Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Новоросси́йск (Новоросси́йск) – Ресейдің Краснодар өлкесіндегі қала. Ол Қара теңіздегі ірі порттардың бірі. Кеңес Одағының «Батыр қала» атағын алған сирек қалалардың бірі. Халық саны:
City in Krasnodar Krai, Russia
Novorossiysk (Новоросси́йск, ) is a city in Krasnodar Krai, Russia. It is one of the largest ports on the Black Sea. It is one of the few cities designated by the Soviet Union as a Hero City. Population:
Тарих
Ежелгі уақытта Цемз шығанағының жағалауында Бата (Βατά) деген ежелгі грек колониясы орналасқан. Ол Страбон мен Птолемейдің еңбектерінде айтылған. Римдіктер мен хазарлардың қысқа мерзімді билігінен кейін, 9 ғасырдан бастап, бұл аймақ Византияның Херсонос темасының (Херсон провинциясының) бір бөлігі болды. 11 ғасырда, Еуразия даласынан келген көшпелілер бұл аймақты басып алып, билікке ие болды. Сол ғасырдың соңында, Норман жаулап алуынан кейін Англиядан келген англосаксон босқындарына Византия императоры I Алексий Комнен (1081–1118 жылдары тақ отырған) қолдау көрсетті. Егер олар көшпелілерден аймақты қайтарып алса, Алексий оларға Херсонос темасында жер ұсынды. Византиялық ағылшын колониясы кейіннен құрылғандығын көрсететін дәлелдер бар. Мысалы, ортағасырлық теңіз карталарында Кубань жағалауындағы жерлердің аттарында ағылшын тілінен шыққан болуы мүмкін сөздер кездеседі, соның ішінде болашақтағы Новороссийск қаласының орнында немесе оның жанында орналасқан Сусако (немесе Сусачо) порты бар. Бұл атау Суссекстен шыққан болуы мүмкін. (Осы карталарда Сусаконың солтүстік-батысында Лондон өзені де көрсетілген, ол атын Лондоннан алған болуы мүмкін. 1722 жылдан бастап, шығанақтың бақылауы Осман бекінісінде (қале) болды, ол Сюкук (сондай-ақ Суджүк, Суджұқ және Согючак) деп аталды. Бұл атау Сусакодан шыққан болуы мүмкін, ал 1769 жылға дейін бұл аймақ кейде еуропалық карталарда Сузако деп белгіленген. 1829 жылы Ресей-Түрік соғысының нәтижесінде жағалау Ресейге берілді. Осыдан кейін, 1838 жылы адмиралдар Михаил Лазарев және Николай Раевский жағалауда Қара теңіз флотының шығыс базасын құрды. Новороссия провинциясының құрметіне аталған бұл порт, оңтүстікке қарай Сочиге дейін созылған Қара теңіз жағалауындағы қамалдар тізбегінің маңызды бөлігі болды. 19 ғасырдың қалған бөлігінде Новороссийск қарқынды дамыды. 1866 жылы қала мәртебесі берілді, ал 1896 жылы ол Ресей империясының ең кішкентай әкімшілік бөлігі – Новороссийск округінің және Қара теңіз губернаторлығының орталығы болды. 1905 жылдың желтоқсанында қала қысқа ғана өмір сүрген Новороссийск Республикасының орталығы болды. 1918 жылдың 26 тамызынан 1920 жылдың 27 наурызына дейін қала Ресей Азамат соғысы кезінде Деникиннің Ақ әскерінің негізгі орталығы болды. Деникиннің Оңтүстік Ресей үкіметі Қырымға көшірілді, ал көптеген ақ гвардияшылар одақтас әскери кемелердің көмегімен Новороссийскіні эвакуациялау кезінде Константинопольге қашып кетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланың көп бөлігі 1942 жылдың 10 қыркүйегінде неміс және румын әскерлері тарапынан басылып алынды. Совет теңізшілерінің шағын тобы 4 ақпаннан бастап 225 күн бойы Малая Земля деп аталған қаланың бір бөлігін қорғады, ал 1943 жылдың 16 қыркүйегінде қала Қызыл Армия тарапынан азат етілді. Теңізшілердің портты батыл қорғауы Кеңес Одағына қаланың шығанағын сақтап қалуға мүмкіндік берді, бұл оське жабдықтау үшін портты пайдалануға жол бермеді. 1973 жылы Новороссийскке "Батыр қала" атағы берілді. 1960 жылы қала Дмитрий Шостаковичтің "Новороссийск қоңыраулары, мәңгілік даңқтың жалыны" (Opus 111b) шығармасында бейнеленді. 2003 жылы президент Владимир Путин Новороссийскіде Қара теңіз флотының әскери-теңіз базасын құру туралы жарлыққа қол қойды. Ресей 2007-2012 жылдар аралығында жаңа базаны салуға 12,3 миллиард рубль (шамамен 480 миллион доллар) бөлді. Базадағы басқа да нысандар мен инфрақұрылымның құрылысы, соның ішінде жағалау әскерлері, авиация және логистика бөлімшелері 2012 жылдан кейін де жалғасты. Ресей 2020 жылы 80 әскери кемесі мен бас штабын Севастополдан Новороссийск базасына көшіруді жоспарлап отырды. Ресейдің Қара теңіз флотының негізгі базасы Украинаның құрамындағы Севастопольдегі порттық құрылыстарды жалға алу шарты 2017 жылы аяқталуға тиіс болған. Украина жалға алу шартын ұзартпауды жоспарлап отырғаны туралы хабарлар тарады, бірақ 2010 жылдың сәуірінде Ресей мен Украина президенттері келісімге қол қойып, жалға алу мерзімін жиырма бес жылға ұзартты, содан кейін жаңа мерзім аяқталғаннан кейін тағы бес жылға ұзарту мүмкіндігі қарастырылды. Алайда, 2014 жылы Қырым Ресей Қарулы Күштері тарапынан басылып алынды, сондықтан Қырым Ресей Федерациясының заңсыз бақылауында болғандықтан, жалға алу шартын жаңарту мәселесі қазіргі уақытта туындамайды (Қырымды Ресей Федерациясына қосу туралы мәліметтерді қараңыз).
In antiquity, the shores of the Tsemes Bay were the site of Bata (Βατά), an ancient Greek colony that specialized in the grain trade. It is mentioned in the works of Strabo and Ptolemy, among others. Following brief periods of Roman and Khazar control, from the 9th century onwards, the area was part of the Byzantine θέμα Χερσῶνος Thema Khersonos (Province of Cherson). During the 11th century, the area was overrun and controlled by nomads from the Eurasian steppe, led by the Cumans. Later that century, the Byzantine emperor Ἀλέξιος Κομνηνός Alexios I Komnenos (r. 1081–1118) was approached by Anglo Saxon refugees, who had left England following the Norman conquest. Alexios offered land to these refugees in Thema Khersonos if they could recapture it from the nomads and there is contemporaneous evidence that a Byzantine English colony was subsequently founded. For example, medieval nautical charts mention place names on the Kuban coast with possible English origins, including a port (located within or near the future site of Novorossiysk) known as Susaco (or Susacho) – a name that may have been derived from Sussex. (The same maps also show, north west of Susaco, a river Londia, which may derive its name from London. From 1722, the bay was controlled by an Ottoman fortress (qale) named Sujuk (also transliterated Sudzhuk, Sudschuk and Soğucak). This name may be derived from Susaco (see above) and, as late as 1769, the area was sometimes named in European maps as Suzako. The coastline was ceded to Russia in 1829 as a result of the Russo Turkish War. After this, admirals Mikhail Lazarev and Nikolay Raevsky founded an eastern base for the Black Sea Fleet on the shore in 1838. Named after the province of Novorossiya, the port formed a vital link in the chain of forts known as the Black Sea Coastal Line, which stretched south to Sochi. During the rest of the 19th century, Novorossiysk developed rapidly. It was granted city status in 1866 and became the capital of the Novorossiysk Okrug and Black Sea Governorate, the smallest in the Russian Empire, in 1896. In December 1905, the city was the seat of the short lived Novorossiysk Republic. From 26 August 1918 until 27 March 1920, the city was used as the principal center of Denikin's White Army during the Russian Civil War. Denikin's South Russian Government was moved to Crimea and many Whites escaped from Novorossiysk to Constantinople during the Evacuation of Novorossiysk (1920), with the help of Allied warships. During World War II, most of the city was occupied by the German and Romanian Armies on 10 September 1942. A small unit of Soviet sailors defended one part of the city, known as Malaya Zemlya, for 225 days beginning on 4 February 1943, and the town was liberated by the Red Army on September 16, 1943. The heroic defense of the port by the sailors allowed the Soviets to retain possession of the city's bay, which prevented the Axis from using the port for supply shipments. Novorossiysk was awarded the title Hero City in 1973. In 1960, the town was commemorated in Dmitri Shostakovich's work Novorossiysk Chimes, the Flame of Eternal Glory (Opus 111b). In 2003, President Vladimir Putin signed a decree setting up a naval base for the Black Sea Fleet in Novorossiysk. Russia has allocated 12.3 billion rubles (about $480 million) for the construction of the new base between 2007 and 2012. The construction of other facilities and infrastructure at the base, including units for coastal troops, aviation and logistics, will continue beyond 2012. Russia planned to move the Black Sea Fleet with 80 warships and its headquarters from Sevastopol to Novorossiysk base in 2020. The Russian lease on port facilities in Sevastopol, which, though the main base of Russia's Black Sea Fleet, was part of Ukraine, was set to expire in 2017. Ukraine was reported to be planning not to renew the lease; however, in April 2010 the Russian and Ukrainian presidents signed an agreement to extend the lease by twenty five years, with an option of further extension of five years after the new term expires. However, in 2014, Crimea was occupied by the Russian Armed Forces during the 2014 Crimean crisis and as such the question of renewing the lease does not immediately arise while Crimea remains illegally occupied by the Russian Federation according to international law (See: Annexation of Crimea by the Russian Federation).
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік-аумақтық бөлініс шеңберінде, ол жиырма төрт ауылдық елді мекенмен бірге Новороссийск қаласы болып табылады – аудандармен тең мәртебеге ие әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлініс ретінде Новороссийск қаласы Новороссийск қалалық округі ретінде құрылған.
Within the framework of administrative divisions, it is, together with twenty four rural localities, incorporated as the City of Novorossiysk—an administrative unit with the status equal to that of the districts. As a municipal division, the City of Novorossiysk is incorporated as Novorossiysk Urban Okrug.
География
Қала Қара теңіз жағасында орналасқан. Бұл демалыс орны емес, бірақ солтүстіктегі Анапа мен оңтүстіктегі Геленджик – демалыс қалалары. Новороссийск қаласының басқаруында бірнеше қалалық елді мекендер бар. Ең әйгілісі – Абрау-Дюрсо, ол Абрау көлінің жағасындағы қалашықтан және Қара теңіз жағалауындағы ауылдан тұрады, олар қиялы тау жолымен байланысқан. Новороссийск аймағы Ресейдің маңызды шарап өсіру аймақтарының бірі. 1870 жылы патша Александр III құрған Абрау-Дюрсо шарап заводтары ішкі тұтынуға арналған үстел және көпірлі шараптарды өндіреді.
The city is located on the Black sea. It is not a resort town, but Anapa to the north and Gelendzhik to the south are. There are several urban settlements under the jurisdiction of Novorossiysk. The most famous is Abrau Dyurso, which consists of a townlet on the shore of Lake Abrau and a village on the coast of the Black Sea, connected by a winding mountain road. The area of Novorossiysk is one of Russia's main wine growing regions. The wineries of Abrau Dyurso, established by Tsar Alexander III in 1870, produce table and sparkling wines for domestic consumption.
Климат
Новороссийск Кёппен климаттық жіктелімі бойынша ылғалды субтропикалық (Cfa) және Жерорта теңізі климатының (Csa) аралық белдесінде орналасқан. Ең құрғақ ай жаз айына келуі мүмкін, бірақ әрқашан солай бола бермейді, сондықтан қаланы тек ылғалды субтропикалық немесе Жерорта теңізі климаты деп толық анықтауға болмайды.
Novorossiysk has a borderline humid subtropical (Cfa) and Mediterranean climate (Csa) in the Köppen climate classification. Since the driest month has and may or may not happen consistently in the summer, the city can not be classified as solely humid subtropical or Mediterranean.
Экономика
Қала қазылмайтын Цемесс шығанағының жағалауымен созылып жатыр, ол ежелден-ақ Қара теңіздің ең үздік шығанақтарының бірі ретінде танылған. Нарықтық капитализациясы 1,110,000,000 долларға жететін және акциялары Мәскеу биржасы мен Лондон қор биржасында тіркелген Новороссийск сауда теңіз порты, Азия, Таяу Шығыс, Африка, Жерорта теңізі және Оңтүстік Америка аймақтарымен Ресейдің теңіз саудасына қызмет етеді. Бұл Қара теңіздегі ең жұмысты мұнай порты және Каспий құбыр консорциумы дамытқан Теңіз кен орнынан келген құбырдың соңғы нүктесі болып табылады. Новороссийск – болат, тағам өнеркәсібі және металл өнімдері мен басқа да өндірістерге тәуелді өнеркәсіптік қала. Қаланың ішінде және айналасында кең таралған әктас кен орындары маңызды цемент зауыттарын шикізатпен қамтамасыз етеді. Қалада Теңіз мемлекеттік академиясы мен Новороссийск политехникалық институты орналасқан.
The city sprawls along the shore of the non freezing Tsemess Bay, which has been recognized since antiquity as one of the superior bays of the Black Sea. The Novorossiysk Commercial Sea Port–with the market capitalization of $1,110,000,000 and shares listed at Moscow Exchange and London Stock Exchange–serves Russian sea trade with regions of Asia, Middle East, Africa, Mediterranean, and South America. It is the busiest oil port in the Black Sea and the terminus of the pipeline from the Tengiz Field, developed by the Caspian Pipeline Consortium. Novorossiysk is also an industrial city, dependent on steel, food processing, and the production of metal goods and other manufactures. Extensive limestone quarries supply important cement factories in and around the city. The town is home to the Maritime State Academy and Novorossiysk Polytechnic Institute.
Көлік
Новороссийск – ең ірі ресейлік теңіз порты. 2019 жылы жүк айналымы 142,5 млн тоннаны құрады, ал 2021 жылы – 105,2 млн тоннаны құрады. Новороссийск теміржол және автомобиль жолдары арқылы Ресейдің, Кавказ аймағының және Орталық Азияның маңызды өнеркәсіптік және халық қоныстану орталықтарымен байланысты. Қала ішіндегі қоғамдық көлік құралдарына қалалық автобустар, троллейбустар және маршруткалар (маршруттық таксилер) жатады. Дегенмен, уақыт өте келе, көбінесе адамдар негізгі көлік құралы ретінде жеке автомобильдерге көшуде. Ең жақын әуежайлар (Геленджик, Анапа және Краснодар әуежайлары) қаладан тиісінше алыс орналасқан және Ресейдің көптеген қалаларына рейстер ұсынады.
Novorossiysk is the biggest Russian seaport. In 2019 cargo turnover amounted to 142,5m tons In 2021 cargo turnover amounted to 105,2m tons
Novorossiysk is connected by rail and highways to the main industrial and population centres of Russia, Transcaucasia, and Central Asia. The public transportation within the city boundaries consists of city buses, trolleybuses, and marshrutkas (routed taxis). However, with time, more and more people rely on automobiles as primary means of transportation. The closest airports (Gelendzhik Airport, Anapa Airport and Krasnodar Airport, situated , and away from the city, respectively, offer flights to many cities in Russia.
Спорт
Қалалық футбол клубы, ФК «Черноморец» Новороссийск, Ресейдің екінші дивизионында ойнайды.
The city association football team, FC Chernomorets Novorossiysk, plays in the Russian second Division.