Кіріспе

1918 жылғы Fokker истребитель ұшағы

Fokker D. VII – бірінші дүниежүзілік соғыста Рейнхольд Плацтың Fokker Flugzeugwerke компаниясымен жобаланған неміс истребитель ұшағы. Германия 1918 жылдың екінші жартысында шамамен 3300 D. VII ұшағын өндірді. Luftstreitkräfte қызметінде D. VII өте қабілетті ұшақ екенін көрсетті. Соғысты аяқтаған келісімнің "Батыс майданға қатысты шарттардың" төртінші тармағы Германиядан барлық D. VII ұшақтарын одақтастарға тапсыруды талап етті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін сақталған ұшақтар көптеген елдерде кеңінен қолданылды.

Даму және өндіріс

Фоккердің бас конструкторы Рейнхольд Плац 1916 жылдан бастап эксперименталды V сериялы ұшақтардың сериясын жасаумен айналысты. Ұшақтар консольді қанаттарының қолданылуымен ерекшеленді. Хьюго Юнкерс және оның авиациялық фирмасы 1915 жылы алғашқы практикалық металл ұшақты, Junkers J 1 монопланын жасады, ол Blechesel (Шекет металл есегі немесе қалайы есек) деген лақап атымен белгілі болды. Қанаттары жуан, алдыңғы жиегі дөңгелек болды. Қанаттың аэродинамикалық пішіні көтерілу күшін арттырды, оның салыстырмалы түрде "бұтақ" алдыңғы жиегі (көлденең қимада көрінгендей) оған әдеттегі жұқа қанаттарға қарағанда тұрақтандырылған тоқтау мінез-құлқын сыйлады. 1917 жылдың соңында Фокер стандартты Mercedes D. IIIa қозғалтқышымен жабдықталған V 11 эксперименталды бипланын құрастырды. 1918 жылдың қаңтарында Идфлиг Адельсхофта жаңадан жасалған истребительдерді сынақтан өткізді. Бірінші рет майдан ұшқыштары жаңа истребительдерді бағалау және таңдау процесіне қатысты. Фокер V 11-ді бірнеше басқа прототиптермен бірге ұсынды. Манфред фон Рихтгофен V 11-ді сынап, оны қиын, жағымсыз және бағытталған тұрақсыздыққа бейім деп тапты. Плац артқы фюзеляжды бір конструкциялық бөлікке ұзартты және рульдің алдына үшбұрышты стабилизатор қосты. Рихтхофен модификацияланған V 11-ді сынап, оны бәсекедегі ең жақсы ұшақ деп бағалады. Ол ескірген Mercedes қозғалтқышынан да керемет өнімділік көрсетті, сонымен қатар қауіпсіз және басқаруға оңай болды. Рихтгофеннің ұсынысы бәсекелестіктің нәтижесін анықтады, бірақ ол жалғыз ұсынған жоқ. Фокер Idflieg компаниясы D. VII деп атаған 400 даналық өндіріс тапсырысын алды. Фокердің зауыты D. VII-нің барлық тапсырысын орындауға мүкіндік бермеді, сондықтан Idflieg Albatros және AEG компанияларына D. VII-ні лицензия бойынша өндіруді тапсырды, бірақ AEG компаниясы ешқандай ұшақ шығармады. Фокер зауыты өндіріс процесінің бөлігі ретінде егжей-тегжейлі жоспарларды қолданбағандықтан, Фокер Albatros-қа көшіру үшін D. VII ұшағының фюзеляжын жіберді. Albatros Фокерге лицензия бойынша жасалған әрбір D. VII үшін 5 пайыз роялти төледі. Albatros Flugzeugwerke және оның еншілес компаниясы Ostdeutsche Albatros Werke (OAW) D. VII-ні тиісінше Йоханнисталь [Fokker D. VII (Alb)] және Шнайдемюль [Fokker D. VII (OAW)] зауыттарында құрастырды. Ұшақтардың белгілемелері жеке сериялық нөмірге дейін типтік атауы мен зауыт суффиксін қамтыды. Әртүрлі зауыттарда шығарылған ұшақтардың кейбір бөліктері, тіпті Albatros пен OAW арасында да алмастырылмайтын болды. Әр өндіруші мұрынның бояу стилі және мұрынның екі жағындағы қозғалтқыш бөлімінің салқындату жалюзилерінің пішіні мен орналасуы бойынша өзгешеліктер көрсетті. OAW шығарған үлгілер қаптамасында ерекше қызғылт және жасыл дақтармен жеткізілді. Барлық D. VII ұшақтары бес түсті Fünffarbiger немесе сирек, төрт түсті Vierfarbiger ромб тәрізді камуфляжмен жасалды, бірақ Fokker-дің ерте шығарылымдарында жасыл түсті фюзеляж болды. Зауыттық камуфляж әдетте Jasta немесе ұшқышқа арналған түрлі-түсті бояу схемаларымен немесе белгілермен жабылды. 1918 жылдың қыркүйегінде Болгарияға сегіз D. VII жеткізілді. 1918 жылдың соңында Австро-Мажар компаниясы Magyar Általános Gépgyár (MÁG, Венгриялық Жалпы Машина Компаниясы) Austro Daimler қозғалтқыштарымен D. VII-нің лицензиялық өндірісін бастады. Соғыс аяқталғаннан кейін де өндіріс жалғасты, шамамен 50 ұшақ құрастырылды.

Электр станциялары

Ең алғашқы өндіріс D. VII ұшақтары 170–180 а.к. қуаттылығы бар Mercedes D. IIIa қозғалтқыштарымен жабдықталған. Өндіріс тез арада жоспарланған стандартты қозғалтқышқа, жоғары қысымды 134 кВт (180–200 а.к.) Mercedes D. IIIaü-ге ауысты. Mercedes D. IIIa қозғалтқышымен жеткізілген кейбір алғашқы D. VII ұшақтары кейіннен D. IIIaü қозғалтқышымен қайта жабдықталды. 1918 жылдың ортасына қарай, кейбір D. VII ұшақтарына "артық қысылған" 138 кВт (185 а.к.) BMW IIIa орнатылды – BMW фирмасының алғашқы өнімі. BMW IIIa, Mercedes D. III-тің тік алты цилиндрлі конфигурациясын сақтап, бірнеше жақсартулар енгізді. Көлемнің артуы, жоғары қысым және биіктікке бейімделген карбюратор жоғары биіктікте жылдамдық пен көтерілу жылдамдығын айтарлықтай арттырды. BMW IIIa артық қысыммен жұмыс істегендіктен, төменгі биіктікте толық қуатты пайдалану цилиндрлерде ерте жануына және қозғалтқышқа зақым келтіру қаупін тудырды. Төменгі биіктікте толық қуатты қысқа мерзімге 179 кВт (240 а.к.) дейін жеткізуге болады. Жаңа BMW қозғалтқышымен жасалған Fokker ұшақтары D. VII(F) деп аталды, мұндағы "F" әрпі қозғалтқыш конструкторы Макс Фрицті білдіреді. BMW қозғалтқышы бар ұшақтар 1918 жылдың маусым айының соңында Jasta 11 құрамында қызметке түсті. Ұшқыштар шамамен 750 данасы жасалған D. VII(F) ұшағына үлкен сұраныс жасады. BMW IIIa өндірісі шектеулі болғандықтан, D. VII соғыс аяқталғанға дейін 134 кВт (180 а.к.) Mercedes D. IIIaü қозғалтқышымен өндірілді. D. VII әртүрлі өндірушілерден алынған әртүрлі конструкциядағы винттермен ұшты. Әртүрлілікке қарамастан, бұл винттердің өнімділігінде айырмашылық болғанын көрсететін ешқандай дерек жоқ. Axial, Wolff, Wotan және Heine винттері қолданылған.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1918 жылдың мамыр айының басында "Фокер D.VII" ұшағы "Яшта 10" эскадрильясының құрамына қосылғанда, одақтас ұшқыштар жаңа истребительдің төртбұрышты, жарамсыз сыртқы түріне байланысты оны бағаламады. Алайда, ұрыста алған тәжірибелері оларды өз пікірлерін қайта қарауға мәжбүр етті. Бұл модельдің "Альбатрос" және "Пфальц" барлаушыларына қарағанда көптеген маңызды артықшылықтары бар екені тез анықталды. "Альбатрос" барлаушыларынан өзгеше, "D.VII" конструкциялық зақымдану қаупінсіз тік түсуге қабілетті болды. "D.VII" жоғары маневрлеу қабілетімен, жылдам көтерілу мүмкіндігімен, өте ыңғайлы тоқтауымен және айналуға қарсы тұруымен де ерекшеленді. Ол қысқа мерзімге тоқтамай-ақ "пернесіне ілініп", жау ұшақтарын төменнен пулеметтен атуға мүмкіндік берді. Бұл басқару ерекшеліктері заманауи "Camel" және "SPAD" сияқты барлаушылардан өзгеше болды, олар күрт тоқтап, қарқынды айналып кетті. Кейбір ұшақтардың жоғарғы қанатында қабырғалары сынды, матасы түсіп қалды. Қозғалтқыштан шыққан ыстық, қосымша салқындату тесіктері орнатылғанша, кейде фосфорлы оқ-дәрілерді тұтандырды, ал отын бактерілері тігістерінде жарылып кетті. Швериндегі "Fokker" зауытында жасалған ұшақтар нашар сапалы жұмыс және материалдарымен ерекшеленді. Кемшіліктеріне қарамастан, "D.VII" өте табысты модель болып шықты, нәтижесінде кең таралған мақал пайда болды: ол орташа ұшқышты жақсыға, ал жақсы ұшқышты – асқа айналдыра алады. Рихтгофен "D.VII" эскадрильяларға жеткенге бірнеше күн бұрын қайтыс болды және оны ұрыста ешқашан пайдаланбады. Эрих Лёвенхардт және Герман Геринг сияқты басқа ұшқыштар жеңіске жетіп, модельді жоғары бағалады. Бастапқыда ұшақтардың саны шектеулі болды, бірақ шілде айына қарай 407 ұшақ қолданыста болды. Тамыз айына қарай көбірек ұшақтар қол жетімді болды, сол кезде "D.VII" 565 жеңіске жетті. "D.VII" ақырында 46 "Ягдстаффленді" жабдықтады. Соғыс қарашада аяқталғанда, 775 "D.VII" ұшағы қолданыста болды.

Соғыстан кейінгі қызмет

Одақтастар келісімге келгеннен кейін көптеген D. VII ұшақтарын тартып алды. АҚШ армиясы мен теңіз күштері 142 тұтқындалған мысалды бағалады. Осы ұшақтардың бірнешеуі американдық Liberty L 6 қозғалтқыштарымен жаңартылды, олар D. VII-дің түпкілікті неміс қозғалтқыштарына өте ұқсас болды. Франция, Ұлыбритания және Канада да көптеген соғыс сыйлықтарын алды. Басқа елдер де D. VII ұшақтарын операциялық түрде пайдаланды. Польша-Совет соғысы кезінде поляктар шамамен 50 ұшақты қолданды, оларды негізінен жерге шабуыл жасау үшін пайдаланды. 1919 жылғы Венгрия-Румыния соғысында Венгрия Совет Республикасы MAG және бұрынғы неміс ұшақтарымен жасалған бірнеше D. VII ұшақтарын қолданды. Голландия, Швейцария және Бельгия әуе күштері де D. VII ұшақтарын пайдаланды. Ұшақ өте танымал болғандықтан, Антони Фокер келісімге келгеннен кейін теміржол арқылы Нидерландыға контрабандалық жолмен әкелген көптеген D. VII ұшақтарын аяқтады және сатты. 1929 жылға дейін Альфред Конт компаниясы швейцариялық Fliegertruppe үшін лицензия бойынша сегіз жаңа D. VII ұшақтарын жасады.

Көшірмелеулер

Қазіргі кезде көптеген D. VII көшірмелері салынды. Ұшуға қабілетті көшірмелердің көпшілігі 7,2 литрлік (440 куб. дюйм) американдық Ranger немесе 9,2 литрлік (560 куб. дюйм) көлемді британдық Gipsy Queen инвертті алты цилиндрлі тізбекті қозғалтқыштарымен жабдықталған. Екеуі де соғыс кезінде D. VII ұшақтарын қуаттандырған Mercedes немесе BMW қозғалтқыштарынан әлдеқайда кішкентай. Нью-Йорк штатының Олд-Райнбек әуежайындағы сияқты бірнеше ұшатын көшірмелер түпнұсқа Mercedes D. IIIa қозғалтқыштарымен жабдықталған.