Кіріспе

Жылан түрлері

Жасыл жылтыр жылан (Opheodrys vernalis) – Colubridae тұқымдасына жататын Солтүстік Америкадағы усыз жыланның бір түрі. Бұл түрді шөп жыланы деп те атайды. Ол жұқа, орташа денелі, кішкентай жылан. Оның жалпы атауы тегіс арқа қабыршақтарынан шыққан, ал қабыршақтары дөңгелек жасыл жыланның арқасында қабыршақтары болады. Жасыл жылтыр жылан батпақтарда, шалғынды далаларда, сирек орманды жерлерде және өзендердің жағалауларында кездеседі. Ол Канада, АҚШ және Солтүстік Мексиканың аймақтарына тән. Шабуылға бейім емес, сирек шағады және қауіп сезгенде қашып кетеді. Сәуірдің соңынан жаз бойы жұптасады, ал аналықтары маусымнан қыркүйекке дейін жұмыртқа салады. Жасыл жылтыр жылан желмен тербеліп тұрған өсімдіктерді мінекей алу үшін басын шайқап тұрады.

Сипаттама

Жасыл жылтыр жылан жұқа болып келеді. Өлшемі бойынша ол "шағын-орташа" жылан ретінде жіктеледі, ересекте оның жалпы ұзындығы (құйрығын қоса алғанда) белгілі бір шамаға жетеді. Ең ұзын тегіс жасыл жыланның жалпы ұзындығы өлшенді. Құйрығы жыланның жалпы ұзындығының 1/4-ден 1/2-сіне дейін құрайды; аталықтарының құйрықтары аналықтарына қарағанда ұзын. Олардың денесі бұдыр жасыл жылан сияқты қабыршақталмаған. Оның арқасындағы тегіс қабыршақтары дене ортасында 15 қатарға орналасқан. Туған кезде оның арқасының түсі жетілген кездегіден өзгеше болады.

Этимология

Бланчарди деген қосымша атау американдық герпетолог Франк Н. Бланшардтың құрметіне берілген.

Географиялық ауқым

Жасыл жылтыр жылан Солтүстік Америкаға тән. Оның ареалы Канаданың оңтүстік-шығысынан басталып, батысқа қарай Саскачеванға дейін, ал оңтүстікке қарай Иллинойс пен Вирджинияға дейін созылады. Бұған қоса, Вайоминг, Колорадо, Нью-Мексико, Айова, Миссури, Техас және Солтүстік Мексика сияқты аймақтарда да кездеседі.

Қауіптер

О. vernalis түрлі жыртқыштарға шалдырады, оның ішінде қызыл құйрықты бүркіт, үлкен көк тұғыр, дөрекі аяқты қаршыға, аюлар, егерше, түлкілер және үй мысығы. Адамдар да осы жыланды табиғатта кездестіріп, үй жануары ретінде ұстайды. Оның әдемі тері түсі, жайлы мінезі және кішкентай мөлшері салдарынан коммерциялық жинауға түседі. Дегенмен, бұл жылан тұтқындық жағдайында жақсы тіршілік етпейді. Оның популяциясы көбінесе оқшауланған және аз болғандықтан, мұндай коммерциялық жинау жалпы популяцияға елеулі әсер ете алады. Пестицидтер, әсіресе су жағалауларында, тау етегінде және шалғынды далаларда қолданылғанда, жыланға аса зиянды. Жасыл жыланның негізгі қорегі жәндіктер болғандықтан, инсектицидтер олар қолданылатын аймақтарда жыланға үлкен қауіп тудырады. Оның қорегінің азаюы жыландардың өлімінің басты себебі және популяцияға қатысты ең маңызды табиғи қауіптің бірі болып табылады. Көріністердің азаюы және қалалық құрылыстардың кеңеюі де осыны көрсетеді. Жылан популяциясының төмендеп бара жатқанын көрсететін зерттеулер болғанымен, тек бірнеше штат (Айова, Миссури, Индиана, Мичиган, Солтүстік Каролина, Монтана, Вайоминг, Небраска, Колорадо және Техас) тегіс жасыл жыланды қорғау заңдарымен қорғайды. Бұл заң жыланды коммерциялық мақсатта және жеке тұлғалардың жинауына тыйым салады.

Тіршілік ету ортасы

O. vernalis көптеген әртүрлі орталарда кездеседі, оның ішінде батпақтарда, шалғынды далаларда, өзендердің жағасында және сирек орманды жерлерде. Ол көбінесе бұталардың аз болған ашық жерлерде болады. Қысқы ұйқыға жатқанда, жалпақ жасыл жылан қуыстарды, құмырсқалардың үйінділерін және басқа да қазылған жер асты кеңістіктерін іздейді, көбінесе көптеп жиналады. Соқыр жылан суыққандықтан, жылу жақсы көреді, тастар мен ағаштардың үстінде күнге жатып, оларды жасыру үшін де пайдаланады. Адамдар ұстағанда, әдетте қозғырғыш болып, саусаққа оралғаннан кейін тынығады. Ол аң аулағанда басын оң-солға бұрып, тілі арқылы жемтігін табады. Тілдің қозғалысы жыланның басына жақын ауаны жинап алады, ал Якобсон органы (ауыздың жоғары жағында) ауадағы феромондар мен химиялық сигналдарды анықтайды. Жасыл жыланның құлақтары жоқ, ол қоршаған ортаны сезіну үшін дірілдерге сенеді. Оның көру қабілеті жақсы, әсіресе жақын қашықтықта. Жауындағы серпімді байланыстардың арқасында, ол жемтігін тұтас жұта алады, тіпті оның дене диаметрінен үлкен жемтікті де. Ол терісін әр 4-5 апта сайын түсіріп, жаңа өсуге мүмкіндік береді. Бұл түрдің солтүстік ареалдарында ортақ ұя салу байқалған. Жалпақ жасыл жыланның жұмыртқалары ақ түсті және сопақ пішіндес, қабықтары жұқа және шамамен 2,5 см ұзындықты құрайды. Әрбір жұмыртқаның орташа салмағы 2,6 граммды құрайды. Жұмыртқалар 4-23 күннен кейін жарылады.