Толстойдың «Исповедь» кітабы: Өмір мен мәнге ізденіс

Кіріспе

1882 жылы Лео Толстойдың "Конфессия" (Реформаға дейінгі орысша: Исповѣдь; Реформадан кейінгі) немесе "Менің мойындауым" – орыс жазушысы Лео Толстойдың меланхолия, философия және дін тақырыбындағы қысқа шығармасы. Ол 1879-1880 жылдары, Толстой елу шамасында болған кезде жазылған.

Мазмұны

Кітап автордың орта жастағы экзистенциалдық дағдарыспен күресінің қысқаша автобиографиялық әңгімесі. Онда оның философияның түйірлі мәселесіне жауап іздегені суреттеледі: "Егер Құдай болмаса, өлімге қарсы тұру мүмкін болмаса, өмірдің мәні неде?" Осы сұраққа жауап таппаған жағдайда, оның үшін өмір "мүмкін емес" болып кетті. Әңгіме шығыс жырларындағы құдық ішіндегі айдаһар туралы әңгімемен басталады. Бір адам құдыққа шабуылдап, құдықтың түбінде айдаһарды көреді. Ол екі тышқанның (бірі қара, бірі ақ, түн мен күнді және уақыттың тоқтаусыз өтуін бейнелейтін) шайнаған бұтағына жабысады. Ол екі тамшы балды татып көреді (Толстойдың отбасына және өнеріне деген құштарлығын көрсетеді), бірақ өлімнің сөзсіздігіне байланысты енді балдың дәмі тәтті емес. Толстой осы дилеммаға қатысты төрт мүмкін көзқарасқа тоқталады. Біріншісі – білусіздік. Егер адам өлімнің жақындап келе жатқанын сезбесе, өмір көтеріңкі болады. Бірақ оның жеке проблемасы – ол білусіз емес. Өлімнің шындығын сезінгеннен кейін, кері қайтудың жолы жоқ. Екінші мүмкіндік – Толстойдың айтуынша, эпикурейшілдік. Өмірдің өткінші екенін толық түсінген адам, өмірінің әр сәтін қуанышпен өткізе алады. Толстойдың бұл тұрғыдағы қиындығы – моральдық. Ол эпикурейшілдік "жақсы өмір" сүруге мүмкіндік беретін азақ топ үшін жақсы жұмыс істейтінін айтады, бірақ адамдардың көпшілігі осындай өмір сүруге қажетті байлыққа қол жеткізе алмайды, сондықтан осы фактіні елемеу үшін адамның рухани бос болуы керек. Толстой содан кейін осы жағдайға ең адал жауап – өзіне-өзі қол жұмсау екенін мәлімдейді. Өлімнің сөзсіздігін және Құдайдың жоқ екенін мойындағаннан кейін, неге күту керек? Неге бұл қайғылы өмірдің мәні бар деп ойлап, бірден мәселені шешуге болмайды? Бірақ Толстой өзінің осы "логикалық тұрғыдан дұрыс" жауапты орындауға "өте қорқақ" екенін жазады. Соңында Толстой төртінші нұсқаны, ол таңдаған жолды – жай ғана мойымауды; "бұл абсурдқа қарамастан" өмір сүруді таңдайды, өйткені ол басқа ештеңе жасауға дайын емес. Сондықтан Құдайсыз өмір сүру "толыққанды үмітсіз" сияқты көрінеді. Сондықтан Толстой Құдайдың бар екендігі мәселесіне жүгінеді: Құдайдың бар екендігін дәлелдеуге арналған классикалық философиялық аргументтерден (мысалы, космологиялық аргумент, ол ғаламның себебі болуы керек екенін дәлелдейді) жауап табуға тырысқаннан кейін, Толстой Құдайдың бар екендігіне қатысты мистикалық, интуитивті сенімге жүгінеді. Ол "Құдай – өмір" деген сөзді айтқанда, өмірдің мәні қайтадан толғанып, жаңа мағынаға ие болғанын айтады. Бұл сенім Киркегордың сенім секірісі ретінде түсіндірілуі мүмкін, бірақ Толстой Құдайға қатысты шығыс тұжырымын сипаттағандай көрінеді. Құдайды өмірмен теңестіру Шығыс діндеріне тән монистік (немесе панентеистік) метафизиканы көрсетеді, сондықтан рационалды аргументтер Құдайдың бар екенін дәлелдеуге жеткіліксіз. Толстойдың осы туындының бастапқы атауы осыны көрсетеді, ал оның жеке "өзгерісі" туындының негізгі бөлігін аяқтағаннан кейін біраз уақыттан кейін көрген түсімен сипатталған эпилогта көрінеді, бұл оның жеке және рухани жағынан түбегейлі өзгергенін растайды.

The book is a brief autobiographical story of the author's struggle with a mid life existential crisis. It describes his search for the answer to the ultimate philosophical question: "If God does not exist, since death is inevitable, what is the meaning of life?" Without the answer to this, for him, life had become "impossible". The story begins with the Eastern fable of the dragon in the well. A man is chased by a beast into a well, at the bottom of which is a dragon. The man clings to a branch that is being gnawed on by two mice (one black, one white, representing night and day and the relentless march of time). The man is able to lick two drops of honey (representing Tolstoy's love of his family and his writing), but because death is inevitable, he no longer finds the honey sweet. Tolstoy goes on to describe four possible attitudes towards this dilemma. The first is ignorance. If one is oblivious to the fact that death is approaching, life becomes bearable. The problem with this for him personally is that he is not ignorant. Having become conscious of the reality of death, there is no going back. The second possibility is what Tolstoy describes as Epicureanism. Being fully aware that life is ephemeral, one can enjoy the time one has. Tolstoy's problem with this is essentially moral. He states that Epicureanism may work fine and well for the minority who can afford to live "the good life," but one would have to be morally empty to be able to ignore the fact that the vast majority of people do not have access to the wealth necessary to live this kind of life. Tolstoy next states that the most intellectually honest response to the situation would be suicide. In the face of the inevitability of death and assuming that God does not exist, why wait? Why pretend that this vale of tears means anything when one can just cut to the chase? For himself, however, Tolstoy writes that he is "too cowardly" to follow through on this most "logically consistent" response. Finally, Tolstoy says that the fourth option, the one he is taking, is the one of just holding on; living "despite the absurdity of it," because he is not willing "or able" to do anything else. So it seems "utterly hopeless" at least "without God". So Tolstoy turns to the question of God's existence: After despairing of his attempts to find answers in classic philosophical arguments for the existence of God (e. g. the Cosmological Argument, which reasons that God must exist based on the need to ascribe an original cause to the universe), Tolstoy turns to a more mystical, intuitive affirmation of God's presence. He states that as soon as he said "God is Life," life was once again suffused with meaning. This faith could be interpreted as a Kierkegaardian leap, but Tolstoy actually seems to be describing a more Eastern approach to what God is. The identification of God with life suggests a more monistic (or panentheistic) metaphysic characteristic of Eastern religions, and this is why rational arguments ultimately fall short of establishing God's existence. Tolstoy's original title for this work indicates as much, and his own personal "conversion" is suggested by an epilogue that describes a dream he had some time after completing the body of the text, confirming that he had undergone a radical personal and spiritual transformation.

Тарих

Кітаптың бастапқы атауы Догматикалық теологияны сынға алуға кіріспе болды, ол Догматикалық теологияны сынға алу, Төрт Евангелияны үйлестіру және аудару (Қысқаша Евангелияның негізі) және Менің сенімім (сонымен қатар ағылшын тілінде Менің дінім және сенімім деп жарияланды) кіретін төрт бөлімдік жұмыстың бірінші бөлігі ретінде жазылған. Оны 1882 жылы алғаш рет басып шығуға тырысты (Русская мысль, № 5), бірақ Толстойдың еңбегі Шығыс Православ шіркеуінің цензурасы салдарынан журналдың (яғни мерзімді басылымның) көбісінен алынып тасталды. Бұл мәтін кейін Женевада (1884 жылы) және Ресейде 1906 жылы жарық көрді (Vsemirnyj Vestnik, № 1).