Кіріспе
Ағылшын әдеби сыншысы және ғалым Хелен Луиза Гарднер (13 ақпан 1908 – 4 маусым 1986) – ағылшын әдеби сыншысы және ғалым. Гарднер Бірмингем университетінде оқытушылық қызметін бастады, ал 1966 жылдан 1975 жылға дейін Мертон ағылшын әдебиеті профессоры болды, бұл лауазымды алғаш рет әйел иеленді. Ол Джон Донн және Т. С. Элиот ақындары туралы еңбектерімен ең жақсы танылды, сонымен қатар Джон Милтон және Уильям Шекспир туралы да жариялаған. Ол оннан астам кітап шығарды және көптеген құрметті наградалар алды. Оның сындық ұстанымы дәстүрлі болды және тарих пен биографияға бағытталған; ол туындының тарихи контекстін, автордың жеке дағдыларын және мәтіннің сол дәуірмен байланысын қарастырды. Оның сенімдерінің бірі – әдебиет сыншысының міндеті басқа адамдарға өздері оқуға көмектесу болып табылады.
Dame Helen Louise Gardner, (13 February 1908 – 4 June 1986) was an English literary critic and academic. Gardner began her teaching career at the University of Birmingham, and from 1966 to 1975 was a Merton Professor of English Literature, the first woman to have that position. She was best known for her work on the poets John Donne and T. S. Eliot, but also published on John Milton and William Shakespeare. She published over a dozen books, and received multiple honours. Her critical stance was traditional and focused on history and biography; it involved the work's historical context, the personal habits of the author, and the relationship of the text to the time period. One of her beliefs was that a literary critic's job is to assist other people in reading for themselves.
Жеке өмір
Гарднер Чарльз Генри мен Хелен Мэри Роднайт Кокман Гарднердің қызы болды. Ол Солтүстік Лондон колледжіне оқыды. 1929 жылы Оксфорд университетінің Сент-Хильда колледжінде бакалавр дәрежесін алды, ал 1935 жылы сол колледжде магистр дәрежесін қорғалды.
Академиялық мансап
Гарднердің оқытушылық мансабы Бирмингем университетінде басталды, онда ол 1930-1931 жылдары уақытша ассистент-лектор қызметін атқарды. Үш жыл Лондондағы Корольдік Холлоуэй колледжінде ассистент оқытушы болып жұмыс істегеннен кейін, ол 1934-1941 жылдары Англия кафедрасының мүшесі ретінде Бирмингемге қайта оралды. 1941 жылы Оксфордта оқытушы болып жұмыс істеді және 1942-1966 жылдар аралығында Оксфордтың Сент-Хильда колледжінің мүшесі болды, сонымен қатар Ренессанс кезеңінің ағылшын әдебиеті бойынша университет оқырманы болды. 1966-1975 жылдары Гарднер Мертон ағылшын әдебиеті профессоры болды – бұл лауазымға тағайындалған алғашқы әйел және Оксфордтың Леди Маргарет Холл колледжінің мүшесі еді. Кембридж университеті Гарднерге Орта ғасырлар мен Ренессанс әдебиеті кафедрасын ұсынды, бірақ ол осы ұсыныстан бас тартты, себебі университет алғашқы таңдауы болған К.С. Льюис лауазымды қабылдау туралы шешімін өзгерткенін естіген еді.
Сыншылдық көзқарас және тақырып
Гарднер карьерасының басында Т. С. Элиот туралы жарияланымдар жасады; Ф. О. Маттиессен оның 1942 жылғы «Т. С. Элиоттың соңғы поэзиясы» атты мақаласын жоғары бағалады. Оның сын әдістемесінде шығарманың тарихи контексті, автордың жеке дағдылары және мәтіннің сол дәуірмен байланысы қарастырылды. Ол Джон Доннның поэзиясының бірнеше басылымдарын дайындады, соның ішінде «Құдайға арналған өлеңдер» (1952), «Таңдалған проза» (1967) және «Элегиялар мен сонеттер жинағы» (1965) кітаптары оның ұқыпты жұмысы үшін мақтауға ие болды. Т. С. Элиоттың поэзиясын зерттеуші ғалым ретінде ол Элиот туралы үш монография жазды және ақынның өзінің сындық ойлауына зор ықпал еткенін айтты. Гарднер Джон Милтон және Уильям Шекспир туралы да сын-пікірлер жазды. Гарднер көптеген оқырмандардың британ поэзиясына, әсіресе 16-ғасырдың соңы мен 17-ғасырдың басындағы поэзияға деген көзқарасын қалыптастырды. Ол «Жаңа сынды» және оның көптеген интерпретацияларға талап етуін сынады; Гарднер «мәтіндердегі нақты мағынаны жоққа шығаруды» жоққа шығарды, мәтіндер әртүрлі интерпретацияларға ашық болғанымен, оқырмандардың түсінуге тырысуы үшін әлі де «мағыналық байланыс» бар екенін мәлімдеді. Ол сыншының қызметі – «шамшырақ жағу», ал емес «билікке таласу» екенін айтты, яғни сыншының міндеті – «шабуылдау емес, нұрландыру».
Құрметтер
Гарднер 1962 жылы CBE орденімен марапатталды және 1967 жылы Британ империясы орденінің Дама Командоры атанды. 1971 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі, ал 1982 жылы Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі болып сайланды. Ол Кембридж, Лондон, Гарвард және Йель университеттерінен құрметті доктор дәрежесін алды. Ол 1986 жылы Бичестерде дүние салды.
Мұра
Гарднердің өсиеті «Жаңа Оксфорд ағылшын өлеңдері кітабынан» түсетін гонорарды Ұлттық портреттер галереясына, ағылшын әдебиетімен байланысты портреттерді және 16 ғасырдың соңы мен 17 ғасырдың басындағы портреттерді сатып алу үшін берді. Маргарет Эдсонның «Wit» пьесасындағы Э. М. Эшфорд кейіпкері Гарднердің өмірінен алынған. «Wit» кейіннен 2001 жылы фильмге бейімделді.
Хелен Гарднердің шығармалары
Гарднер оннан астам кітап жазды: монографиялар, сындық басылымдар және антологиялар. Ол 1972 жылы жарық көрген «The New Oxford Book of English Verse 1250–1950» кітабын редакциялады, ол Артур Куиллер Коучтің «The Oxford Book of English Verse» кітабын ығыстырды. Гарднердің 1971 жылғы «Дін және әдебиет» кітабында екі лекциялық цикл жинақталған: 1966 жылғы діни поэзия бойынша Юинг лекциялары және 1968 жылғы трагедия бойынша Т. С. Элиот еске алу лекциялары. Диана Фортуна «Modern Language Review» журналындағы рецензиясында трагедия туралы лекцияларды «тақырыпқа қажетті кіріспе» деп бағалады, бірақ діни поэзия туралы лекцияларға онша әсері болған жоқ, өйткені материал тым көп болды және салдарынан кейбір өлеңдер «жеткілікті толық» талданбады. Ол сондай-ақ діни поэзия антологиясын – «Діни өлеңдер кітабын» жариялады, ал 1972 жылғы «New York Times» газетінің рецензентінің пікірінше, оны «оның «Дін және әдебиет» кітабында жарияланған діни поэзия туралы ойларды оқығаннан кейін оқу керек». Рецензент Гарднердің 20 ғасырдағы «тірі» діни поэзияны табуға тырысқанын атап өтті, бірақ Эдвин Мьюр мен В. Х. Ауденнің діни өлеңдері «Герберт, Донн немесе Милтон» деңгейіне жете алмады және том «көңілсіз аяқталды» деп қорытындылады. Оның еңбектеріне қатысты басқа сын – әдеби шығармаларды талдағанда бағалауларға артық көңіл бөлуі.