Кіріспе
Мысырдағы ең үлкен дін – Ислам. Мысырда Ислам басым дін, және египеттіктердің шамамен 90% өзін мұсылман деп жариялайды. Египет мұсылмандарының көпшілігі Сүнниттік Исламды ұстанады, ал қалған аз бөлігі Шииттік Исламды ұстанады. 1980 жылдан бері Ислам Мысырдың мемлекеттік діні ретінде танылған. Діни санақ жүргізілмегендіктен, египеттік санақтарда мұсылман емес азшылықтардың жеткілікті есепке алынбағанына байланысты, мұсылмандардың нақты пайыздық үлесі белгісіз. Египеттегі екінші ірі діни топ – христиандар, олардың саны халықтың 6%-дан 11%-ы аралығында деп есептеледі. Кент университетінде жасалған зерттеу, 2018 жылғы «Араб барометрі» сауалнамасына сілтеме жасай отырып, египеттіктердің шамамен 11%-ы дінге жатпайтынын көрсетті. Сол 2018 жылғы сауалнамада египеттіктердің 47,2%-ы өзін діншіл деп, 39,8%-ы біршама діншіл деп, ал 10,4%-ы діншіл емес деп жауап берді. «Араб барометрі» 2018 жылғы V толқыны бойынша жүргізілген сауалнамада 90,4% мұсылман, 9,6% христиан және 0,1% дінсіз екені анықталды. Наполеон Бонапарт Египетке және Сирияға жорық жасағанға дейін, Египеттің білім беру, құқықтық, денсаулық сақтау және әлеуметтік әл-ауқат мәселелерінің барлығы діни лауазымдардағы адамдардың қолында болды. Осман империясы кезінде уламалардың (яғни мұсылман діни ғалымдарының) қоғамдық және саяси рөлі күшейтілді, бұл Мамлюк сұлтандығының саясатын тиімді жалғастырды. Дәстүрлі түрде елдегі саяси жіктер діни жіктерге негізделген. 19 және 20 ғасырлардағы үкіметтер уламалардың қоғамдық өмірдегі рөлін шектеуге көп күш жұмсады, ал діни институттар мемлекеттік бақылауға көбірек түсті. 1952 жылғы Египет революциясынан кейін жаңа үкімет мешіттер мен ислам мектептеріне қызметкерлерді тағайындау жауапкершілігін өз мойнына алды. Сондай-ақ, ол 1961 жылдан бастап Әл-Азхар университетін реформалауды міндеттеді. Бұл саясаттар кафедра басшыларын дәстүрлі оқытылған ортодоксалды уламалардың қатарынан тыс адамдардан таңдауға мүмкіндік берді.
Islam is the dominant religion in Egypt, with approximately 90% of Egyptians identifying as Muslims. The majority of Egyptian Muslims are adherents of Sunni Islam, while a small minority adhere to Shia Islam. Since 1980, Islam has served as Egypt's state religion. Due to the lack of a religious census, owing to the alleged undercounting of non Muslim minorities in Egyptian censuses, the actual percentage of Muslims is unknown; the percentage of Egyptian Christians, who are the second largest religious group in the country, is estimated to be between 6% and 11% of the population. A study at the University of Kent, citing a 2018 survey by Arab Barometer, stated that around 11% of Egyptians identified themselves as not religious. While in the same 2018 Wave survey, 47.2% of Egyptians said they were religious, 39.8% said they were somewhat religious and 10.4% said they were not religious. In the same Arab Barometer 2018 Wave V survey it was reported that, 90.4% said they were Muslim, 9.6% said they were Christian, and 0.1% said they had no religion. Prior to the French campaign in Egypt and Syria under Napoleon Bonaparte, almost all of Egypt's educational, legal, public health, and social welfare issues were in the hands of religious functionaries. Under the Ottoman Empire, the public and political roles of the ulama (i. e., Muslim religious scholars) were reinforced, in an effective continuation of the policies of the Mamluk Sultanate. Traditionally, political divisions in the country were based on religious divisions. During the 19th and 20th centuries, successive governments made extensive efforts to limit the role of the ulama in public life, and religious institutions were increasingly brought under closer levels of state control. After the Egyptian Revolution of 1952, the new government assumed responsibility for appointing officials to mosques and Islamic schools. Likewise, it mandated the reform of Al Azhar University, beginning in 1961. These policies permitted department heads to be drawn from outside the ranks of the traditionally trained orthodox ulama.
Фатимидтер, Әйюбидтер және мамлюктер
Мұсылман билеушілері Мысырды келесі алты ғасыр бойы бақылауда ұстады, Каир Фатимид халифатының орталығы болды. Әйюбидтер әулетінің құлдырауынан кейін шамамен 1250 жылы түркі-черкес әскери кастасы – мамлюктар билікті өз қолына алды. 13 ғасырдың аяғына қарай Мысыр Қызыл теңіз, Үндістан, Малайя және Шығыс Үндістанды байланыстырды. 14 ғасырдың ортасында болған "Қара өлім" ел халқының шамамен 40 пайызын құртты. 10 ғасырдың соңында шиит исмаили халифаты Фатимидтер Мысырды өз орталығы етіп, Каирді астанасы ретінде таңдады. Мысыр гүлденді, ал Фатимидтер Жерорта теңізі мен Үнді мұхитында кең сауда желісін дамытты. Олардың сауда және дипломатиялық байланыстары Қытай мен оның Сун әулетіне дейін жетті, бұл Мысырдың жоғарғы орта ғасырлардағы экономикалық бағытын анықтады. Фатимид сәулетінің көптеген іздері бүгінде Каирде сақталған, оның ең көрнекті мысалдары – Аль-Азхар университеті мен Аль-Хаким мешіті. Каирдегі Фатимид сарайы екі бөліктен тұрды. Ол Хан әл-Халили ауданында, Бин әл-Қасрин көшесінде орналасқан. 20 ғасырдың басында Египет исламы күрделі және алуан түрлі дін болды. Мұсылмандар діннің негізгі қағидаларына келіссе де, елдің әртүрлі әлеуметтік топтары мен таптары Исламды күнделікті өмірінде әртүрлі түсіндірді. Аль-Азхар университетінің сауатты дінтанушылары сауатсыз дін қызметкерлері мен ауыл шаруаларының ұстанған ислам түрін қабылдамады. Көптеген жоғары және орта тап мұсылмандары діни көзқарасты білдіру – әр адамның жеке мәселесі деп немесе ислам қоғамдық өмірде маңызды рөл атқаруы керек деп ойлады. Әртүрлі топтарға тартымды болған ислами жаңғыру қозғалыстары көптеген қалалар мен ауылдарда кең таралды.
Ислам және мемлекет
Мұхаммед Әли 1800 жылдардың басында Мысыр билігін қолға алып, барлық жерді, оның ішінде әл-Азхар мешітіне тиесілі жүздеген мың гектар жерді мемлекеттік меншікке айналдырды, соның салдарынан аталған мекеменің қаржыландыруы мемлекеттік бақылауға көшті. Әуқаф, дәстүрлі түрде мешіттер мен ислам мектептеріне тәуелсіз түрде берілетін қайырымдылық қорлары, үкімет министрлігіне айналды. 1961 жылы Гамаль Абдель Насер әл-Азхарды Әуқаф немесе Діни сыйлықтар министрлігінің құрамына қосты. Ол сондай-ақ, бас шейхты тағайындау құқығын, кез келген басқа мемлекеттік қызметкерді тағайындаған сияқты, Мысыр президентіне берді. Бірте-бірте мектеп барлық ірі мешіттерге имамдарды тағайындауға жауапкершілік алды, ал барлық имамдар міндетті түрде осы мектепті бітіруі керек болды.
Ұламалар
Православ уламалары немесе "діни мекемелер" 1970-1980 жылдары Мысырды қампқан ислами әрекеттер толқыны кезінде қиын жағдайға тап болды. Көптеген уламалар, соның ішінде Әл-Азхар университетінің қызметкерлері, "режимнің үстемдігін мойындайтын, оның тұрақтылығын қолдайтын және оның саясатын заңдастыратын" Египет мемлекетінің қызметкерлері болды. Радикалды исламистер оларды қазіргі жағдайдың құрылықтары деп қарады. Елдегі ықпалын сақтап қалу үшін уламалар консервативті ұстанымдарды қабылдады. Мысалы, 1974 жылдан кейін, 1960 жылдары отбасылық жоспарлау бастамаларын қабылдаған көптеген Әл-Азхар уламалары халық санының бақылауына бағытталған үкіметтің күш-жігерін ашық сынады. Уламалар ислами оқуға сәйкес елдің заң кодексін реформалауды да қолдады. Дегенмен, олар салыстырмалы түрде орташа болды; олар көбінесе үкіметке адал болды және радикалды исламистік топтардың зорлық-зомбылығын айыптады. Мемлекеттік мешіттерден басқа, Мысырдың барлық аймақтарында 40 000-нан астам тәуелсіз мешіттер бар. Халық исламы бейресми дұғалардан немесе Құран оқудан ұйымдастырылған секталарға немесе тәртіптерге дейін жетеді. Мысырдың ислами қоғамында жыныстық бөлініс кең таралғандықтан, ерлер мен әйелдер діндерін әртүрлі жолдармен ұстанады. Әйелдер арасындағы ерекше діни ғұрып – заар, бұл әйелдерге өздеріне ие болған рухтарды тыныштандыруға көмектесетін рәсім. Заарды аналары немесе басқа әйелдер арнайы оқытып, ұйымдастырады. Заар ұйымдастырушысы апта сайын жиналыстар өткізеді және музыка мен биді қолданады. Бай әйелдер кейде өз үйлерінде жеке заар өткізуге ақша төлейді; мұндай заарлар көпшілік заарлардан күрделірек, бірнеше күнге созылады және кейде рухтарды қууға тырысуды қамтиды. Алайда, бір кезде кең таралған болса да, заар бүгінде сирек кездеседі, себебі оны діни ересь деп санайды. Жастар "шейхтер" өз уағыздарын интернет арқылы, жеке спутниктік арналар мен спорт клубтарында, Әл-Азхар мен мемлекеттің бақылауынан тыс жерлерде жариялайды. Дегенмен, көптеген суфилер "Мусылман бауырластығының Бостандық және әділдік партиясына" дауыс берген деп есептеледі. Көптеген суфилік тәртіптердің құлшылықтары зикрдің әртүрлі түрлеріне негізделген, бұл музыка, дене қозғалыстары және әндер шәкірттерде экстаздық күйге түсіретін рәсім. 1970 жылдардың басынан бері суфизмге қызығушылық қайта жанданды. Мысырдың қазіргі суфилері жас, жоғары білімді және кәсіби мамандық иелері болып табылады. Тағы біреулері 15 миллион суфилер тіркелгенімен, "нақты саны одан да көп болуы мүмкін" дейді. Суфилік тәртіптер ұйымдастыратын фестивальдерге (маулидтерге) қатысушылар саны екі есе көп (соның ішінде әйелдер мен балалар да бар). Маулидтер – Мысырдағы суфизмнің маңызды көрінісі. Олар қасиетті ерлер мен әйелдердің құрметіне өткізіледі (Мысырда маулид термині мұсылман мерекелеріне ғана арналмайды, сонымен қатар христиан және жақында ғана еврей қасиетті тұлғаларының құрметіне де арналуы мүмкін). Суфи мұсылман маулидтері Мұхаммед пайғамбарды және оның ұрпақтарын ғана емес (мысалы, Хусейн, төртінші халифа Әлидің екінші ұлы, Каирдегі маулиді миллионнан астам адамды тарта алады), сонымен қатар суфилік тәртіптердің негізін қалаушыларын, көбінесе шалқыған ауылдық аймақтарда тойланатын ондаған белгілі емес шейхтерді де құрметтейді. Мысырдағы ең ірі маулид Тантада өтеді, ол Меккедегі қажылықтан да көп саяхатшыларды тартады. Онда әр қазан айында үш миллионға жуық мысырлықтар мен басқа арабтар жиналып, XIII ғасырдың суфи көшбасшысы Сәйід Ахмад әл-Бадавидің өмірін тойлайды. Ғалым Тарек Осман 2011 жылғы революция алдындағы салафиттерді "елдегі ең маңызды немесе кең таралған ислами күш" деп сипаттап, "ұйымдастырылған саяси исламнан да көп есе ықпалды" болды. "Тарихы жоқ, ұйымдық құрылымы жоқ, манифесті жоқ және айқын саяси амбициялары жоқ" болғандықтан, олар Мубарак режимімен төзімділік танытып, ақпарат құралдары тарапынан назарсыз қалды. Салафи қозғалысы 1990 жылдары үкіметтің қолдауынан пайдаланды, онда үкімет "Жаһад салафи әл-Гама'а әл-Исламияның" зорлық-зомбылығына қарсы күресуге және оның күшін жоюға үміттенді. Мұсылман бауырластығының "Бостандық және әділдік" партиясынан кейін екінші орынды иеленді. Әл-Нур партиясы 127 орынның 111-ін жеңіп алды. Суфизм салафи мұсылмандары үшін өзекті мәселе. Салафи және басқа исламистер суфи қабірлері исламға жат деп санайды және кейде қабірлер мен маулидтерді бүлдіріп немесе қиратып жібереді.
Құран діні
Мысырда хадистің авторитетін мойындамайтын, секталық емес мұсылмандар да кездеседі, олар Құраншылар, Құранилер немесе Құранның жақтастары деп аталады. 20-шы ғасырдың басында Мұхаммед Тауфиқ Сидқи (1881–1920) сияқты мысырлық Құраншылардың идеялары салафизмнің ықпалымен пайда болды деп саналады, атап айтқанда тақлидке қарсылықтан туындады. Белгілі мысырлық Құраншылардың қатарында Сидқи, Рашад Халифа, Ахмет Субхи Мансур және Тауфик Хамид бар.
Шииттер
Мысыр мұсылмандарының басым көпшілігі сүнниттер, бірақ шағын мөлшерде шииттер де бар. (Олардың саны 800 мыңнан "ешқандай жағдайда" үш миллионнан аспайды деп есептеледі.) Сириядағы азаматтық соғыс сунниттердің шииттерге қарсы риторикасын күшейтті, және кем дегенде бір жағдайда қан төгілді. 2013 жылдың маусым айында бірнеше жүз адамнан тұратын ұлттық топ, оның ішінде «Мұсылман бауырластығы» мүшелері, Каир маңындағы Әбу Мусаллим ауылындағы үйге шабуыл жасап, төрт шиит құдайына табынушыны көшеге сүйреп, линчтеді. Тағы сегіз шиит жарақат алды.
Ахмадия
Мысырдағы Ахмадия қозғалысы, елде 50 000-ға дейін жататын жандарды қамтиды, 1922 жылы құрылған, бірақ 21-ші ғасырдан бастап жаулық пен үкіметтік қысымның күшеюіне тап болды. Әл-Азхар университеті Ахмадилерді жамандады және Ахмадилер Мысырдың ар-намысқа тиетін заңдары бойынша бұзықшыл деп саналған басқа мұсылман топтарымен бірге полиция тарапынан қуғынға ұшырады. 2010 жылдың 15 наурызында қозғалысқа адал болғандары үшін тоғыз Ахмади ұсталды.
Конфессиялық емес мұсылмандар
Мысырда дінге жатпайтын мұсылмандардың саны көп. Египеттіктердің шамамен он екі пайызы діни қатыстылығы туралы сұраққа «тек мұсылманмын» немесе «мұсылман ғанамын» деп жауап берді. Олардың нақты бір ағыммен байланыстырмауы ерекше көзге түсті. Косоводан басқа, Мысырда дінге жатпайтын мұсылмандардың саны ең көп өсті. Египеттік мұсылмандардың шамамен бес пайызы басқа діни ағымда тәрбиеленгенімен, ересек болған соң өздерін дінге жатпайтын мұсылмандар деп санады.
Мемлекеттік қатысу
Ауқаф немесе діни қорлар министрлігі Мысырдағы мешіттерді қадағалайды. Министрлік тіркелген мешіттерге ғалымдарды тағайындайды, бірақ сыншылар бұл сөзсіз жеңілдік пен саяси байланыстарға әкеп соғады деп шағымданады. 2013 жылғы төңкерістен кейін мемлекет мешіттерге қатаң бақылау орнатты. Ауқаф министрлігі намаз уақыттары арасында мешіттерді жабуға бұйрық берді және қайырымдылық жәшіктерін өз бақылауына алды. Сыншылар Ауқафтың іс-әрекеттері оларды басқаратын үкіметтің көрінісі екенін айтады. 1995 жылдан 2011 жылғы Египет революциясына дейін Ауқаф министрі болған Махмуд Закзук Мұбарактың тағайынымен келді және оның құлатылуымен қызметтен алынды. Мұхаммед Мурси үкіметі кезінде сыншылар «Мұсылман бауырластығы» «өз одақтастарын жоғары лауазымдарға» орналастырды деп айыптады. Ал төңкерістен кейінгі үкіметте жаңа Ауқаф министрі «Бауырластық мүшелерінің барлық тағайындалғандарын жасырын түрде тазалап жатыр» деп хабарланды.
Киім-кешек
ХХ ғасырдың басында хиджаб білімді әйелдер арасында, тіпті дінге берілген мұсылмандардың арасында да, аяқталды. Бұл британдық биліктің оған қарсы шығуымен және әйелдердің қазіргі заманғы билікке ие болуға ұмтылысымен байланысты болды. 1970-ші жылдары хиджаб қайтадан танымал болды, әйелдер өз еркімен оны кие бастады. 2012 жылы Misr International Films Соналла Ибрагимнің "Заат" романы негізінде телесериал түсірді. Сол жылы Айн Шамс университетінде түсірілімдерді жүргізу жоспарланған, бірақ Мұсылман бауырластығының студенттері мен мектептегі бірқатар оқытушылар наразылық білдірді. Олар актрисалардың 1970-ші жылдарға тән киімдерінің әдепсіз екенін айтты және киімдер өзгертілмесе, түсірілімге рұқсат берілмейтінін мәлімдеді. Фильм компаниясының басшысы Габи Хори инженерлік факультеттің меңгерушісі Шериф Хаммадтың "түсірілім тоқтатылуы керек және біз материалдар мен актерлердің қауіпсіздігіне кепілдік бере алмаймыз, сондықтан шығындарды өтейміз" деген талабын жеткізді.
Исламдық саяси қозғалыстар
Исламдық саяси белсенділіктің Мысырда ұзақ тарихы бар. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бірнеше исламдық саяси топтар құрылды. Ең танымал исламдық саяси ұйым – 1928 жылы Хасан әл-Банна құрған Мұсылман бауырластығы (әл-Ихван әл-Муслимун, сондай-ақ Бауырластық ретінде белгілі). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Мұсылман бауырластығы діни мақсаттарына жету үшін зорлық-зомбылыққа дайын радикалды топ ретінде танылды. Бұл топ бірнеше кісі өлтіруге қатысты, соның ішінде бір премьер-министрдің өлтірілуі де бар. 1952 жылғы революциядан бұрын Бауырластық еркін офицерлермен байланыста болды және олардың бастапқы саясатының көп бөлігін қолдады. Алайда, Бауырластық көп ұзамай Гамал Абдель Насермен қақтығысқа түсті. Үкімет Бауырластықты 1954 жылы президентті өлтіруге қатысты деген айып тақты және топтың көптеген басшыларын түрмеге қамады. 1970 жылдары Анвар Садат басшыларға рақымшылық жасап, олардың кейбір қызметін қайта бастауға рұқсат берді. Бірақ сол кезде Бауырластық кем дегенде үш фракцияға бөлінді. Ең жауынгерлік фракция үкіметке қарсы саяси оппозиция саясатын ұстанды. Екінші фракция қоғамнан бейбіт түрде шығуды және мүмкіндігінше исламдық құндылықтар мен заңдарға негізделген бөлек, параллель қоғам құруды жақтады. Басым орташа фракция режиммен ынтымақтастық жасауды ұсынды. Мұсылман бауырластығының саяси күш ретінде қайта пайда болуы исламдық топтардың көбеюімен бірге болды. Олардың кейбіреулері үкіметті күшпен құлатуды, ал басқалары діни амалдарды қатаң сақтаумен өмір сүруді жақтады. 1970 жылдардың соңында пайда болған барлық исламдық топтарды тізімдеу мүмкін емес, өйткені олардың көпшілігі шашыраңқы құрылымға ие болды және кейбір жауынгерлік топтар жасырын болды. 1967 жылғы маусымдағы алты күндік соғыста Мысырдың жеңілімі және аумақты жоғалтуы діни шабыттанған саяси белсенділіктің өсуіне басты себеп болды. Мұсылмандар бұл қорлықты 150 жылдық шетелдік араласудың шыңы және нағыз исламдық қауым туралы олардың көзқарастарына қарсы келу деп қарады. Ислам дәстүрі мұсылман емес адамдардың мұсылман қоғамына үстемдік ету идеясын қабылдамады. Мұндай жағдай мұсылман билеушілерінің беделін түсірді, өйткені олар оған жол берді. Сондықтан, сенушілердің міндеті – үстемдікті тоқтату және Исламның нағыз үстемдігін қалпына келтіру болды. Сунни сенімінің бір бөлігі ретінде, ең радикалды белсенділер джихадты қабылдады және өздерін сенбегендермен және имансыз мұсылмандармен күресуге арнады. 1970 және 1980 жылдары исламистер бірқатар зорлық-зомбылық әрекеттерін жасады, соның ішінде 1981 жылғы қазанда Анвар Садатты өлтіру. 1989 жылдан бастап исламистер Мысырды исламдық әлеуметтік тәртіп туралы олардың көзқарасына негізделген сенушілер қауымдастығына айналдыруға тырысты. Олар Мысырдың әлеуметтік-экономикалық проблемаларына қатысты дәстүрлі, секулярлық әлеуметтік талдауларды қабылдамады. Мысалы, олар кедейліктің себептері халықтың көптігі немесе қорғанысқа жұмсалатын жоғары шығындар емес, халықтың рухани кемшіліктері – бейтараптық, секуляризм және жемқорлық деп санайды. Бұл мәселенің шешімі – бұрынғы мұсылман өмірінің қарапайымдылығына, еңбекқорлығына және өзін-өзі ұстауына оралу еді. Исламистер өздерінің әлеуметтік және экономикалық институттарының баламалы желісін құрды, олар арқылы мүшелері исламдық ортада жұмыс істей, оқи және медициналық көмек ала алады. ХХІ ғасырдың басында Садатты өлтіргеннен кейін түрмеде отырған Гамаат Исламияның басшылары ғана, олар жазған бірнеше кітаптар мен сұхбаттар өз көзқарастарын қайта қарастырып, сөйлеген сөздерінің радикалды тонын өзгерткенін көрсеткеннен кейін босатылды. Алайда, халық санағы христиандарды аз есептеуі мүмкін. QScience Connect 2013 жылы 2008 жылғы деректерді пайдаланып, 15 пен 59 жас аралығындағы мысырлықтардың 5,1% -ы копттар екенін есептеді. Pew Foundation 2010 жылы христиандар үшін 5,1% деп есептейді. CIA Fact Book 10% (2012 ж.) деп бағалайды, ал Вашингтонның Таяу Шығыс істері жөніндегі баяндамасында 1997 жылы былай делінген: "Мысырдағы христиан халқының саны үкімет берген 6-7 миллионнан бастап кейбір христиан басшылары мәлімдеген 12 миллионға дейін ауыспайды. Нақты сандар 9 мен 9,5 миллион аралығында болуы мүмкін, Мысыр халқының саны 60 миллионнан асады", бұл шамамен 10-20% құрайды. Бірнеше дереккөздер 10-20% көрсетеді. Ұлыбританияның Сыртқы істер министрлігі 9% деген санды айтады. 2004 жылы "Christian Post" газетінде АҚШ-тың Копт қауымдастығының мәлімдемесі бойынша халықтың 15% -ы туған христиандар екені жазылған.
as of 1989, the Islamists sought to make Egypt a community of the faithful based on their vision of an Islamic social order. They rejected conventional, secularist social analyses of Egypt's socioeconomic problems. They maintained, for example, that the causes of poverty were not overpopulation or high defense expenditures but the populace's spiritual failures—laxness, secularism, and corruption. The solution was a return to the simplicity, hard work, and self reliance of earlier Muslim life. The Islamists created their own alternative network of social and economic institutions through which members could work, study, and receive medical treatment in an Islamic environment. By the beginning of the 21st century, only the Gama'at Islamiya leaders who were in prison after the assassination of Sadat were released after several books they wrote and interviews showed that they revised their points of view and changed the radical tone of their speeches. However the census may be undercounting Christians. QScience Connect in 2013 using 2008 data estimated that 5.1% of Egyptians between the ages of 15 and 59 were Copts. The Pew Foundation estimates 5.1% for Christians in 2010. The CIA Fact Book estimates 10% (2012) while the Washington Report on Middle East Affairs states in 1997, "Estimates of the size of Egypt's Christian population vary from the low government figures of 6 to 7 million to the 12 million reported by some Christian leaders. The actual numbers may be in the 9 to 9.5 million range, out of an Egyptian population of more than 60 million" which yields an estimate of about 10–20% then. Several sources give 10–20%. The British Foreign Office gives a figure of 9%. The Christian Post in 2004 quotes the U. S. Copt Association as reporting 15% of the population as native Christian.