Кіріспе

19-20 ғасырдағы ирланд сыншысы және ақыны Эдвард Дауден (3 мамыр 1843 – 4 сәуір 1913) – ирланд сыншысы, профессоры және ақыны.

Өмірбаян

Ол Джон Уилер Дауденнің, саудагер және жер иесінің ұлы болды. 1886 жылы Эдинбург епискобы болған ағасы Джонынан үш жыл кейін Коркте дүниеге келді. Эдвардтың әдеби талғамдары он екі жасында жазылған эсселер сериясында ерте көрінді. Ол Корольдік колледжде, Коркте, және Дублин Тринити колледжінде үйден оқыды. «Коттабос» әдеби журналына үлес қосты. Ол Философиялық қоғамның президенті болды, ағылшын тіліндегі өлең мен проза үшін вице-канцлердің сыйлығын және этика мен логика бойынша бірінші аға модераторлық лауазымын жеңіп алды. 1867 жылы ол Дублин университетінде риторика және ағылшын әдебиеті профессоры болып сайланды. Доуденнің алғашқы кітабы «Шекспир: оның санасы мен өнеріне сын тұрғысынан қарау» (1875) лекциялар курсын қайта қарау нәтижесінде жарық көрді және оны сыншы ретінде кеңінен таныстырды: неміс және орыс тілдерінде аудармалар жарық көрді; оның «Өлеңдері» (1876) екінші басылымға шықты. Оның «Шекспир туралы анықтама» (1877) итальян және неміс тілдеріне аударылды. 1878 жылы Корольдік Ирланд академиясы оған «әдеби еңбектері, әсіресе шекспирлік сын саласындағы еңбектері үшін» Каннингем алтын медалін табыс етті. Оның кейінгі еңбектеріне «Уильям Шекспирдің сонеттері» (1881), «Жақын саяхатшы» (1883), «Шекспирге кіріспе» (1893), «Гамлет» (1899), «Ромео мен Джульетта» (1900), «Цимбелин» (1903) және «Шекспир ғылым адамы ретінде» (National Review, 1902 жылғы шілде) мақаласы кірді. Оның «Әдебиеттану» (1878), «Транскрипттер мен зерттеулер» (1888), «Әдебиеттегі жаңа зерттеулер» (1895) сындық эсселері әртүрлі дәуірлер мен елдердегі ой-пікір ағымдары мен тенденцияларын терең білуін көрсетті; бірақ оның Перси Биши Шеллинің өмірі (1886) оны көпшілікке кеңінен таныстырды. 1900 жылы ол Шеллидің шығармаларының басылымын редакциялады. Оның әдебиетке деген қызығушылығын көрсететін басқа кітаптарына: Саутхи («Ағылшын әдебиетінің көрнекті тұлғалары» сериясы, 1879), Саутхидің Каролина Боулзбен хат алмасуы (1881) және Саутхидің таңдамалы өлеңдері (1895), Сэр Генри Тейлордың хат алмасуы (1888), Вордсворттың поэзиялық шығармаларының (1892) және оның лирикалық балладаларының (1890), француз революциясы мен ағылшын әдебиеті (1897; 1896 жылы Принстон университетінде оқылған лекциялар), француз әдебиетінің тарихы (1897), пуритандық және англикандық (1900), Роберт Браунинг (1904) және Мишель де Монтень (1905) кірді. Гетеге деген құлшынысы 1888 жылы Макс Мюллерден кейін ағылшын Гете қоғамының президенті болды. 1889 жылы ол Оксфорд университетінде алғашқы жылдық Тейлориандық лекциясын оқыды, ал 1892 жылдан 1896 жылға дейін Кембридж Тринити колледжінде Кларк лекторы болып қызмет етті. Оның зерттеулерінің нәтижесінде, басқа әдеби қызығушылықтардың қатарында, Томас Карлайлдың еуропалық мәдениет кезеңдері туралы лекцияларының алғашқы есебі; Шеллидің Томас Джефферсон Хогтың романына жазған рецензиясының авторы ретінде анықталуы (1814 жылғы желтоқсандағы «Сындық шолуда» жарияланған); Шеллидің реформаға қатысты философиялық көзқарасының сипаттамасы; Фабр д’Эглантиннің қолжазба күнделігі; және доктор Вильгельм Вайсенборнның Гетенің соңғы күндері мен өлімі туралы жазған жазбалары бар. Ол сонымен қатар Наполеон тұтқынының баяндамасын («Блэкуд журналында» жарияланған), епископ Берклидің белгісіз памфлетін, Кауперге қатысты Уильям Хейлидің жарияланбаған жазбаларын және «Үрейдің әңгімелері» кітабының бірегей данасын тапты. Оның кең қызығушылықтары мен ғылыми әдістері сынға әсерін дұрыс және ынталандырушы етті, ал оның идеалдары «Транскрипттер мен зерттеулердегі» «Әдебиетті түсіндіру» атты эссесінде жақсы сипатталған. Ирландиядағы білім беру комиссары (1896–1901), Ирландияның Ұлттық кітапханасының қамқоршысы, Ирландиялық либералдық одақтың хатшысы және Ирландиялық одақтастық альянсының вице-президенті ретінде ол әдебиеттің практикалық өмірден ажыратуға болмайтынын қорғады. Оның биографиялық/сындық тұжырымдамалары, әсіресе Шекспирмен байланысты, Джеймс Джойстің «Улисс» кітабының кітапхана тарауында Стивен Дедалуспен ойнатылды. Лесли Фидлер «Шекспирдегі бейтаныс» романында олармен қайтадан ойнады. Доуден екі рет үйленді, біріншісі (1866) Мэри Клерк, екіншісі (1895) - Санкт-Патрик деканының қызы Элизабет Дикинсон Уэст. Оның бірінші әйелінен болған қызы Хестер Доуден белгілі спиритизм медиумы болды. Эдвард Доуден Дублинде қайтыс болды. Оның хаттары 1914 жылы Элизабет және Хильда Доудендермен жарияланды.