Кіріспе

Британдық консервативті саясаткер (1886–1957)

Роберт Спир Хадсон, 1-ші виконт Хадсон (15 тамыз 1886 – 2 ақпан 1957) – Ұлыбритания консервативтік партиясының саясаткері, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бірнеше министрлік қызметтер атқарған.

Дипломатиялық мансап

Ол Роберт Уильям Хадсонның, отбасылық сабын бизнесін мұра етіп, кейін сатқан және Герда Фрэнсис Марион Бушельдің үлкен ұлы болды. Сабын бизнесінен мұра еткен байлығы Хадсонның әрқашан ерекше мәртебелі және жақсы қамтамасыз етілген өмір сүруін қамтамасыз етті. Хадсон Итон және Оксфордтың Магдален колледждерінде білім алды. 1911 жылы дипломатиялық қызметке қабылданып, Вашингтондағы британ елшілігінде атташе және бірінші хатшы болып жұмыс істеді. Кейін Хадсон Ресейде дипломат болып қызмет етті. 1931 жылы Саутпорт округінен парламентке сайланды. Черчилль қазіргі ауыл шаруашылығы министрі Реджинальд Дорман Смиттен қанағаттанбады, ол фермерлер лоббисіне тым жақын болды және оны ауыл шаруашылығына "ғылыми" көзқарас жақтаушысы Хадсонмен ауыстырды. Хадсон дәстүрлі шаруашылық әдістерін ескермей, ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыру үшін соңғы ғылыми әдістерді қолдануды жақтады, бұл Дорман Смит қарсы болған тәсіл. Хадсон "ғылыми" көзқарасты қолдағаннан басқа, Дорман Смит қарсы болған жоспарға сәйкес, қажетті азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін жеткілікті өндіріс көлемін қамтамасыз ететін "тағамдық" көзқарасты да жақтады. Дорман Смит бір кезде Ұлттық фермерлер одағының президенті болған және көптеген британдық фермерлер сияқты, фермаларын қалай басқаруға болатынын айтатын университет білімі алған сарапшылардың идеясына наразы болды. Дорман Смит "тағамдық" көзқарасты ұнатпады, ол "тағамдық тұзаққа түсіп қалсақ, біз құлаймыз" деді. Мысалы, Дорман Смит пастеризацияланған сүтке қарсы болды, себебі британдықтар мыңдаған жылдар бойы пастеризацияланбаған сүт ішкен және ешқандай өзгеріс жасауға себеп көрмеді. 1939-1940 жылдардың қысында Дорман Смит Адмиралтействоның бірінші лоры болған Уинстон Черчилльмен ауыл шаруашылығы мәселесінде пікір келіспеді. 1940 жылдың 10 мамырында премьер-министр болған Черчилль Дорман Смитті 14 мамырда жұмыстан босатты. Хадсонның мансабына Роберт Бутбидің, бір кезде Черчилльдің парламенттік хатшысы болған және оны Черчилльге ауыл шаруашылығы министрі ретінде ұсынған достығы ықпал етті. Екінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбритания үшін басты мәселе – британдықтардың саны британдық фермалардың өндірістік қуатынан асып түсетіндігі, сондықтан ашаршылықты болдырмау үшін азық-түлікті импорттау қажет болды. 1938 жылы Ұлыбританияда тұтынылатын азық-түліктің 70%-ы шетелден келген, ал 30%-ы британдық фермалардан алынған. Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы және Екінші дүниежүзілік соғыстағы басты мақсаты – британдықтарды бейбіт келісімге мәжбүр ететін аштық тудыру үшін, U-кемелерінің көмегімен кемелерді батып, Ұлыбританияны блокадалау болды. 1940 жылдың 28 маусымында Хадсон тағайындаған ғылыми комитет U-кемелерінен туындаған аштық мүмкіндігін ескере отырып, "негізгі диета" азық-түлік саясатының негізі ретінде ұсынылды. Комитет әрбір британдыққа күніне 2000 калориялық диета халықты асырауға және соғыс өндірісін жалғастыруға жеткілікті дей отырып кеңес берді. Ұсынылған "негізгі диета" – көкөністер (әсіресе картоп), нан, майлар (май және пісіру майлары), сүт және сұлыдан тұрды. "Негізгі диета" кең ауқымды рационирование арқылы іске асырылды. Ауыл шаруашылығы министрі ретінде Хадсон U-кемелері салдарынан туындаған азық-түлік тапшылығын толықтыру үшін британдық егін шаруашылығын өнімдірек етуге тырысты. Хадсонның министр ретіндегі алғашқы әрекеттерінің бірі – 12 ірі фермерді жеке орынбасарлары етіп тағайындап, олардың әрқайсысын Ұлыбританияның белгілі бір аймағына жіберу болды. 1940 жылдың маусымында Хадсон жеке корпорация – Fyfield Estates Limited құрды, оның өзі және әйелі жетекші акционерлері болды, ол Ұлыбританияда бірқатар фермаларды сатып алды. 1945 жылға қарай Fyfield Estates 2000 акр жерге ие болды, ал Ханна Хадсон Оксфордширде шаруа қожалығын сатып алды, онда оның күйеуі жиі көрінетін. Хадсонның ауыл шаруашылығына деген сүйіспеншілігінің символы ретінде көрсетілген Fyfield Estates, Хадсонның ауыл шаруашылығы министрі болып қызмет еткенде мүдделер қақтығысына әкелуі мүмкін екендігіне байланысты дау тудырды. 1939 жылдың сәуір айында Ұлыбритания тарихында тұңғыш рет бейбіт уақытта әскери қызметке шақыру енгізілді. Ауыл шаруашылығы министрі болғаннан кейін Хадсон әйелдер армиясын кеңейтуде маңызды рөл атқарды, мыңдаған "Жер қыздарының" шаруашылық жұмысына жұмсалуын қамтамасыз етті. Әйелдер армиясында қызмет ететін көптеген "Жер қыздары" өздерінің еңбегіне көңіл бөлмейтініне және Ауыл шаруашылығы министрлігінің ер азамат қызметкерлері оларға жоғарыдан қарап, қамқорлықпен қарайтынына шағымданады. "Жер қыздарына" көрсетілген жеккөрушілік оқиғалары әйелдер армиясына қосылуға дайын әйелдердің санын азайтты. Хадсон британдық фермерлер мен шаруалардың көптеген бөлігі әскери қызметте болғандықтан "Жер қыздарының" британдық егін шаруашылығының өнімділігін арттыру үшін қажетті жұмыс күшін қамтамасыз етуде маңызды екенін айтты және өзінің шенеуніктерге "Жер қыздарына" құрметпен қарауын бұйырды. "Жер қыздарынан" басқа, Хадсон неміс және итальян әскери тұтқындарына; еврей қашқынға; соғыстан бұрын фермер болған мерзімі біткен әскерилерге; дінге сенбеушілерге; және қалалардан келген еріктілерге британдық фермаларда жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Хадсон итальяндық әскери тұтқындарын ауылдық жұмысшылар ретінде пайдалануды артық жақсы көріп, себебі көптеген итальяндық әскерилер тұтқынға алынған Италияның ауылдық аймақтарынан шыққан және тәжірибелі фермерлер болды. Италиялықтардың көптеген бөлігі фашистік режим үшін күреске құштар болмағандықтан және итальяндық армиядағы моральдық мәселелерге байланысты, 1943 жылға қарай британдық күштері жарты миллионнан астам итальяндықтарды тұтқынға алды, бұл неміс және жапондық әскери тұтқындарынан әлдеқайда көп болды. 1941 жылдан бастап Солтүстік Африка және Шығыс Африкадағы науқандарда тұтқынға алынған итальяндықтар ауылдық жұмыс күші ретінде Ұлыбританияға жіберілді және 1944 жылға қарай 150 000 итальяндық әскери тұтқындары британдық фермаларда жұмыс істеді. Итальяндық әскери тұтқындарының көптеген бөлігі ауылдық аймақтардан шыққандығынан басқа, британдық шенеуніктер итальяндық әскери тұтқындары неміс әскери тұтқындарына қарағанда британдық ауылдық қауымдастықтарымен проблема тудырмауы мүмкін деп сенді. 1941-1942 жылдары Хадсон АҚШ-пен американдық тараптың Империялық преференция тарифтік жүйесін тоқтату және Ұлыбританияны белгілі бір мөлшерде американдық бидайды жылдық белгілі бір бағамен сатып алуға міндеттейтін сауда келісіміне қол қою талабына қатысты қиын келіссөздер жүргізді. Хадсон соғыстан кейінгі тәртіптің негізі ретінде американдық тараптың көпжақтылықты жақтауының "ең жоғалы жекқорлық" екенін айтты, өйткені Рузвельт әкімшілігін американдық фермерлердің есебінен британдық фермерлерге пайдалы экономикалық келісімді таңуға тырысып баққан деп айыптады. Соғыс кезінде АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт сол кезде "экономикалық көпжақтылық" деп белгілі болған және бүгінде "экономикалық жаһандану" деп белгілі нәрсені жақтады. Соғыстан кейінгі экономикалық тәртіптің негізі ретінде Рузвельт тарифтерді төмендетуді, валюталық айырбас жүйелерін тоқтатуды, сауда квоталарын тоқтатуды және сауда дауларын төрешілік ету үшін халықаралық органдарды құруды ұсынды. Рузвельт Бірінші дүниежүзілік соғыстың және әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстың түпкі себебі – бәсекелес экономикалық блоктарға бөліну екеніне сенді және соғыстан кейін әлемді біріктіретін "ашық" экономикалық жүйе ғана тағы бір дүниежүзілік соғыстың алдын алуға қабілетті екенін айтты. Хадсон британдық кабинетте "экономикалық көпжақтылықтың" басты қарсыластарының бірі болды. Хадсон еркін тауар айналымы және еркін сауда жүйесі британдық фермерлердің көп бөлігін банкротқа дейін жеткізерін, олар арзан американдық май, сүт, ірімшік, ет және бидайдың британдық нарығына құйылуына қарсы тұра алмайтынын айтты. Хадсон тарифтер жүйесі британдық фермерлердің өмір сүруін қамтамасыз ету үшін қажет екенін мәлімдеді.

Одлумды жамандау туралы іс

1944 жылы Одлум бастаған жала жабу ісі ақыры 1946 жылғы 21 маусымда сотқа жетті. Хадсон сот барысында 1942 жылы ферманы сатып алған кезде «Мэнор фермасы» «өте жақсысыз күйде» болғанын айтты, себебі ферманың өнімділігі қанағаттандырмайтын болған және Одлум нашар шаруашылық шеберлігі үшін жеке кешірім сұраған. Ал Одлум Хадсонның мүлікті сатып алу алдында ферманың жай-күйіне өте риза болғанын айтты. Одлум сату шартын дәлел ретінде ұсынды, онда Хадсон фермамен бірге келген мал мен ауыл шаруашылығы техникасы үшін қосымша 19 000 фунт төлегені көрсетілген, бұл Хадсонның ферманың қираған және малдың әлсіз екені туралы айтқандарына қайшы келді. Хадсон ферма үшін жоғары баға төлегенін және оның нашар күйде екенін 1942 жылы ғана білгенін мәлімдеді. Маңызды сәт болғанда, Хадсон «Мэнор фермасындағы» картоп егістігі ол сатып алған кезде қараусыз жер болғанын айтты, бірақ Одлум дәлел ретінде Хадсонға ферманы сатқанға дейін бірден түсірген сол егістіктің суретін ұсынды, онда ол картоп егістігі екені көрініп тұрды. Одлумның пайдасына дәлелдер көп болды және ол істі жеңіп, Хадсонның беделіне келтірілген зиян үшін 500 фунт стерлинг алды. Хадсон-Одлумның жала жабу ісі көптеген БАҚ назарын аударды, және Одлумның пайдасына шығарылған үкім Хадсонның саяси мансабын тоқтатып бергеніне кеңінен сенеді. Хадсон 1952 жылы виконт Хадсон титулын алды.