Кіріспе

XX ғасыр ағылшын әдебиеттанушысы

Ағылшын әдебиеттанушысы Эндрю Сесил Брэдли (26 наурыз 1851 – 2 қыркүйек 1935) – Шекспирді зерттеудегі еңбегімен танымал ағылшын әдебиеттанушысы.

Өмір

Брэдли Парк-Хиллде, Клэфэмде дүниеге келді, ол кезде Суррейге қарасты болған, бірақ қазір Лондоның бір бөлігі. Оның әкесі уағызшы Чарльз Брэдли (1789–1871), Глазберидің викарі, белгілі евангелистік ағылшын уағызшысы және Клэфэм тобының жетекшісі болған. Чарльз бірінші әйелінен, 1831 жылы қайтыс болғаннан кейін, он үш бала (он екісі тірі қалған) және екінші әйелі Эмма Линтоннан тоғыз бала сүйді. Брэдли Эмма мен Чарльздың тоғыз баласының ең кішісі болды; оның үлкен ағасы, философ Фрэнсис Герберт Брэдли (1846–1924) – бесінші бала. Үлкен жартылай ағасы – Рев. Джордж Гранвилл Брэдли (1821–1903), Вестминстер соборының деканы болған. Брэдли Оксфордтың Баллиол колледжінде оқыды. 1874 жылы Баллиол стипендиясын алып, 1881 жылға дейін алдымен ағылшын тілінен, содан кейін философиядан дәріс берді. Содан кейін ол Ливерпуль университетінде әдебиеттен дәріс оқыды. 1889 жылы Глазго қаласына Regius профессоры болып көшті. 1901 жылы Оксфордтың поэзия профессоры болып сайланды. Осы лауазымда бес жыл бойы «Шекспир трагедиясы» (1904) және «Поэзия туралы Оксфорд лекциялары» (1909) еңбектерін жариялады. Кейін ол Баллиолдың құрметті мүшесі атанды және Ливерпуль, Глазго, Эдинбург (1899) және Дарем университеттерінен құрметті докторлық дипломдар алды, сондай-ақ Кембридждегі король Эдуард VII атындағы кафедра ұсынылды (бірақ ол бас тартты). Брэдли ешқашан үйленбеді; ол Лондонда әпкесімен бірге тұрды және 1935 жылдың 2 қыркүйегінде Лондонның Кенсингтон ауданындағы 6 Холланд Парк Роуд мекенжайында қайтыс болды.

Беделі

Шекспирдің трагедиясы екі ондағаннан астам рет қайта басылып шықты және ол Кэтрин Куктың «А. К. Брэдли және оның ХХ ғасырдағы Шекспир сыншылығындағы ықпалы» атты ғылыми кітабының тақырыбы болды. ХХ ғасырдың ортасына қарай оның тәсілі көптеген ғалымдар үшін күмәнді болып саналды; көбінесе оның құрамында тарихи кезеңге сәйкес келмейтін қателер және 19 ғасырдың соңындағы мораль мен психологияның көркемдік тұжырымдамаларын 17 ғасырдың басындағы қоғамға қолдануға жасалған тыраштар бар деп айтылады. Кеннет Берктің 1951 жылғы «Отелло: әдісті көрсетуге арналған эссе» мақаласы Брэдлидің кейіпкерді талдау әдісіне қарсы келді, бұған дейін Л. К. Найтс 1933 жылғы «Леди Макбеттің неше баласы болды?» эссесінде де ұқсас әрекет жасаған болатын. (Джон Бритон бұл сұрақ Брэдли тарапынан ешқашан қойылмағанын, ал Ф. Р. Ливис оны «Шекспир сыншылығындағы қазіргі заманғы маңызсыздықтарды» паш ету мақсатымен ойлап тапқанын атап көрсетті.) 1970 жылдардан бастап постструктуралистік сын әдістерінің кең таралуы студенттердің оның еңбектерінен алыстауына себеп болды, бірақ соңғы кезде бірқатар ғалымдар «кейіпкер» ұғымын бағалаудың тарихи санаты ретінде қарастыруға қайта оралды (мысалы, Майкл Бристоль). Харольд Блум Брэдлидің Шекспир туралы сындық жазулардың ұлы дәстүріндегі орнына құрмет көрсетті: «Бұл [Блумның] кітабы – «Шекспир: Адамның тудырылуы» – мен ең жоғары бағалайтын Шекспир сыншыларынан кейін жазылған кешкі шығарма: Джонсон, Хазлитт, Брэдли». Брэдли 1907–1908 жылдары Глазго университетінде «Діннің идеалдары» тақырыбында Гиффорд лекцияларын оқыды. Одан бөлек, ол 1909 жылы Манчестердегі Виктория университетінің Адамсон лекциясын және 1912 жылы Британ академиясының Шекспир лекциясын оқыды. Брэдлидің басқа еңбектерінің ішінде «Аристотельдің мемлекет туралы түсінігі» (Hellenica, ed. Эвелин Эбботт, Лондон: Лонгманс, Грин, 1-басылым. 1880, 2-басылым, 1898), «Өнер үшін өнер» (1901), Теннисонның «In Memoriam» (1901) және «Әртүрлілер жинағы» (1929) туралы түсіндірмелер бар.