Кіріспе
Малайзия Премьер-Министрінің жұбайы
Тун доктор Сити Хасма бинти Хажи Мохамед Али (жауи: سيتي حسمه بنت محمد علي; 12 шілде 1926 жылы туған) – Малайзияның 4-ші және 7-ші Премьер-Министрі, сондай-ақ Мультимедиялық университетінің (ММУ) бұрынғы ректоры Махатхир Мохамедтің әйелі. Ол 1981 жылдың шілдесінен 2003 жылдың қазанына дейін және 2018 жылдың мамырынан 2020 жылдың наурызына дейін, барлығы 24 жылға жуық Малайзия Премьер-Министрінің жұбайы рөлін атқарды. Ол – осы лауазымдағы ең үлкен жастағы адам.
Жас шағы мен отбасы
Сити Хасма 1926 жылғы 12 шілдеде Селангор штатының Кланг қаласында, Малайзияның Негери Сембиланнан шыққан, Minangkabau тегіне жататын этникалық малай (зейнеткер) дәрігері ретінде дүниеге келді. Ол SMK St. Mary мектебінде білім алған. Сингапурдағы Малайя университетінен MBBS дәрежесін алды. Тун Сити Хасма Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сингапурдағы Король Эдуард VII медицина колледжінде (қазіргі Йонг Луа Лин медицина мектебі) медициналық курстың бірінші малай студенттерінің бірі болды. 1955 жылы Сингапурда орналасқан Малайя университетінің Медицина факультетін бітіріп, дәрігер дипломын алды. Кейін ол мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесінде жұмыс істеді. Ол сол кездегі Малайяның алғашқы малай әйел дәрігерлерінің бірі болды. Махатхирға келесі жылдың тамызында үйленді. Олардың жеті баласы бар: Марина, Мирзан, Мелинда, Мохзани, Мухриз, Майзура және Мажар. 1966 жылы Мичиган университетінің Халық денсаулығы мектебіндегі халық денсаулығы сертификаты бағдарламасын аяқтады. Он жыл өткен соң, ана мен бала денсаулығы департаментіндегі алғашқы әйел дәрігер болып тағайындалды, ал 1974 жылы штаттық ана мен бала денсаулығы қызметкері болып тағайындалған алғашқы әйел болды. Ол сонымен қатар Малайзиядағы жүктілік және бала туумен байланысты отбасылық медицина және әлеуметтік-экономикалық факторлар туралы бірнеше мақаланың авторы. Сити Хасма мейірімді, жылы жүрек адам ретінде танымал, ол мысықтарды ұнатады және музыкаға құмар.
Есірткі қолдану
BAKTI (Министрлер мен Министрлердің орынбасарларының әйелдерінің әл-ауқатын көтеру клубы) президенті ретінде Сити Хасма жастарды есірткінің зияны туралы хабардар ету жұмысына белсенді қатысты. 1985 жылы АҚШ-тың бірінші ханымы Нэнси Рейганның шақыруымен ол Вашингтон қаласында өткен есірткіге қарсы күрес жөніндегі бірінші ханымдар конференциясына қатысты. Сондай-ақ, ол 1987 жылы Венада өткен Есірткіге қарсы күрес және есірткінің заңсыз айналымы жөніндегі халықаралық конференцияда Малайзияны өкілдік етті.
Ауылдық әйелдер
Сити Хасма ауыл әйелдерінің мүддесін алға жылжытуда халықаралық деңгейде де белсенділік танытты. 1992 жылы Бельгия королевасы Фабиоланың шақыруымен ол Женевада ауыл әйелдерінің экономикалық дамуына арналған Бірінші ханымдар саммитіне қатысты. Ол Азия-Тынық мұхиты аймағын ұсынып тұрған Бірінші ханымдардың алты ядролық тобының бастамашыларының бірі ретінде таңдалды. Саммитті Халықаралық ауыл шаруашылығын дамыту қоры (IFAD) Фабиола патшайымның демеушілігімен ұйымдастырды. Саммит соңында Бірінші ханымдар ауыл әйелдеріне қатысты Женева декларациясын бекітті, ол ауыл әйелдері мен олардың отбасыларының экономикалық дамуын және әл-ауқатын арттыруға бағытталған саясат пен бағдарламаларды қалыптастыру құралы болды. Саммитте Сити Хасма «тиісті білім мен оқыту арқылы ауыл әйелдері сауатты және еңбекке қабілетті балаларды тәрбиелеуге көмектесе алады, ал олар өз кезегінде елдің өсуі мен гүлденуіне оң үлес қоса алады» деп мәлімдеді. 1994 жылдың ақпан айында Сити Хасма Фабиола патшайымның шақыруымен Брюссельде өткен ИСК кеңесінің мәжілісіне қатысты. Содан кейін, 1995 жылдың қыркүйегінде ол Азия-Тынық мұхиты аймағындағы ауыл және арал әйелдерінің экономикалық дамуы жөніндегі аймақтық басқару комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Ақырында, 1996 жылдың қарашасында ол Азия-Тынық мұхиты аймағындағы ауыл және арал әйелдерінің экономикалық дамуы жөніндегі халықаралық басқару комитетінің төрағалығын өз қолына алды.
Психикалық денсаулық
Сити Хасма медициналық білімі бар дәрігер болғандықтан, психикалық денсаулық саласына да қызығушылық танытады. АҚШ-тың бұрынғы бірінші ханымы Розалин Картер Сити Хасманы, Картер ханым төрағалық еткен Дүниежүзілік психикалық денсаулық федерациясының ұлттық комитетіне мүшелік етуге шақырды.
Марапаттар мен мадақтамалар
Өмір бойы қоғамдық қызметте, ерікті еңбекте және халық денсаулығы, сауаттылық және есірткіге қарсы күрес салаларындағы лидерлігі үшін Сити Хасма көптеген наградалар алды. 1988 жылы ол Азия-Тынық мұхиты консорциумының халық денсаулығы жөніндегі Кадзуэ Макларен сыйлығымен марапатталды. 1991 жылы Малайзия Ұлттық университеті оған медицина ғылымдарының құрметті докторлық дәрежесін берді. 1992 жылы Ирландия Корольдік дәрігерлер колледжі оған халық денсаулығы саласындағы құрметті докторлық дәрежесін берді. 1994 жылдың мамыр айында Индиана университеті (Блумингтон) Сити Хасмаға гуманитарлық ғылымдар бойынша құрметті докторлық дәрежесін берді, ал сол жылдың тамыз айында Канаданың Британдық Колумбия провинциясындағы Виктория университетінен құрметті заң докторы дәрежесін алды. 2018 жылы Пердана университеті оған әйелдер мен қоғамды дамыту саласындағы философия докторының құрметті дәрежесін берді. 1997 жылдың 20 маусымында ол Мультимедиа университетінің (ММУ) қамқоршысы және MESCORP меценаты болып тағайындалды. 2020 жылдың 18 желтоқсанында «Nona» әйелдер журналы Сити Хасмаға «Nona Superwoman 2020» сыйлығын табыс етті.
Құрметтер
Малайзияның Янг ди Пертуан Агонгы (Патшасы), сондай-ақ бірнеше мемлекет басшылары оған атақтар берді. 2003 жылы ол күйеуі доктор Махатхирмен бірге Янг ди Пертуан Агонгтан «Тун» ең жоғары құрметті атағымен марапатталды.
Танымал мәдениетте
Сити Хасма театрларда, деректі фильмдерде және көркем фильмдерде сомдалған. Ол 2010 жылғы "Махатхир: Музыкалық" атты театрлық қойылымда Эра Фазира, 2015 жылғы "Капсула" фильмінде Фадилах Мансор және 2022 немесе 2023 жылғы "Махатхир: Сапар" фильмінде (2019 және 2020 жылдың басында түсірілген, Малайзияда COVID-19 пандемиясы басталғанға дейін) Фаузия Латиф рөлін ойнады.
Жарияланымдар
Менің атым Хасма. Карангкраф тобы, 2016 жыл.