Субмаринаға қарсы қарулар тарихы

Субмаринаға қарсы қарулар: тарихы, дамуы, қолданылуы. Теңіз шабуылдарына қарсы қару-жарақ түрлері, торпедалар және олардың эволюциясы туралы біліңіз.

16 мин оқу

100%

Дереккөз: Anti-submarine weapon — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Су асты кемелеріне қарсы соғыста қолданылатын қару

Су асты кемелеріне қарсы қару (ССҚ) – су асты кемесі мен оның экипажына қарсы әрекет етуге, кемені жою (батыру) немесе оның соғыс қаруы ретіндегі мүмкіндіктерін төмендетуге бағытталған кез келген құрал. Ең қарапайым түрінде, су асты кемелеріне қарсы қару – су асты кемелерін жоюға арналған снаряд, зымыран немесе бомба болып табылады.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын

1890 жылға дейін теңіз қарулары тек су бетіндегі кемелерге ғана қолданылды. Осы уақыттан кейін әскери су асты кемелері пайда болған соң, оларға қарсы шаралар қарастырыла бастады. Торпеда құбырлары алғаш рет 1885 жылы су асты кемесіне орнатылды, ал 1887 жылы су асты кемесінен атылған торпедамен алғашқы кеме батырылды. Әскери су асты кемелеріне қарсы күресудің бастапқыда екі жолы болды: оларды тарандау немесе оқ атып батыру. Бірақ олар суға батқаннан кейін, қайтадан су бетіне шыққанға дейін дерлік зардап шекпейтін. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде 300-ге жуық су асты кемесі қызметте болды, ал тағы 80-і өндірісте еді.

Соғыс аралығы

Бұл кезеңдегі негізгі жетістіктер іздеу-талдау саласында болды, соның ішінде белсенді сонар (ASDIC) және радар тиімді пайдалануға енгізілді. Ұлыбритания сонарды қару-жарақпен және отты басқару жүйесімен біріктіріп, соғыс кемелері үшін жаңа, біріктірілген жүйе құрды. Германияға су асты кемелеріне ие болуға тыйым салынған еді, бірақ ол 1930 жылдары құпия түрде оларды салуды бастады. Соғыс басталғанда ол теңізде 21 су асты кемесіне ие болды. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында Ұлыбритания мен Франция бірнеше жаңа типтегі су асты кемелерін сынақтан өткізді. Олар үшін жаңа сонарлар мен қару-жарақтар әзірленді.

Атлантикалық/ Жерорта теңізі теңізі

Екінші дүниежүзілік соғысқа қарай, су асты кемелеріне қарсы қару-жарақ шамалы дамыған болатын, бірақ сол соғыс барысында Германия тарапынан толыққанды су асты кемелерімен соғыс қайта жаңғырды, сондай-ақ көптеген басқа да қатысушы елдер су асты кемелерін кеңінен пайдаланды. Тереңдік зарядтарын тиімді қолдану үшін шабуыл кезінде көптеген адамдардың біріккен күштері мен біліктілігі қажет болды. Сонар ақпараты, рульшілер, тереңдік зарядтарын орнататын экипаж және басқа кемелердің қозғалысы сәтті шабуыл үшін мұқият үйлестірілуі керек еді. Атлантика шайқасы қызу кезінде, британдық және Ұлтақтардың күштері тереңдік зарядтарын қолдануда ерекше шеберлік танытып, неміс U- қайықтарын іздеу және жою үшін алғашқы эсминецтерден құралған топтарды құрды. Әдетте, ұшақтан тасталған тереңдік бомбалары су асты кемесі шабуылдан қашу үшін тез суға батқанда, беткі қабатта жарылатын еді. Ұшақтар U- қайықтарына шабуыл жасауда ғана емес, сонымен қатар кемелерге шабуыл жасаудан да тоқтатуда өте табысты болды. Кейбіреулеріне іздеу шамдары мен бомбалар орнатылған. Жаңа су асты кемелеріне қарсы қарулар көптеп жасалды. 1942 жылы сонар байланысын үзудің алдын алу үшін алдыңғы бағыттағы су асты кемелеріне қарсы минометтер енгізілді. Бұл минометтердің алғашқысы – «Ейжан» (Hedgehog) шағын тереңдік зарядтарын атып жіберді. Бір типтегі зарядтар ықтимал жаудың айналасында су астында жарылыстардың кең аумақты үлгісін жасау үшін қолданылды, ал екінші типтегі снарядтар жанасу детонаторларымен жабдықталды, яғни оқ-дәрі тек су асты кемесімен жанасқанда ғана жарылатын еді. Кейінгі конструкция эсминец немесе эсминецке соңынан еріп бара жатқан кемеге нақты «соққы» болғанға дейін сонармен үнемі байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ұшақтарда қолдануға арналған жаңа қарулар жасалды, бұл олардың су асты кемелерімен күрестегі маңыздылығын жылдам арттырды. 1943 жылы жасалған FIDO (Mk 24 минасы) су асты кемелеріне қарсы іздеу торпедасы (ұшақтан тасталатын) неміс су асты кемелерінің жоғалуының артуына елеулі үлес қосты.

Тынық мұхит театры

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония, АҚШ, Ұлыбритания, Нидерланды және Австралия Тынық мұхитындағы су астына қарсы күштерді қолданды. Жапон Әскери-теңіз күштері көбінесе крейсерлер, линкорлар және ұшақ тасымалдаушылар сияқты ірі кемелерге қарсы су асты кемелерін пайдаланғандықтан, АҚШ және одақтастардың су астына қарсы күш-жігері флотты қорғауға бағытталды. Алғашқы жапондық су асты кемелері су астында жақсы маневр жасай алмады, тереңге түсе алмады және радары болмады. Соғыстың соңына қарай, жапондық су асты кемелері су бетінде аң аулауды жақсарту үшін радарлық жабдықтармен жабдықталды. Бірақ, кейбір жағдайларда, АҚШ радарларының осы кемелердің радарлық сәулеленуін анықтау қабілетінен кейін, радармен жабдықталған су асты кемелері батып кетті. Мысалы, "Батфиш" төрт күннің ішінде радармен жабдықталған үш жапондық су асты кемесін жойды. 1944 жылы АҚШ су астына қарсы күштері FIDO (Mk 24 минасы) – әуеден тасталған, нысананы іздейтін торпеданы қолдана бастады, бұл жапондық су асты кемелеріне қарсы үлкен табыс әкелді. Керісінше, одақтас су асты кемелері жапон сауда кемелеріне қарсы күшін жұмсады. Осының салдарынан, жапондық су астына қарсы күштері сауда жолдарының барлығын қорғауға мәжбүр болды, тек әскерін жабдықтау үшін ғана емес, сонымен қатар Жапонияға соғыс материалдарын импорттауды жалғастыру үшін де. Бастапқыда, жапондық су астына қарсы қорғаныс АҚШ су асты кемелеріне қарсы тиімді болмады. Жапондық су асты кемелерін анықтау құралдары басқа елдердегіден кем дамыған еді. Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде жапондық су астына қарсы қарудың негізгі түрі тереңдік бомбасы болды, ал оның су үстіндегі күштерінің жасаған шабуылдары бастапқыда АҚШ флоттық су асты кемелеріне қарсы тиімсіз болды. Егер АҚШ су асты кемесінің командирі жақын суларда ұсталмаса, ол жарылыстан құтылу үшін тереңге түсе алатын, кейде қуып жетуден қашу үшін температура градиентін пайдаланатын. Сонымен қатар, соғыстың басында жапондықтар тереңдік бомбаларын тым жақын орналастырды, АҚШ су асты кемелерінің 150 футтан тереңге түсе алатынын білмеді. Алайда, жапондық тереңдік бомбалау тактикасының кемшіліктері 1943 жылдың маусымында АҚШ конгрессмені Эндрю Дж. Мейдің, Тынық мұхитына сапар шеккен және көптеген құпия барлау және операциялық брифингтер алған Әскери істер комитетінің мүшесі өткізген баспасөз конференциясында жарияланды. Мей американдық су асты кемелерінің жоғары тірі қалу мүмкіндігіне ие екенін мәлімдеді, өйткені жапондық тереңдік бомбалары тым жақын тереңдікте жарылды, әдетте 30 фут (жапондық күштер АҚШ су асты кемелері осы тереңдіктен аспайды деп сенді). Әртүрлі баспасөз агенттіктері бұл хабарды таратты, ал көптеген газеттер, соның ішінде Гонолулудағы газет, оны ойсыз жариялады. Жылдам арада жаудың тереңдік бомбалары 250 фут тереңдікте жарылатын етіп қайта жабдықталды. Кейінірек, АҚШ Тынық мұхитындағы су асты кемелерінің қолбасшысы вице-адмирал Чарльз Локвуд Мейдің ашылуы флотқа онға жуық су асты кемесі мен 800 экипаж мүшесінің өліміне себеп болды деп есептеді. Тереңдік бомбаларын тереңдетумен қатар, жапондық су астына қарсы күштері АҚШ су асты кемелерін батыру үшін автогиро және магниттік аномалияны анықтау (MAD) жабдықтарын да қолдана бастады, әсіресе маңызды кеме жолдарында немесе үй аралдарына жақын жерде жұмыс істейтіндерін. Осы шабуылға қарамастан, АҚШ су асты кемелерінің жапондық кемелерді батыруы ай сайын Тынық мұхитына көбірек АҚШ су асты кемелері жеткізілген сайын қарқынды түрде өсті. Соғыс аяқталған кезде АҚШ су асты кемелері ұшақтарды қоса алғанда, барлық басқа қарулардан да көп жапондық кемелерді жойды.

Japan, the United States, Great Britain, The Netherlands, and Australia all employed anti submarine forces in the Pacific Theater during World War II. Because the Japanese Navy tended to utilize its submarines against capital ships such as cruisers, battleships and aircraft carriers, U. S. and Allied anti submarine efforts concentrated their work in support of fleet defense. Early Japanese submarines were not very maneuverable under water, could not dive very deep, and lacked radar. Later in the war, Japanese submarines were fitted with radar scanning equipment for improved hunting while surfaced. However, these radar equipped submarines were in some instances sunk due to the ability of U. S. radar receivers to detect their tell tale scanning emissions. For example, Batfish sank three Japanese radar equipped submarines in the span of four days. In 1944, U. S. anti submarine forces began to employ the FIDO (Mk 24 mine) air dropped homing torpedo against submerged Japanese subs with considerable success. In contrast, Allied submarines were largely committed against Japanese merchant shipping. As a consequence, Japanese anti submarine forces were forced to spread their efforts to defend the entirety of their merchant shipping lanes, not only to resupply their forces, but also to continue the necessary importation of war material to the Japanese home islands. At first, Japanese anti submarine defenses proved less than effective against U. S. submarines. Japanese sub detection gear was not as advanced as that of some other nations. The primary Japanese anti submarine weapon for most of WWII was the depth charge, and Japanese depth charge attacks by its surface forces initially proved fairly unsuccessful against U. S. fleet submarines. Unless caught in shallow water, a U. S. submarine commander could normally dive to a deeper depth in order to escape destruction, sometimes using temperature gradient barriers to escape pursuit. Additionally, during the first part of the war, the Japanese tended to set their depth charges too shallow, unaware that U. S. submarines possessed the ability to dive beyond 150 feet. Unfortunately, the deficiencies of Japanese depth charge tactics were revealed in a June 1943 press conference held by U. S. Congressman Andrew J. May, a member of the House Military Affairs Committee who had visited the Pacific theater and received many confidential intelligence and operational briefings. At the press conference, May revealed that American submarines had a high survivability because Japanese depth charges were fused to explode at too shallow a depth, typically 100 feet (because Japanese forces believed U. S. subs did not normally exceed this depth). Various press associations sent this story over their wires, and many newspapers, including one in Honolulu, thoughtlessly published it. Soon enemy depth charges were rearmed to explode at a more effective depth of 250 feet. Vice Admiral Charles A. Lockwood, commander of the U. S. submarine fleet in the Pacific, later estimated that May's revelation cost the navy as many as ten submarines and 800 crewmen. In addition to resetting their depth charges to deeper depths, Japanese anti submarine forces also began employing autogyro aircraft and Magnetic Anomaly Detection (MAD) equipment to sink U. S. subs, particularly those plying major shipping channels or operating near the home islands. Despite this onslaught, U. S. sub sinkings of Japanese shipping continued to increase at a furious rate as more U. S. subs deployed each month to the Pacific. By the end of the war, U. S. submarines had destroyed more Japanese shipping than all other weapons combined, including aircraft.

Соғыстан кейінгі даму

Салқын соғыс су асты кемелеріне қарсы күреске жаңаша қақтығыс әкелді. Бұл дамыту соғысы АҚШ пен КСРО-ны жақсырақ, жасырын және күштірек су асты кемелерін жасауға шабыстырды, нәтижесінде су асты кемелеріне қарсы жақсырақ және дәл қару-жарақ пен жаңа жеткізу платформалары, оның ішінде тікұшақтар да жасалды. Шабуылдаушы су асты кемелері (SSK және SSN) жылдам, ұзақ қашықтықты және жақсырақ ажырата алатын торпедалармен жабдықталды. Бұл, сонар жүйелерінің жақсаруымен бірге, баллистикалық зымыран тасымалдайтын су асты кемелерін шабуылдаушы су асты кемелеріне осалдырақ етті, сонымен қатар шабуылдаушы су асты кемелерінің су үстіндегі күштерге қарсы (ASuW) мүмкіндіктерін арттырды. SSBN-дердің өзі және крейсерлік зымыран тасымалдайтын су асты кемелері (SSGN) үнемі жақсырақ және ұзақ қашықтықтағы зымырандармен жабдықталды, сондай-ақ шуды азайтудың ең жетілген технологияларын алды. Осы күшейген қауіпке қарсы тұру үшін торпедалар су асты кемелерін тиімдірек нысанаға алу үшін жетілдірілді, ал жаңа су асты кемелеріне қарсы зымырандар мен ракеталар кемелерге ұзақ қашықтықта су асты кемелерін анықтау және жою мүмкіндігін берді. Кемелер, су асты кемелері және теңіздік патрульдік ұшақтар (MPA) су асты кемелерін табу үшін тиімді технологияларды, мысалы магниттік аномалияларды анықтаушы құрылғыларды (MAD) және жақсартылған сонарды алды.

Су асты кемелеріне қарсы технология

Су асты кемелеріне қарсы шабуылдың бірінші құралы – анықтау: жаудың су асты кемесін анықтамай, қарсы су асты қаруын табысты қолдану мүмкін емес.

Оптикалық анықтау

Бастапқы әдістер су асты кемесімен визуально байланыс орнатуды қамтиды және нысананы растаудың маңызды тәсілі болып қала береді. Бұл қазір жылулық техникалармен толықтырылуы мүмкін. Дегенмен, қазіргі заманғы су асты кемелерінің "көрінбеу деңгейі" төмен болғандықтан, оптикалық анықтаудың табысты болу ықтималдығы азайды.

Радиобайланысты тосқауылдау

Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстарда су асты кемелерінің "қасқырлар тобы" тактикасын қолдануы радиосигналдарды ұстауға мүмкіндік берді. Бұл сигналдар шифрланған болғанымен, бірінші дүниежүзілік соғыста британдықтар оларды "40-шы бөлмеде", ал екінші дүниежүзілік соғыста Блетчли Паркте бұзып жазды. Бұл конвойлерді басқа бағытқа бұруға және "аңшы-жойғыш" топтарды осы топқа қарсы бағыттауға мүмкіндік берді. Қазіргі су асты кемелері сигналдарды ұстау қиын болатын әдістерді пайдаланады. Екінші дүниежүзілік соғыста одақтас эскорт кемелері жақын арадағы позицияны немесе көру туралы хабар беретін су асты кемелерін анықтау үшін жоғары жиілікті бағытты анықтау (HF/DF немесе "Huff duff") жүйесін қолданды. Неміс теңіз күштері (Kriegsmarine) бұл бағытты анықтау технологиясын соғыс кемесіне орнату мүмкін емес деп есептеді және "Huff duff" жүйесінің табыстарын сол кезде жоқ болған радиолокациялық технологияға байланыстырды. Стандартты эскорт тактикасы – мақсатты су асты кеме көрінетінше (көбінесе көзге көрінетін, бірақ кейде радарда) және суға батып кетпес бұрын HF/DF көрсеткішінің бағытымен жоғары жылдамдықпен жүру және ату болды. Егер су асты кемесі оққа түспей тұрып суға батса, оны гидролокатор (сонар) арқылы іздеуге болатын.

Радар

Радар Екінші дүниежүзілік соғыста су асты кемелерін табу үшін маңызды құрал болды. Сноркель және содан кейін ядролық қуатпен жүретін су асты кемелерінің дамуынан кейін, су асты кемелері өздерінің портынан тыс жерде сирек пайда болатын болды, бұл тікелей радармен анықтауды көбінесе тиімсіз етті. Дегенмен, радар су асты кемесінің тудыратын беткі әсерлерді анықтауға мүмкіндік береді.

Сонар

Екінші дүниежүзілік соғыстан бері сонар су асты кемелерін анықтаудың басты құралы болып қалыптасты. Су асты кемесінің қолданатын қарсы шараларына байланысты, ең тиімді түрі белсенді немесе пассивті болып өзгеріп отырды. Әуеден тасталған сонобуйлардың, сонар сигналдарын жоғарыдағы ұшақтарға жіберуі, сондай-ақ вертолеттен түсірілетін сонар және ұзақ қашықтықтағы жүйелердің дамуы оның мүмкіндіктерін арттырды.

Магниттік аномалияны анықтау

Магниттік аномалияны анықтағыш (MAD) – ірі металл объектілер, мысалы, суасты кемесінің болат корпусынан туындайтын магнит өрісінің өзгеруін өлшеуге арналған электронды магнитометр. Сонарлық буйлар ойда келгенге дейін MAD жабдығы көбінесе су астындағы суасты кемелерін анықтау үшін ұшақтарға орнатылатын. Ол бүгінге дейін қолданылып келеді.

Басқа да акустикалық емес әдістер

Су асты кемелерін табудың алғашқы тәсілдерінің бірі – су асты кемелерінің бар екенін анықтауға арналған иірімдер болды. Дизельдік түтін газдарын анықтауға арналған "сенсор" Екінші дүниежүзілік соғыста жасалған. Жақында су асты кемелерін оның қозғалған іздері арқылы анықтаудың жанама әдістері қолданылып келеді.

Су асты кемелеріне қарсы қару

Су астына қарсы қарулар жұмыс істеу тәсіліне қарай үш санатқа бөлінеді: басқарылатын қарулар, басқарылмайтын қарулар және зымырандық және минометтік қарулар. Басқарылатын су астына қарсы қарулар, мысалы, торпедалар, су асты кемесін өзінің сенсорлары арқылы немесе ұшыру платформасының сенсорлары арқылы іздейді. Осы типтегі қарудың артықшылығы – оған салыстырмалы түрде аз жүк қажет, себебі ол су асты кемесімен тікелей жанасқанда немесе оған өте жақын жерде жарылады. Кемшілігі – осы типтегі қаруды жаңылыстыруға болады және су асты кемесінің жасырын қасиеттері оның тиімділігін төмендетуі мүмкін. Басқарылмайтын су астына қарсы қарулар, мысалы, миналар мен тереңдік зарядтары, «ақылсыз» қарулар болып табылады, оларды су асты кемесіне жеткізу керек немесе су асты кемесі оларға жақын келуі керек. Бұл белгілі бір дәрежеде үлкен жүк көлемімен өтелуі мүмкін, кейбір миналардың салмағы жарты тоннадан да асып кетеді, бірақ су астындағы жарылыстың күші қашықтықтың кубымен төмендейтіндіктен, тереңдік зарядының жүктемесі 100 кг-дан 200 кг-ға дейін артса, оның жою радиусы бірнеше метрден аспайды. Зымырандық және минометтік қарулардың, мысалы, су астына қарсы гранаталар мен зымырандардың басты артықшылығы – нысанаға ауа арқылы жылдам жеткізілуі. Нысанаға түскеннен кейін, олар алдау құрылғыларына немесе жасырын қасиеттерге сезімтал емес. Бұл санаттың гибриді – зымыранмен ұшырылатын торпеда, ол зымыран арқылы нысанаға жақын жерге жеткізіледі, бұл жауап беру уақытын қысқартады және су асты кемесіне қарсы шаралар немесе маневр жасауға аз уақыт қалдырады. Соңында, заманауи су асты кемесі су бетіне шыққан сирек жағдайларда, артиллериялық оқтар мен зымырандардың көмегімен де жойылуы мүмкін, бірақ бұл қарулар су асты кемелеріне қарсы арнайы жасалмаған және қазіргі заманғы су астына қарсы соғыста олардың маңызы өте шектеулі.

Қарулар/ зымырандар

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бастап су асты кемелерін істен шығару үшін оқ ату қолданылып келді, ал Фолкленд соғысында Санта-Фе кемесін істен шығару үшін тікұшақтан зымыран шабуылы жасалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін орта калибрлі теңіз қарулары үшін арнайы суға қарсы (АСВ) снарядтары әзірленді.

Тереңдік заряды

Су асты кемелеріне қарсы қарудың ең қарапайым түрі – тереңдік заряды, ол алдын ала белгіленген тереңдікте жарылатын жарылғыш заттармен толтырылған үлкен контейнер. Жарылыстың күші су асты кемесіне алыстан зақым келтіре алады, бірақ су асты кемесінің корпусын жарып алу үшін тереңдік зарядының жарылысы өте жақын болуы керек еді. Әуеден тасталған тереңдік зарядтарын «тереңдік бомбалары» деп атады; кейде олар аэродинамикалық қаптамамен жабдықталған. Жер бетінен іске қосылатын тереңдік зарядтары әдетте, су асты кемесіне үздіксіз соққы беру арқылы маңызды зақымдар келтіру үшін бірнеше рет іске қосылады. Тереңдік зарядтары Бірінші дүниежүзілік соғыста қолданылғалы бері көп жақсарды. Су асты кемелерінің конструкциясы жақсарған сайын, Екінші дүниежүзілік соғыста қысымды сезетін механизмдер мен жарылғыш заттар күшейтіліп, жарылыс қуатын арттыру және әртүрлі тереңдікте сенімді жарылуын қамтамасыз ету үшін жаңартылды. Әуеден тасталған тереңдік бомбалары екі-үштен алдын ала есептелген схема бойынша ұшақтардан, тікұшақтардан немесе дирижабльдерден тасталады. Әдетте, әуе шабуылдары су асты кемесінің бетте жүрген кезде жасалғандықтан, әуеден тасталған тереңдік бомбалары әдетте су асты кемесі шұғыл түрлену кезінде жарылу үшін шамалы тереңдікке орнатылады. Көп жағдайда толық жойылмаса да, су асты кемесі жөндеуге жіберілді. Алғашқы тереңдік зарядтары жылдам кеменің корпусынан суға домалап түсірілетін. Кеме тереңдік зарядының жарылысынан болатын серпілістен аулақ болу үшін жеткілікті жылдамдықпен қозғалуы керек еді. Кейінгі конструкциялар тереңдік зарядын кемеден біршама қашықтыққа лақтыруға мүмкіндік берді, бұл баяу кемелерге оларды пайдалануға және кеңірек аумақты қамтуға мүмкіндік берді. Бүгінде тереңдік зарядтарын ұшақтар мен су кемелері ғана емес, сонымен қатар зымырандармен де нысанаға жеткізуге болады.

Су асты кемелеріне қарсы миномет

Тереңдіктегі жарылғыш зарядтар су асты кемесіне тікелей тиіп, сирек залал келтіретіні, ал жарылыстар тізбегі түрінде тиімді болатыны анықталды. Осыған байланысты, ұсақ жарылыстардың көп санымен ұқсас немесе жақсы нәтижелерге қол жеткізуге болады. Су асты кемесіне қарсы миномет – бірнеше кішкентай жарылғыш заттарды бір уақытта атып, су асты кемесінің орналасқан жеріне айнала жарылыстар жасауға арналған бірнеше иінтірек минометтерінің жиынтығы. Бұл жүйелер көбінесе Екінші дүниежүзілік соғыстағы британдық конструкцияның атына байланысты "Hedgehogs" деп аталды. Кейінірек, ASW миномет снарядтарына соққыға сезгіш детонаторлар орнатылды, олар су асты кемесінің корпусына тікелей соққаннан кейін ғана жұмыс істейтін, сонар экипажына соққыға дейін үнемі дыбыс жолын қадағалауға мүмкіндік берді. "Hedgehog" 24 дана 14,5 кг салмақты зарядтарды атса, ал "Squid" деп аталған кейінгі үлгісі үш толық көлемді тереңдік зарядын атты. "Limbo" деп аталатын келесі жетілдірілген үлгі 1960 жылдарға дейін қолданылды және 94 кг салмақты зарядтарды пайдаланды. Су асты кемесіне қарсы минометтің дамуы, әсіресе жағалау аймағындағы су асты кемесіне қарсы қиын операциялар үшін арналған, пішінделген зарядты оқ-дәрілерді қолданады. Мысалы, Saab Dynamics Elma ASW 600 және оның жаңартылған нұсқаларын атауға болады.

Торпеда

Алғашқы теңіз асты кемелеріне қарсы торпедалар тік жүретін типтегі болды және нысана маневр жасаса, әдетте бірнеше торпеда атылатын. Оларды екі негізгі түрге бөлуге болады: ауыр салмақты торпедалар, су асты кемелерінен атылады, және жеңіл салмақты торпедалар, кемелерден атылады, ұшақтардан (қанатты және тікұшақтардан) тасталады немесе зымыранмен жеткізіледі. Кейінгі үлгілер активті/пассивті сонарлық және сымдық басқару жүйелерін қолданды. Траекториялық және ізге бағытталатын торпедалар да жасалды. Бірінші сәтті басқарылатын торпеданы нацистік Германияның Kriegsmarine әскери-теңіз күштері одақтас кемелерге қарсы қолдану үшін енгізді. Осы қарудың бірнеше данасын қолға түсіргеннен кейін, сондай-ақ тәуелсіз зерттеулер жүргізгеннен кейін, АҚШ 1943 жылы FIDO әуеден тасталатын басқарылатын торпедасын (сондай-ақ, жасырын түрде Mark 24 «мина» деп аталды) енгізді. FIDO су асты кемесінің болаттан жасалған қысым корпусын бұзуға, бірақ міндетті түрде катастрофалық жарылысқа алып келмей, нысананы су бетіне көтеруге арналған, осылайша су асты кемесі мен экипажын тұтқындау мүмкіншілігі туатын еді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басқарылатын торпедалар әлемнің көптеген елдерінің теңіз күштері қолданған негізгі теңіз астына қарсы қарудың біріне айналды. Ұшақтар негізгі ұшыру платформасы болып қала берді, оның ішінде жаңадан қолжетімді тікұшақтар да болды, бірақ басқарылатын торпедаларды су үстіндегі кемелерден немесе су асты кемелерінен де ұшыруға болады. Дегенмен, торпеданың шабуыл жылдамдығының және нысана тарапынан анықталу мүмкіндігінің шектеулері ASROC сияқты, жаудың су асты кемесіне тікелей соғылатын зымырандық теңіз астына қарсы қарудың жасалуына әкелді. Кемелерде торпедалар әдетте үш түтікшелі ұшырғыштан қысылған ауамен атылады. Оларды палубаға немесе кеменің ішкі бөлігіне орнатуға болады. Су асты кемелерінде торпедалар сыртқы және ішкі түрде тасымалданады. Ішкі торпедалар бұрын артқы торпедалық түтіктерден, сондай-ақ стандартты алдыңғы торпедалық түтіктерден атылып келді. Ұшақтардан жеткізу платформаларына АҚШ-тың DASH сияқты пилотсыз және Ұлыбританияның Westland Wasp сияқты пилотты тікұшақтар кірді. Тікұшақ тек қару тасымалдаушы ретінде ғана емес, сонымен қатар су асты кемелерін анықтау қабілетіне де ие болуы мүмкін.

The early anti submarine torpedoes were straight running types and usually a group was fired in case the target manoeuvred. They can be divided into two main types, the heavyweight, fired from submarines, and the lightweight which are fired from ships, dropped from aircraft (both fixed wing and helicopters) and delivered by rocket. Later ones used active/passive sonar homing and wire guidance. Pattern running and wake homing torpedoes have also been developed. The first successful homing torpedo was introduced by Nazi Germany's Kriegsmarine for use by its U boat arm against Allied shipping. After capturing several of these weapons, along with independent research, the United States introduced the FIDO air dropped homing torpedo (also called the Mark 24 'mine' as a cover) in 1943. FIDO was designed to breach the steel pressure hull of a submarine but not necessarily cause a catastrophic implosion, forcing the now crippled submarine to surface where the submarine and crew might possibly be captured. After World War II, homing torpedoes became one of the primary anti submarine weapons, used by most of the world's naval powers. Aircraft continued to be a primary launching platform, including the newly available helicopter, though homing torpedoes can also be launched from surface ships or submarines. However, the torpedo's inherent limitations in speed of attack and detection by the target have led to the development of missile borne anti submarine weapons that can be delivered practically on top of the enemy submarine, such as ASROC. On ships the torpedoes are generally launched from a triple barreled launcher by compressed air. These may be mounted on deck or below. On submarines torpedoes have been carried externally as well as internally. The latter have been launched in the past by stern tubes as well as by the more normal forward ones. Aircraft delivery platforms have included both unmanned helicopters, such as the US DASH, and manned ones such as British Westland Wasp. The helicopter may be solely a weapons carrier or it can have submarine detection capabilities.

Менің

Теңіз миналарына ұқсас, су асты кемелерін жоюға арналған миналар да жау субмаринасының өтуін күтіп тұрып, одан кейін жарылып, субмаринаға соққылық зақым келтіруі мүмкін. Кейбіреулері жылдамды, олар анықталған кезде субмаринаға қарай қауіпті қашықтыққа дейін қозғала алады. Тіпті, анықталған су асты кемесіне капсуладанған торпеданы ұшыратын миналар да жасалған. Миналарды су асты кемелері, кемелер немесе ұшақтар орналастыра алады.

Су асты кемелеріне қарсы зымырандар мен зымырандар

Су асты кемелеріне қарсы қарулардың соңғы үлгілерінің бірі – Су асты кемелеріне қарсы ракеталар (ASROCs), SUBROC, Ikara, француздық Malafon және итальяндық MILAS, басқа типтегі ракеталардан айырмашылығы, жарылғыш бөлігін тікелей нысанаға жеткізіп жарылмай, су астына қарсы тағы бір қаруды су бетіне жеткізіп, содан кейін шабуылды аяқтау үшін суға түсіреді. Ракета өзі платформадан ұшырылып, белгіленген нүктеге жетеді. Су астына қарсы ракеталардың басты артықшылықтары – ұзақ қашықтығы мен шабуыл жылдамдығы. Торпедалар ракетаға қарағанда жылдамдығы төмен, қашықтығы да аз, және су асты кемесі үшін оларды анықтау оңай. Су астына қарсы ракеталар көбінесе су үсті кемелерінен қолданылады, бұл су үсті эскорттарына кез келген ауа райында, кез келген теңіз жағдайында дереу дайын күйде болатын қаруды ұсынады, оның жылдамдығын ешбір басқа жеткізу жүйесі теңестіре алмайды. Олардың қосымша артықшылығы – олар эскорт кемесінің командирінің тікелей бақылауында болады, және әуеден жеткізілетін қарулар сияқты басқа тапсырмаларға ауыстырылмайды, сондай-ақ ауа райына немесе техникалық қызмет көрсету мүмкіндігіне тәуелді болмайды. Ұшақтан жеткізуге отынның жетіспеуі немесе қарудың толық жұмсалуы да кедергі келтіруі мүмкін. Ракета әрқашан қолжетімді және дереу дайын күйде болады. Ол торпеданың немесе ядролық тереңдік бомбасының су асты кемесінің орнына дерлік түсуіне мүмкіндік береді, бұл су асты кемесінің шабуылды анықтау және одан қашу мүмкіндігін азайтады. Ракеталар көбінесе тікұшақтар мен ұшақтарға қарағанда торпеда мен тереңдік зарядтарын түсіруде жылдам және дәл келеді, ұшыру туралы шешімнен торпеданың суға түсуіне дейін 1-1,5 минут уақыт кетеді. Тікұшақтардың эскорт кемесінің палубасынан көтерілуіне көбінесе одан да көп уақыт қажет болады.

Қаруды басқару жүйелері

Қару-жарақтардың дайындығы бастапқыда қолмен анықталды. Алғашқы атыс бақылауы қашықтықты өлшеу және су асты кемесінің бағыты мен жылдамдығын есептеуден тұрды. Содан кейін нысана нүктесі ереже бойынша қолмен анықталды. Кейін механикалық компьютерлер қаруды атуға дайындықты электрлік көрсеткішпен анықтау мәселесін шешу үшін пайдаланылды. Бүгінде қару ату процесі барлық қажетті параметрлерді толық көрсететін цифрлық компьютермен жүзеге асырылады.

АСҚ қарсы шаралары

Су асты кемесінің басты қорғаныс шарасы – жасырындық, ол анықталмауға тырысады. Суға қарсы күрес қаруына қарсы белсенді және пассивті шаралар қолданылады. Белсенді шараларға шу тудыратын кедергі жасаушы құрал немесе су асты кемесі сияқты сигнал беретін алдау құрылғысы жатуы мүмкін. Пассивті шаралар торпеданың гидролокациялық толқындарын азайтуға арналған жабын немесе жарылыстан қашықтықта қорғау үшін сыртқы қабықтан тұруы мүмкін. Суға қарсы күрес қаруы осы қорғаныс шараларын жеңіп өтуі керек.