Кіріспе
Гипотетикалық су тасқыны сценарийі
Қара теңіз су тасқыны – Қара теңіздің соңғы төрттік тарихы үшін ұсынылған үш гипотетикалық су тасқыны сценарийінің ең танымалсы. Тағы бір су тасқыны сценарийі Қара теңіздің теңіз деңгейінің жылдам, тіпті апатты түрде көтерілуін ұсынады. Ұсынылғандай, ерте голоцендегі Қара теңіз су тасқыны сценарийі Шығыс Еуропадағы және Азияның көршілес бөліктеріндегі тарихқа дейінгі қоныстануға терең әсер еткен оқиғаларды сипаттайды және бұл оқиғалар Нұхтың топырағы туралы ауызша тарихтың негізі болған болуы мүмкін. 2003 жылы Райан және авторлар ертедегі голоцендегі су тасқынының шамамен б.з.д. 6800 жылға, яғни 8800 жыл бұрын болғанын дәлелдеді. Осы уақытқа дейін мұздықтардың еріуі Қара және Каспий теңіздерін Егей теңізіне құятын үлкен тұщы сулы көлдерге айналдырған еді. Мұздықтар шегінуімен Қара теңізге құятын өзендердің кейбіреулерінің көлемі азайды және олар Солтүстік теңізіне құйылатын бағытқа өзгерді. Көлдердің деңгейі булану арқылы төмендеді, ал әлемдік гидрологиядағы өзгерістер жаһандық теңіз деңгейінің көтерілуіне әкелді. Бұл оқиғалар кейіннен кітап ретінде жарық көрді. Басты бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланған экспедициялар сериясында Роберт Баллард басқаратын теңіз археологтары тобы қазіргі Түркияның Қара теңіз жағалауынан шамамен су астындағы кеңістікте ежелгі жағалаулар, тұщы сулы бұқақырлардың қабықшалары, су астында қалған өзен аңғарлары, құралдармен өңделген ағаштар және адам жасаған құрылыстарды анықтады.
Плейстоценнің соңғы кезеңіндегі Ұлы топан су гипотезасы
2003 және 2007 жылдары Андрей Л. Чепалыга Қара теңіздің соңғы төрттік кезеңіндегі теңіз деңгейінің көтерілуіне қатысты ежелгі, ауқымды су тасқыны сценарийін ұсынды. Қара теңіздің соңғы төрттік кезеңіндегі теңіз деңгейі тарихын түсіндіру үшін апатты емес, біртіндеп дамитын су тасқыны моделі (немесе біртіндеп ағып түсу моделі) ұсынылды. Шамамен 8000 жыл бұрын Мармара теңізінің деңгейі екі жаққа ағыс бастау үшін жеткілікті биікке көтерілген болуы мүмкін. Бұл сценарийді қолдайтын дәлелдерге Жерорта теңізінің шығысы мен Қара теңіздегі сапропельдің қабаттарының әртүрлі жасы; Қара теңіздің шельфінде байқалған, артқа шегінген тосқауыл аралдар; және Босфор бұғазына жақын Мармара теңізіндегі, Қара теңіз шөгінділерінен құралған су асты дельтасы жатады.
Қарсы дәлелдер
Су тасқыны гипотезасына қатысты сын-ескертпелер Қара теңіздегі су деңгейінің өсу мөлшері мен қарқынына бағытталған. Бұл факторлардың жеткілікті деңгейде реттелуімен апат гипотезасы негізсіз болады. Дегенмен, бірнеше маңызды тұсқа назар аудару керек: соңғы мұздық дәуір аяқталғалы бері әлемдік теңіз деңгейі көтерілді. Қара теңіз аймағы соңғы 500 мың жыл ішінде көп рет жабылып, қайта ашылған. Топан су гипотезасына қарсылар 15 000 жыл бұрын Қара теңіз алабынан су ағып шыққандығын көрсетеді. Бұл баламалы сценарийде Босфордың эволюциясы маңызды рөл атқарады. 2001 жылғы зерттеуге сәйкес, қазіргі теңіз түбі деңгейінен төмен жатыр және палеозойлық тақталардың үстіндегі төртіншілік кезеңнің құмынан тұрады, онда деңгейінен төмен үш табақ анықталған. Бұл табақтарда шөгінділер 10 000 жыл бұрын басталып, 5 300 жылға дейін жалғасқан. Академиялық геологиялық қауымдастықтың көп бөлігі қазіргі Босфордағы гипотетикалық мойын аралық арқылы Эгей теңізінен келген судың ұзақ мерзімді қысымының жеткілікті болмауы, немесе екі су алабы арасындағы су деңгейінің айырмашылығының болмауы туралы пікір білдіруде. 2007 жылы осы тақырыптағы зерттеулер жинағы жарық көрді, ол бұрынғы орыс зерттеулерінің көп бөлігін алғаш рет ағылшын тілінде қолжетімді етіп, оны соңғы ғылыми жаңалықтармен үйлестірді. 2009 жылы Ливиу Джосан, Флорин Филип және Штефан Константинеску жүргізген зерттеуге сәйкес, теңіз қайта қосылғанға дейін Қара теңіздегі деңгей қазіргі деңгейден төмен болған, ал апаттық теориялардың деңгейінен төмен емес. Егер су тасқыны болған болса, қайта қосылу кезіндегі теңіз деңгейінің өсуі мен су басу аумағы бұрынғы болжамдардан әлдеқайда аз болды. Босфордың орташа тереңдігі болғандықтан, қазіргі деңгейден төмен жатқан тас дәуіріндегі жағалау сызығы, Холоцен кезеңінде Жерорта теңізімен байланыстың үзілмегендігін көрсетеді, демек, кенеттен құлау стиліндегі бұзушылықтар болмауы мүмкін. Су тасқыны "осыншалықты үлкен болмауы" мүмкін. 2011 жылы бірнеше авторлар "Плейстоценнің соңы мен Холоценнің басындағы аралықтағы Қара теңіздің ежелгі елді мекендерінің апатты түрде су астында қалуын растайтын су асты археологиялық дәлелдер жоқ" деген қорытындыға келді. 2012 жылы dinoflagellate Lingulodinium machaerophorum цистасының процесінің ұзақтығының өзгеруіне негізделген зерттеуде апатты су тасқынына қатысты ешқандай дәлел табылмады. Геофизикалық, геохронологиялық және геохимиялық дәлелдер су астында қалудың 10 мен 200 жыл аралығындағы "жедел өрбуін" көрсетеді. 2022 жылғы әдебиеттерді шолу су тасқыны сценарийін растайтын жеткілікті дәлелдер жоқ екенін көрсетті. Керісінше, Қара теңіздің суы біртіндеп Жерорта теңізіне ағып шыққан болуы мүмкін. Сондай-ақ, тиісті уақыт аралығында адамдардың эвакуацияланғанын көрсететін археологиялық деректер де жоқ.
Since the ending of the last glacial period, the global sea level has risen some The flood hypothesis hinges on the geomorphology of the Bosporus since the end of the glacial age. The Black Sea area has been sealed off and reconnected many times during the last 500,000 years. Opponents of the deluge hypothesis point to clues that water was flowing out of the Black Sea basin as late as 15,000 years ago. In this alternative scenario, much depends on the evolution of the Bosphorus. According to a study from 2001, the modern sill is below sea level and consists of Quaternary sand over lying Paleozoic bedrock in which three sills are found at below sea level. Sedimentation on these sills started before 10,000 years ago and continued until 5,300 years ago. A large part of the academic geological community also continues to reject the idea that there could have been enough sustained long term pressure by water from the Aegean to dig through a supposed isthmus at the present Bosphorus or enough of a difference in water levels, if at all, between the two water basins. In 2007, a research anthology on the topic was published which makes much of the earlier Russian research available in English for the first time and combines it with more recent scientific findings. According to a 2009 study by Liviu Giosan, Florin Filip, and Ștefan Constatinescu, the level in the Black Sea before the marine reconnection was below present sea level, rather than the (or lower) of the catastrophe theories. If the flood occurred at all, the sea level increase and the flooded area during the reconnection were significantly smaller than previously proposed. Since the depth of the Bosphorus, in its middle furrow, at present varies from , with an average depth of , a calculated Stone Age shoreline in the Black Sea lying lower than in the present day would imply that the contact with the Mediterranean might never have been broken during the Holocene, and hence there could have been no sudden waterfall style transgression. The flooding could have been "not so big". In 2011, several authors concluded that "there is no underwater archaeological evidence to support any catastrophic submergence of prehistoric Black Sea settlements during the late Pleistocene or early Holocene intervals". A 2012 study based on process length variation of the dinoflagellate cyst Lingulodinium machaerophorum shows no evidence for catastrophic flooding. Geophysical, geochronological, and geochemical evidence points to a "fast transgression" of the submergence lasting between 10 and 200 years. A 2022 literature review concluded that there was insufficient evidence for a flood scenario. It was more likely that the waters of the Black Sea itself gradually outflowed to the Mediterranean. There was also no archaeological evidence of humans evacuating the premises during the relevant time frame.