы жолдары мен әртүрлі ландшафтымен әйгілі Король елінде субтропиктік деп саналатын жылы климат орналасқан.
The King Country (Māori: Te Rohe Pōtae or Rohe Pōtae o Maniapoto) is a region of the western North Island of New Zealand. It extends approximately from Kawhia Harbour and the town of Ōtorohanga in the north to the upper reaches of the Whanganui River in the south, and from the Hauhungaroa and Rangitoto Ranges in the east to near the Tasman Sea in the west. It comprises hill country, large parts of which are forested. The region, albeit loosely defined, is very significant in New Zealand's history. The term "King Country" dates from the New Zealand Wars of the 1860s, when colonial forces invaded the Waikato and forces of the Māori King Movement withdrew south of what was called the aukati, or boundary, a line of pa alongside the Puniu River near Kihikihi. Land behind the aukati remained native territory, with Europeans warned they crossed it under threat of death. Known for its rugged, rural roads and diverse landscape, the King Country has a warm climate, considered subtropical.
Үкімет
Патшалық жері жергілікті өкімет құрамына кірмейді. Ол екі жергілікті басқару аймағының – Уаикато және Манавату-Ухангануидің – және төрт ауданның толық немесе бір бөлігін құрайды: Отороханга, Руапеху, Таупо және Уайтомо. Таранаки Корольдік Жері – орталық үкімет үшін парламенттік округ. Оның депутаты Нью-Плимут қаласының шетінен бастап Гамильтон қаласының шетіне дейінгі және Те Авамуту, Отороханга және Те Куити сияқты Корольдік жерінің қалаларын қамтитын аумақты ұсынады.
The King Country is not an entity in local government. It forms part of two local government regions, Waikato and Manawatū Whanganui, and all or part of four districts: Ōtorohanga, Ruapehu, Taupō and Waitomo. Taranaki King Country is a parliamentary electorate for central government. The member represents an area which stretches from the outskirts of New Plymouth City to the outskirts of Hamilton City and including the King Country towns of Te Awamutu, Ōtorohanga and Te Kūiti.
География
Патшалық елі (ә. і. ш. Батыс жоталар) көбінесе төбелі-алдындардан тұрады, оның ішінде Рангитото және Хаухунгароа жоталары бар. Аймақта кең карст аймақтары орналасқан, олар Вайтомо үңгірлері сияқты географиялық нысандарды құрайды. Аймақ көбінесе ауылдық және сирек қоныстанған, қалалар мен ірі елді мекендер жоқ. Ең ірі елді мекендер – Те Куити және Отароханга (солтүстікте) және Таумарунуи (оңтүстікте) ауылдық сервистік орталықтары болып табылады.
The King Country (a. k. a. Western Uplands) is largely made up of rolling hill country, including the Rangitoto and Hauhungaroa Ranges. It includes extensive karst regions, producing such features as the Waitomo Caves. The area is largely rural and sparsely settled, with no cities or large towns. The most significant townships are the rural service centres of Te Kūiti and Ōtorohanga (in the north) and Taumarunui (in the south).
Тарих
Еуропалықтар қоныстанғанға дейін бұл аймақты түрлі маори iwi, әсіресе Нгати Маниапото, Нгати Тама және Нгати Туваретоа мекендеген. 1863 жылдың шілдесінде губернатор сэр Джордж Грей британдық одақтас маорилердің шағын тобымен күшін қосып, Вайкатоға шабуыл жасауға бұйрық берді. Шабуылдың мақсаты – Жаңа Зеландиядағы Тәж билігіне қауіп деп саналған Кинг билігін басу, сондай-ақ Вайкато маорилерін аймақтан шығарып, Пакеха қоныстанғандары үшін жағдай жасау болатын. Кинг күштері сандық артықшылыққа ие болмағандықтан және жақсы қару-жарақтары болмағандықтан, 1864 жылдың сәуірінде Оракау шайқасынан кейін Вайкатодан оңтүстікке шегінді. Соңында олар Маниапото жеріне қашуға мәжбүр болды, кейіннен бұл жер Корольдік ел деп аталды. Осы кезде аймаққа маорилер «Рохе-потее» деген ат берді. Бұл атау «Шапканың аймағы» деп аударылады. Дәстүр бойынша, екінші маори королі Тавиао Солтүстік аралдың үлкен картасына ақ шапағын қойып, шапкамен жабылған жердің барлығы оның билігінде (мана) болатынын жариялаған екен. 1864 жылдың сәуірінде Таурангадағы Гейт Па шайқасындағы ауыр шығындардан кейін генерал Дункан Камерон Вайкато аймағындағы одан әрі әскери науқандарды жоспарлаудан бас тартты. Грей мен отаршылдық үкімет бұл шешімді қабылдауға мәжбүр болды. Таулы, кедей және оқшауланған Корольдік ел жаулап алуға тартымды болған жоқ. Король Тавиао және оның ізбасарлары он жылдан астам уақыт бойы үкіметке қарсы маори монархиясын эмиграцияда сақтап, өмір жағдайы өте қиын болғанына қарамастан, үкіметке қарсы маорилерге пана берді. Бұл, әсіресе, Рохеде тұратын шамамен 800 Маниапото халқының ресурстарын басып кеткен, шамамен 3500 Вайкато халқының көптеп келуіне байланысты болуы мүмкін. 1872 жылдың 15 мамырында Те Кути үкіметтік күштерден қашып, Вайкато өзенінен өтіп, аймаққа өтініш етуші ретінде кірді және оған баспана берілді. 1880 жылы жер агенті немесе сатып алушы Уильям Моффат атып өлтірді. 1881 жылы жер сату мәселесі бойынша үй иелерімен туындаған жанжалдың және бүлікшілерге жалпы кешірім жарияланғаннан кейін Тавиао пайда болды және Патша қозғалысының қаруын қойды. Үкімет, Вахануи, Реви және Таонай арасындағы сәтті келіссөздерден кейін, соның ішінде 1883 жылы Те Кутиге кешірім берілді, Корольдік ел еуропалықтарға қолжетімді болды. Ол жол салуға және негізгі магистральдық желіге ашылды, бірақ бүкіл ауданда алкогольді сатуға тыйым салынды. 1883 жылдың наурыз айында өткен жиналыста Джон Брайс теміржол маршрутын зерттеуге рұқсат беретін келісімшартқа қол қойды. 1885 жылдың ақпанында Кихикихиде Джон Балланспен өткен кездесуде желі құрылысын бекіту туралы шешім қабылданды. Балланс маршрут бойындағы жерді беруді талап етпегені үшін сынға ұшырады (өйткені бұл жолдың арқасында оның құны артады), бірақ ол мұны маорилерге қабылдамайтындығын білген. Теміржол құрылысы 1885 жылы басталды және 1908 жылы аяқталды. Оның аяқталуы Корольдік елдегі көлік және байланыс инфрақұрылымын жақсартты, аймақта қоныстану мен егіншілікті дамытуға көмектесті, сондай-ақ Таумарунуи сияқты ауылдық қызмет көрсету қалаларының өсуіне ықпал етті. Бұл қала 1950 жылдарға дейін маңызды теміржол депосы болды. Алкогольге тыйым салу 1908 жылғы Лицензиялау туралы заңның 272-бабында сақталды. Джонатан Саричтің 2011 жылғы баяндамасындағы «Корольдік ел лицензиялау аймағының шекаралары» картасын қараңыз. Жас кезінде Джон А. Ли шамамен 1910 жылы осы аймаққа алкогольді контрабандалық жолмен әкелгені үшін түрмеге жабылған. 1923 және 1926 жылдары алкогольге қарсы петицияға жауап ретінде Корольдік елдің басшылары – Те Рата Махута Тавиао Потарау (төртінші маори королі), Тувакаририка Патана, Хоту Тана Пакухату және Корольдік елдің отыз жетекші басшысы Премьер-министрге келіп, өз аймақтарында алкогольге тыйым салуды қорғау туралы өтініш жасады. 1949 жылдың наурыз айында бесінші маори королі (1933-1966) Короки Махута және принцесса Те Кирихае Те Пуэа Херанги (1883-1952) Уайкато, Нгати Маниапото, Таранаки, Нгати Туваретоа және Те Вайнуи а Руа тұрғындарын білдіретін 400 адамнан тұратын делегацияны Парламентке алып келді. Олар «Корольдік ел келісімі» бойынша алкогольге тыйым салуды қорғау туралы мәселе көтерді. Алайда, олардың өтініші ескерілмеді. 1951 жылы 1000 маори Таурангуи Па, Туакуда жиналып, өз аймақтарында алкогольге рұқсат берудің әлсіздігіне наразылық білдірді. 1951 жылы Ұлттық партия қайта сайланды және оның сайлауалды уәделерінің бірі – Корольдік елде лицензиясыз референдум өткізу болды. 1953 жылы 1954 жылдың қарашасында 60% көпшілікті талап ететін бірлескен сауалнама үшін заң жобасы енгізілді. Нәтиже болжамды болды, өйткені сол кезде аймақта тұратын халықтың демографиялық ерекшеліктері ескерілді: лицензия беруге еуропалықтардың 80%-ы және маорилердің 25%-ы қолдау көрсетті.
Prior to European settlement, the area was occupied by various Māori iwi, especially Ngāti Maniapoto, Ngāti Tama, and Ngāti Tūwharetoa. In July 1863, Governor Sir George Grey ordered an invasion of the Waikato with colonial forces supplemented by small numbers of British allied Maori. The invasion was aimed at suppressing Kingite power, which was seen by the colonial government as a threat to Crown authority in New Zealand; it was also aimed to drive Waikato Maori from the region in readiness for occupation and settlement by Pakeha settlers. Heavily outnumbered and disadvantaged by superior firepower, the Kingite forces retreated southwards from the Waikato after the battle at Ōrākau in April 1864, eventually being forced to flee to Maniapoto land, later called the King Country. At this time, the region received a Māori name, Rohe pōtae. This name translates as "Area of the Hat", and is said to have originated when the second Māori King Tāwhiao put his white top hat on a large map of the North Island and declared that all land covered by the hat would be under his mana (or authority). Heavy casualties at the Battle of Gate Pa at Tauranga in April 1864 prompted General Duncan Cameron to abandon plans for further military campaigns in the Waikato area, and Grey and the colonial government were forced to accept this decision. The King Country, mountainous, poor and isolated, was not an attractive conquest. King Tāwhiao and his followers were able to maintain a rebel Māori monarchy in exile and a refuge for rebel Māori opposed to the government for more than a decade although living conditions were very poor. This may be partly due to the large influx of about 3,500 Waikato people who swamped the resources of the approximately 800 Maniapoto living in the rohe. On 15 May 1872 Te Kooti, on the run from government forces, crossed the Waikato River and entered the territory as supplicant and was granted asylum. In 1880, William Moffat, apparently a land agent or buyer, was shot and killed. In 1881, as a result of ongoing friction with his hosts over the question of land sales, and a general amnesty being granted to the rebels, Tāwhiao emerged and laid down the King Movement's arms. After successful negotiations between the government, Wahanui, Rewi and Taonui, including a pardon for Te Kooti by 1883 the King Country was made accessible to Europeans. It was opened to road surveying, and the start of the Main Trunk Line but with a prohibition on the sale of alcohol throughout the district. At a March 1883 meeting, John Bryce got a compact that allowed the surveying of the rail route. At a February 1885 meeting at Kihikihi with John Ballance construction of the line was approved. Ballance was criticised for not requiring cession of land alongside the route (which would rise in value because of the line), but he knew that would not be acceptable to Māori. Construction of the railway began in 1885, and finished in 1908, with the completion greatly improving transport and communications in the King Country, promoting settlement and farming in the area as well as assisting in the growth of rural service towns such as Taumarunui which was an important railway depot until the 1950s. The alcohol ban continued as section 272 of the Licensing Act 1908—see the map of the "Boundaries of the King Country Licensing Area" in Jonathan Sarich's 2011 report. As a young man, John A. Lee was jailed for smuggling alcohol into the area around 1910. In 1923 and again in 1926, in response to a pro alcohol petition sent around for signatures, another deputation of leaders of the King Country Te Rata Mahuta Tawhiao Potarau (fourth Māori King), Tuwhakaririka Patana, Hotu Tana Pakukohatu, and Thirty Leading Chiefs of the King Country—came before the Prime Minister to petition that the prohibition against alcohol in their area be protected. In March 1949 Korokī Mahuta, the fifth Māori King (1933 1966), and Princess Te Kirihaehae Te Puea Herangi (1883 1952) led a 400 strong delegation to Parliament, representing the people of the Waikato, Ngāti Maniapoto, Taranaki, Ngāti Tūwharetoa and Te Wainui a Rua, concerning the "King Country Pact" to protect the prohibition line. However, their plea was ignored, and in 1951 1000 Māori rallied at Tauranganui Pa, Tuakau to protest the laxity in allowing alcohol in their area. In 1951 the National Party was re elected, and one of its campaign promises was for a single referendum on no license in the King Country. In 1953 a Bill was introduced for a joint poll requiring a 60% majority in November 1954, and the result was predictable given the demographics of the population then living in the area: licensing was carried by a large majority: 80% for European and 25% of Maori in favour of a license.
Экономика
Өңір экономикасының көп бөлігі ауыл шаруашылығымен (әсіресе мал өсірумен) және орман шаруашылығымен, сондай-ақ оларды қолдайтын қызметтермен байланысты. Уайтомо үңгірлері сияқты туристік қызығушылық тудыратын аймақтар да бар. Корольдік аймақта табиғатты қорғауға арналған жерлер, әсіресе Пуреора орман паркі орналасқан. 1966 жылдан 2010 жылдың 31 наурызына дейін King Country Radio (1ZU шақыру белгісімен) Таумарунуи қаласынан хабар таратуды жүзеге асырды.
The greater part of the region's economy is involved in farming (especially pastoral farming) and forestry, with some supporting services. There are some areas of tourist significance, such as Waitomo Caves. The King Country also contains areas of conservation estate, especially Pureora Forest Park. From 1966 to 31 March 2010, King Country Radio (with the call sign 1ZU) operated from Taumarunui.
Спорт
Корольдік регби футбол одағы бірнеше регбишіні өндірді, олар All Blacks құрамасына енді: Кевин Бороевич, Рональд Брайерс, Колин Мидс, Стэн Мидс, Джек Маклин, Билл Филлипс, Джо Ратима және Грэм Уайтинг. Солтүстік Корольдік футбол командасы сары және көк түсті жейделерде ойнайды. Олардың базасы Отороханга қаласында орналасқан.
The King Country Rugby Football Union has produced several rugby union players who became All Blacks: Kevin Boroevich, Ronald Bryers, Colin Meads, Stan Meads, Jack McLean, Bill Phillips, Joe Ratima and Graham Whiting. The North King Country soccer team plays in a yellow and blue strip. It is based in Ōtorohanga.