Кіріспе
|түрі = Қырылған ұшақ
|өндіруші = Fokker
|конструкторы = Мартин Кройцер
|алғашқы ұшу = 23 мамыр 1915 (өзгертілген M.5 A.16/15 E. I прототипі ретінде, Отто Паршау ұшқан) 1915 жылдың сәуір айында жасалған, алғашқы Eindecker ("Моноплан") – неміс қырылған ұшағы және алғашқы синхронизациялық механизммен жабдықталған ұшақ, бұл пилотқа пернелерге тимей машиналық мылтықтан оқ атуға мүмкіндік берді.
|type = Fighter
|manufacturer = Fokker
|designer = Martin Kreutzer
|first flight = 23 May 1915 (modified M.5 A.16/15 serving as a E. I prototype, flown by Otto Parschau) Developed in April 1915, the first Eindecker ("Monoplane") was the first purpose built German fighter aircraft and the first aircraft to be fitted with a synchronization gear, enabling the pilot to fire a machine gun through the arc of the propeller without striking the blades.
Лейтенант Паршау мен жасыл машина (А.16/15)
"Эндекер" ұшағының "прототипі" (Фокер зауытының № 216) тарихы Фокердің алғашқы синхронизатор сынақтарымен тікелей байланысты. Бұл ұшақ, содан кейін бірінші дүниежүзілік соғыстың басында А.16/15 сериялық нөмірі бар Fokker A сериялы қарусыз барлаушы ұшақ ретінде лейтенант Отто Паршауға берілді. 1913 жылы бұл ұшақты Oberleutnant Вальдемар фон Буттлар жеке сатып алған, ал соғыс қимылдары басталғанда, ол Fliegertruppe-ге қосылып, Пруссия армиясының офицері болып тағайындалды. Паршау 1914 жылдың қарашасында Бельгиядағы Brieftauben Abteilung Ostende (BAO) бөлімінде қызмет еткен, онда екі неміс офицері алғаш рет кездескен болуы мүмкін. Паршау соғыстың алғашқы жылының көп бөлігін осы ұшақпен өткізіп, Шығыс және Батыс майдандарында ұшқан. Бір кезде ол ұшқыштар кабинасының артындағы фюзеляждың оң жақ үстіңгі бөлігіне (немесе екі жағына да) "Лейтенант Паршау" деген жазуды бояп қойды. Бұл ұшақтың негізгі жанар май бакі ұшқыштар кабинасының артында орналасқан. 1915 жылдың мамыр айының соңында, Douai қаласындағы Feldflieger Abteilung 62 бөлімінде тұрған кезде, Фокер зауыты Паршаудың ұшағын Fokker Stangensteuerung синхронизаторының алғашқы сынақ үлгісімен және Parabellum MG14 жеңіл пулеметімен жабдықтап, қанат панельдерін А.III ұшақ фюзеляжының "икемді қанатты" орналасуында қалдырды. 1915 жылдың мамыр және маусым айларында Паршау осы ұшақпен қаруланған күйде ұшқан. Паршау 1915 жылдың маусым айында бірнеше рет әуе шайқасына түсуге тырысты, бірақ бұл кезеңде жабдық өте сенімсіз болып шықты, Parabellum пулеметі жиі істен шығып қалатын. Паршаудың A.16/15 ұшағының қанат бекіткіштерінің орналасуын өзгертетінін растайтын фотосуреттердің болмауына байланысты, ол Fokker зауытына екінші рет "прототип" Eindecker ретінде қайтарылғанға дейін, стандартты ортаңғы фюзеляж орналасуына өзгертілген деген болжам әлі дәлелденбеді, өйткені ол Паршаутың соңғы пайдалануынан кейін біраз уақыттан соң ғана өзгертілді. Ортаңғы фюзеляжға қанатты орнату модификациясы бастапқыда салынған бес M.5K/MG өндіріс прототипіне орнатылмады. Отто Паршаудың екінші Эйндекері, IdFlieg сериялық нөмірі E.1/15 (Fokker зауытының ұшақ құрамының нөмірі 191, IdFlieg 1915 жылдың 26 мамырында қабылдап, 1915 жылдың 15 маусымында жіберілді) қызметте болған кезде ғана оны алды. Өндірістік E. Is және барлық келесі Fokker Eindeckers Stangensteuerung механизмінің түпкілікті нұсқасымен жабдықталды, бұл алғашқы май сорғысының білігінен алынған жетекке қарағанда үлкен камералық дөңгелекпен алмастырылды.
Металлдан жасалған бөлшектердің Eindeckers-те бітірілуі
Эйндекердегі барлық металл панельдердің сыртқы түрінің ерекшелігі – олардың барлық беттерінде, ашық және ішкі бөліктерінде жасалған ерекше "сүйреліп өткен" қозғалтқыш өрнегі болды. Бұл ерекше көрініс Eindecker фюзеляжының металл бөлшектерінде ғана емес, Fokker D. I сияқты алғашқы Fokker бипландарының құрамында да қолданылды, бірақ 1916 жылдың соңына қарай Fokker зауыты өзінің конструкцияларында оны қолдануын тоқтатты.
Отын жүйесі және ұшу ерекшеліктері
Барлық E. I-ден E. IV-ге дейінгі Eindecker ұшақтары гравитациялық отын багін қолданды, оны ұшқыштың артына орнатылған Fokker E. II-ден бастап негізгі отын багінен қолмен үнемі толтыру қажет болды; бұл жұмыс сағатына сегіз ретке дейін орындалуы керек еді. Руль және лифт аэродинамикалық түрде теңгерілген, ал ұшақта бекітілген құйрық беттері болған жоқ. Бұл комбинация Eindecker-ді қисыққа және бұрылысқа өте сезімтал етті. Тәжірибесіз ұшқыш үшін лифттердің жоғары сезімталдығы тік ұшуды қиындатты; 1915 жылдың көктемі мен жазында алғашқы қаруланған Fokker монопландарын Флигертруппеге енгізуге жауапты болған неміс лейтенанты Курт Винтгенс, лейтенант Паршаумен бірге, бір рет: "шаңқаяқ – бұл бірінші жеке ұшудың барограммасына қарағанда тура сызық" деді. Eindecker ұшағының аударылу жылдамдығы, керісінше, нашар болды. Бұл көбінесе айларонның орнына қанаттың иілуіне байланысты деп есептеледі, бірақ сол кездегі монопландар, тіпті айларонмен жабдықталғанда да, сыртқы тіректерінің икемділігіне байланысты көбінесе болжамсыз немесе жауап бермейтін аударылу басқаруына ие болды.
Қозғалтқышты орнату және оған байланысты өзгерістер
E. I және E. II арасындағы негізгі айырмашылық – біріншісі француздық 60 кВт (80 а.к.) Gnome Lambda жеті цилиндрлі ротациялық қозғалтқышының тікелей көшірмесі болған 60 кВт (80 а.к.) Oberursel U.0 жеті цилиндрлі ротациялық қозғалтқышымен жабдықталған, ал екіншісі – 75 кВт (100 а.к.) Gnome Delta-ның тікелей көшірмесі болған тоғыз цилиндрлі 75 кВт (100 а.к.) Oberursel U I қозғалтқышымен жабдықталған. E. II-нің тоғыз цилиндрлі ротациялық қозғалтқышының үлкен диаметрі жоғары мұрын панелін үлкенірек кабельге сәйкес келтіруді талап етті. Бұл сонымен қатар жоғары мұрын панельдерінің сыртқы жиектерінің фюзеляждың жоғарғы лонжерондарынан шығып кетуіне әкелді, нәтижесінде "софит" сияқты беттерді қосу қажет болды. Бұл беттер жоғарғы лонжерондардың алдыңғы бөлігінен сыртқа және жоғары қарай шығып, E. II және E. III ұшақтарының мұрынын толық жауып тұруы керек еді. "Софит" сияқты беттер ақырында алдыңғы фюзеляждың екі жағындағы металл панельдердің жоғары қарай кеңейтілуі арқылы жасалды, E. III толық өндіріске енген кезде. Қатар өндірілген типтердің өндірісі қозғалтқыштардың қолжетімділігіне байланысты болды. Көптеген E. II ұшақтары E. III ретінде аяқталды немесе жөндеуге келген кезде E. III стандартына жаңартылды. Эйндекердің түпкілікті нұсқасы Fokker E. III болды, ол бұрынғы нұсқаларға қарағанда сәл таррақ қанатқа (1,80 метр немесе 71 дюйм) ие болды. Боэлькеге қарасты 62-ші фельдфлигерлік бөлім 1915 жылдың соңында E. III-ті пайдалануды бастады. Аз ғана E. III ұшақтары тәжірибелік түрде екі 7,92 мм (.312 дюйм) калибрлі lMG 08 "Spandau" пулеметтерімен қаруланды, ал көпшілігі E. III және E. I-ден E. III Eindecker модельдері осы модельдің тек біреуін ғана қолданды. Соңғы нұсқасы Fokker E. IV болды, ол 119 кВт (160 а.к.) Oberursel U. III, 14 цилиндрлі екі қатарлы ротациялық қозғалтқыш (Gnome Double Lambda ротациясының көшірмесі) алды және бастапқыда E. IV үшін стандартты болып жоспарланған үш пулеметтік орнатудың бірнеше рет сәтсіздікке ұшырауынан кейін стандартты түрде екі пулеметпен жабдықталды. Fokker E. I-ден E. IV сериясына дейінгі барлық өндіріс 416 ұшақтан тұрды (тип бойынша нақты бөліну белгісіз, бірақ E. III ең маңызды модель болды).
Пайдалану тарихы
Бірінші Эйндекер жеңісі, расталмаған болса да, лейтенант Винтгенске 1 шілде 1915 жылдың кешкі сағаттарында тиесілі болды. Ол бес M.5K/MG өндіріс прототипі / "қызметтік сынақ" ұшақтарының бірімен, "E.5/15" нөмірімен Луневиль маңында француз Morane Saulnier L екі орындық "парашют" монопланын жерге мәжбүр етті. Осы кезде алғашқы E.I ұшақтары қосымша жабдық ретінде келіп жетті, әдеттегі Feldflieger Abteilung бөлімшелеріне бірлік бойынша бір "қосылған" ұшақ ретінде, олардың әдеттегі алты екі орындық барлау бипланына сүйемелдеу қызметін көрсету үшін. "Расталмаған" жеңісінен үш күн өткен соң, Винтгенс сол E.5/15 ұшағымен тағы бір "Моране Парасол" ұшағын құлатты, ал алғашқы қақтығыстан кейін екі апта өткен соң, 15 шілде 1915 жылы ол осындай ресми жеңіске қол жеткізген алғашқы Eindecker ұшқышы атанды. Екі ең танымал Eindecker ұшқышы – Освальд Боэльке (алғашқыда M.5K/MG қызметтік сынақ ұшағы E.3/15-ті ұшқан) және Макс Иммельманн, екеуі де Feldflieger Abteilung 62 бөлімшесінен. Иммельманн өзінің алғашқы өндірістік E.I Eindecker ұшағын жеке пайдалануы үшін алды, IdFlieg сериялық нөмірі E.13/15, шілде айының соңына дейін; олардың әрқайсысы тамыз айында E.I ұшақтарында алғашқы құрбандарын алды, Боэльке E.3/15 қызметтік сынақ ұшағын ұшқан жалғыз ұшқыш болғаннан кейін. Лейтенант Отто Паршау, Eindecker ұшағын енгізудің басынан-ақ ықпал еткен, Fokker зауыты оның тозығы жеткен A.16/15 ұшағын екінші рет қайтарып алғаннан кейін, E.1/15 нөмірімен M.5K/MG ұшағын ұштырды, осы жолы Fokker зауыты оны дамыту мақсатында сақтап қалды. Иммельманның алғашқы E.13/15 Eindecker ұшағы соғыстың соңына дейін сақталып қалды. Озвальд Боэльке ең көп Eindecker жеңісіне ие болды – оның 40 жеңісінің 19-ы. Оның Eindecker ұшағындағы соңғы жеңісі 1916 жылдың 27 маусымында болды. Макс Иммельманн Eindecker жеңісі бойынша екінші орында тұрды. Ол барлық 15 жеңісін осы типтегі ұшақта алды, бірақ 1916 жылдың маусымында E.III ұшағы апатқа ұшырап қаза тапты, мүмкін британдық F.E.2b ұшағына шабуыл жасаған кезде синхронизация механизмі істен шығып, кем дегенде 7 оқ бір винт қанатынан өтіп, одан кейін қанат сынды. Бұл ұшақтың құрылымдық шегінен асып түсетін қатты дірілге әкелді. (Одақтас елдердің мәліметтері бойынша, 2-ші лейтенант Г.Р. Маккаббин ұшқан RFC F.E.2b ұшағының мергеншісі/бақылаушысы Дж.Х. Уоллер Иммельманның ұшағына шабуыл жасаған кезде оны атқан және британдықтар оны құлатқан деп есептейді.) Он бір ұшқыш Eindecker ұшағында бес немесе одан да көп жеңіске жетті. Боэльке, Иммельманн, Паршау, Ханс Берр және Винтгенс – бәрі де Германияның ең жоғары әскери наградасы – Pour le Mérite немесе "Blue Max" орденін алды, әр ұшқыш әр ұшқыш үшін қажетті сегіз жеңіске жеткеннен кейін. 1916 жылдың басында француздық Nieuport 11 және британдық Airco DH.2 ұшақтарының пайда болуы Eindecker ұшағының үстемдігін аяқтады, сонымен бірге "Фокердің азаптарына" да соңғы нүкте қойды. Винтгенс E.IV нұсқасын ұшқан Eindecker ұшағымен француз эйсті ұшқышы Альфред Хёртоның әлдеқайда жетілген SPAD S.VII ұшағымен кездесті, 25 қыркүйек 1916 жылы Хёрто Винтгенсті құлатты, ол Хёрто үшін сегізінші жеңіс болды.
Тірі қалғандар
Тек бір ғана түпнұсқа Эйндекер сақталды. 1916 жылғы 8 сәуірде тәжірибесі аз неміс ұшқышы Валенсиеннен жаңа E. III (IdFlieg сериялық нөмірі 210/16) ұшағымен Васквельге бағыт алды, бірақ тұманға байланысты жолын жоғалтып, Сент-Омердің шығысындағы британдық әуежайға қонды. Ол қатесін түсініп, ұшақты бұрын жоюға үлкермей, қарсыластарына бағынды. E. III ұшағы Сент-Омерде Morane Saulnier N және басқа да одақтас ұшақтарымен сынақтан өтті, содан кейін бағалау үшін Уилтширдегі Упавонға жіберілді, ал соңында музейде қойылды. Қазір ол Лондонның Ғылым мұражайында сақтаулы. Иммельманның түпкілікті E. I ұшағы, IdFlieg сериялық нөмірі E.13/15, соғыстан аман қалды және Дрезденде көрмеге қойылды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастардың бомбалауы салдарынан қирады.