Эдвард Вуд, Галифакс графының бірінші титулы иесі

Кіріспе

Британдық саясаткер (1881–1959)

Эдвард Фредерик Линдли Вуд, 1-ші Халифакс графы, (16 сәуір 1881 – 23 желтоқсан 1959), 1925 жылдан 1934 жылға дейін Ирвин лорды және 1934 жылдан 1944 жылға дейін Халифакс виконты ретінде танымал, 1930-шы жылдардағы жетекші британдық консервативті саясаткер болды. Ол осы кезеңде бірнеше жоғары министрлік лауазымдарды иеленді, ең бастысы – 1926 жылдан 1931 жылға дейін Үндістанның вице-королі және 1938 жылдан 1940 жылға дейін Сыртқы істер министрі. Ол 1936–1938 жылдары Адольф Гитлерді жібіткен саясатының жасаушыларының бірі болды, бұл саясатты премьер-министр Невилл Чемберленмен тығыз байланыста жүзеге асырды. 1938 жылғы 9–10 қарашадағы «Кристалл түнінен» кейін және 1939 жылғы наурызда Германияның Чехословакияны басып алуынан соң, ол Польшаны қорғау үшін соғысқа дайын екенін жариялап, неміс агрессиясын тоқтатуға бағытталған жаңа саясатты қолдағандардың бірі болды. 1940 жылдың мамыр айының басында Чемберлен отставкаға кеткеннен кейін, Халифакс премьер-министр лауазымын қабылдаудан бас тартты, өйткені Уинстон Черчилль соғыс кезінде тиімді басшы болатынына сенді (Халифакстың Лордтар палатасының мүшесі болуы ресми түсіндірме ретінде келтірілді). Бірнеше аптадан кейін, одақтастар күрт жеңіліске ұшырап, британдық әскерлер Дюнкеркке қайтарылып жатқанда, Халифакс Италиямен келіссөздер жүргізуге ұсыныс жасады, мүмкін бейбіт шарттарға келісуге болар ма деп. Бірақ ол соғыс кабинетінің бірқатар қызу пікір алмасуларынан кейін Черчилльдің қарсылығына тап болды. 1941 жылдан 1946 жылға дейін ол АҚШ-тағы Ұлыбританияның елшісі қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Вуд 1881 жылғы 16 сәуірде Девондағы Паудерхам сарайында анасының әкесі, Девонның 11-ші графы Уильям Куртенэйдің үйінде дүниеге келді. Ол Йоркширлік отбасынан шыққан, Чарльз Вудтың алтыншы баласы және төртінші ұлы, 2-ші виконт Галифакс (1839–1934) және леди Агнес Элизабет Куртенэй (1838–1919). Оның әкесі 1868, 1919 және 1927–1934 жылдары экуменикалық бірігуді қолдаған Англия шіркеуі одағының президенті болды. Оның арғы атасы – шайымен танымал және 1832 жылғы Ұлы реформа заңын енгізген премьер-министр Чарльз Грей, 2-ші Грей графы. 1886 және 1890 жылдар аралығында Вудтың үш үлкен ағасы жас кезінде қайтыс болды, осылайша ол тоғыз жасында әкесінің мүлігі мен Лордтар палатасындағы орнының мұрагеріне айналды. Ол дін мен аң аулау әлемінде өсті. Әкесі сияқты, шын ниетті Англиялық католик болғандықтан, оған, мүмкін Черчилльдің тапқан, «Киелі түлкі» деген лақап ат берілді. Ол сол қолының жоқтығымен және сол қолының атрофиясымен дүниеге келді, бірақ бұл оның атқа мінуге, аң аулауға және оқ жатқызуға деген құмарлығына кедергі болмады. Вудтың балалық шағы негізінен Йоркширдегі екі үй арасында өтті: Донкастерге жақын Хиклтон Холл және Гарроуби. Ол 1892 жылдың қыркүйегінен бастап Сент-Дэвид дайындық мектебінде, ал 1894 жылдың қыркүйегінен бастап Итон колледжінде оқыды. Ол мектепте бақытты болмады, өйткені спортта да, классикада да ерекше қабілеті болған жоқ. 1899 жылдың қазан айында Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне қабылданды. Ол студенттік саясатқа қатыспады, бірақ академиялық жағынан дамып, заманауи тарихтан үздік дипломмен бітірді. 1903 жылдың қарашасынан 1910 жылға дейін Оксфордтың All Souls колледжінің стипендиаты болды. 1907 жылы Канадаға сапар шекті. 1909 жылы Виктория дәуірінің дін қызметкері Джон Кеблдің қысқаша өмірбаянын жазды.

Ерте саяси мансап және әскери қызмет

Вуд 1906 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауға қатыспады, онда либералдар үлкен жеңіске жетті, және ол өзінің күш-жігерін All Souls Fellowship-қа жұмсауды жөн көрді. 1909 жылға қарай саяси жағдай Вудқа Йоркширдегі Рипон қаласында консервативті партиядан кандидат болуға мүмкіндік берді, және ол жергілікті байланыстар арқылы оңай сайланды. Рипон 1906 жылдан бері либералдардың басты тірегі болған; Вуд 1910 жылдың қаңтарында 1000 дауыспен жеңіске жетіп, 1910 жылдың желтоқсанында азайған артықшылықпен сақтап қалды. Ол 1925 жылы Лордтар палатасына өтуіне дейін Рипон округінен парламент депутаты болып қызмет етті.

Қызметінің алғашқы жылдары

1920 жылғы мамыр айында Вуд Оңтүстік Африканың генерал-губернаторы лауазымын қабылдады; Оңтүстік Африка үкіметі министрлер кабинетінің немесе патша отбасының мүшесі болғысы келетінін мәлімдегеннен кейін ұсыныс қайтарып алынды. 1926 жылғы 17 наурызда Үндістанға кеткен ол вице-корольдіктің салтанатын тамашалады. Ол 6 фут 5 дюйм (шамамен 195 см) бойында, жақсы атқа мінуші еді. Оның "Сесилиялық иілген денесі және жанашыр, мейірімді көздері" болды және ол шіркеу ханзадасының бейнесін берді (Р. Бернейз, «Жалған Факир», 1931). Оған бірнеше рет қастандық жасауға тырысты. Ол үндістерге бұрынғыларына қарағанда көбірек симпатиямен қарады, бірақ оны дұрыс деп тапқан жағдайда өлім жазасын бекітуден тартынбады. Ол үндістердің Ұлыбританиямен бірігіп, достық қарым-қатынас жасауын қалады; вице-король ретіндегі алғашқы маңызды сөйлесінде және қызмет істеген кезеңінде индустар мен мұсылмандар арасындағы діни зорлық-зомбылықты тоқтатуға шақырды. Ируин Лондонға қайтып келгенде, Макдональд пен Саймон арасындағы хат алмасудың «ұсынылған» жобасын әкелді. Оның жоспары Саймонға комиссияның қорытындыларын талқылау үшін дөңгелек үстел конференциясын ұсынуын жазу және Макдональдтың 1917 жылғы Монтегю декларациясы Доминион мәртебесіне міндеттеме беретінін (яғни Үндістан Канада немесе Австралия сияқты толығымен өзін-өзі басқаруға тиіс екенін) атап көрсету болды. Саймон жобаларды қарап, жоспарланған дөңгелек үстел конференциясы туралы күмәнданды. Хат алмасуда Доминион мәртебесі туралы айтылмады, өйткені басқа комиссарлар оны жақтырмады, бірақ Саймон олардың сезімін тереңдете түспеді, ол осындай мәлімдеме Комиссияның қорытындыларына зиян келтіреді және Доминион мәртебесі енді Үнді лидерлері үшін соңғы мақсат емес, ең төменгі талап болады деп ойлады. Автор Дэвид Даттон Ирвиннің Саймон Доминион мәртебесіне қарсылық білдірмейтініне сенгенін түсінбегенін «қызықты» деп санайды. Ол Самуэль Хоарға 1935 жылғы Үндістан үкіметі туралы заң жобасын жасауға көмектесті. Келесі жылы Галифакс Пакттың ережелері «Бес комиссияның [Лиганың] ұсынған ережелерінен қатты ерекшеленбегенін» айтты. Бірақ соңғыларының тегі сыйлы болды: ал Париждікілер тоғызыншы ғасыр дипломатиясының сахнадан тыс арандатуларына ұқсады. Галифакс, іс жүзінде, бірақ ресми түрде емес, Эденнің Сыртқы істер министрінің орынбасары болды. Галифакс 1936 жылғы Англо-Мысыр келісіміне қол қойғандардың бірі болды. Жалпы алғанда, олар жақсы қарым-қатынаста болды. 1937 жылғы мамыр айында Невилл Чемберлен Болдуиннің орнын премьер-министрлікке бастырғанда, Галифакс Кеңес Лорд-президенті болды, сонымен қатар Лордтар палатасының жетекшісі де қалды. Осы талқылауларда Галифакс «уақыт өте келе еуропалық тәртіпке өзгерістер енгізілуі мүмкін» деп айтты. Эденнің наразылығына қарамастан, ол Гитлердің Австрияға, Чехословакия мен Польшаның бір бөлігіне жасаған жоспарларына қағида бойынша қарсылық білдірмеді, бірақ тек бейбіт жолмен өзгерістер енгізілуі қабылданатынын атап өтті. Галифакс Болдуинге Карл Якоб Буркхардт (Данцигтегі Ұлттар Лигасының комиссары) мен Гитлер арасындағы әңгіме туралы былай деп жазды: «Ұлтшылдық пен нәсілшілдік – күшті күш, бірақ мен оны табиғи емес немесе әдепсіз деп санамаймын! Мен олардың коммунизмді шын жүректен жек көретініне күмәндана алмаймын! Егер біз де олардың орнында болсақ, солай сезінер едік!» 1937 жылғы желтоқсанда Галифакс Кабинетке «біз Германиямен жақсы қарым-қатынас орнатуымыз керек» деді, өйткені Эден мен Чемберленнің барлық күш-жігеріне қарамастан, Ұлыбритания Германиямен, Италиямен және Жапониямен соғысқа бет қадап тұрды. Чемберлен оны ашулы Эденнен артық бағалады: «Мен тұрақты, ашуланбайтын Сыртқы істер министрі үшін Құдайға алғыс айтамын». Басқалары, әсіресе Черчилль, Франциямен мықты әскери одақ диктаторларға қатысты қатаң сыртқы саясатты жүзеге асыруға мүмкіндік береді деп үміттенді. Көптеген адамдар Черчилльдің үлкен француз армиясына сенім білдірді, бірақ Францияның төзімді одақтас болатынына аз адам сенді. Чемберлен соғысқа және қорғанысқа жұмсалатын қаржыға қарсы шыққан көптеген адамдар сияқты, жақсылыққа ұмтылатын моральдық күш ретінде татуласу саясатын қабылдады. Салыстырмалы түрде, Галифакстың саясаты Самуэль Хоардың саясаты сияқты прагматикалық болып көрінеді, бірақ ол қайта қарулануға белсенді қолдау көрсетті, бірақ ынтасыз. Барлық тараптар соғысқа немесе әскери дайындыққа қатысты халық пікірінің қарсылығын және Америка немесе Кеңес Одағының олардың үлесін ойнауға дайындығынсыз әрекет етудің қиындығын мойындады (Еңбек партиясы Мюнхен келісімінен кейін көп өткен соң ғана қайта қарулануға қарсы болды). Дегенмен, Галифакс, Чемберлен, Хоар және басқа он екі адаммен бірге 1940 жылғы анонимді «Кінәлі адамдар» кітабында татуласушы деп сынға түсті.

In May 1920, Wood accepted the Governor Generalship of South Africa; the offer was withdrawn after the South African government announced that it wanted a cabinet minister or a member of the royal family. He left for India on 17 March 1926,

Irwin relished the pomp of the viceroyalty. He was an able horseman, and stood 6' 5". He had a "Cecilian stoop and sympathetic kindly eyes" and gave an impression of a Prince of the Church (R. Bernays Naked Fakir 1931). Several attempts were made to assassinate him. He was more sympathetic to Indians than his predecessors had been, although he had no compunctions about signing death warrants when he thought them justified. He wanted Indians to be more united and friendly to the UK; his first major speech as viceroy, and several more throughout his term of office, urged an end to communal violence between Hindus and Muslims. Indeed, on his return to London, Irwin brought with him a "suggested" draft exchange of letters between MacDonald and Simon. His plan was for Simon to write proposing a Round Table Conference to discuss the findings of the commission, and that MacDonald would then reply pointing out that the 1917 Montagu Declaration implied a commitment to Dominion status (i. e. that India should become completely self governing, like Canada or Australia). Simon saw the drafts and had serious misgivings about the planned Round Table Conference. The exchange of letters did not mention Dominion status as the other commissioners did not favour it, although Simon did not report the depth of their feeling, which he came to share, that such a declaration would undermine the findings of the Commission and that Dominion status would now become a minimum demand for the Indian leaders rather than an ultimate goal. The author David Dutton finds it "curious" that Irwin, who had believed that Simon would not object to Dominion status, did not understand this. He helped Samuel Hoare draft what became the Government of India Act 1935, the largest single piece of legislation of the 1931–1935 government. The following year, Halifax said the provisions of the Pact "were not so frightfully different from those put forward by the Committee of Five [of the League]. But the latter were of respectable parentage: and the Paris ones were too much like the off the stage arrangements of nineteenth century diplomacy". Effectively, although not formally, Halifax was deputy Foreign Secretary to Eden. Halifax was one of the signatories to the Anglo Egyptian Treaty of 1936. In general they got on well. In May 1937, when Neville Chamberlain succeeded Baldwin as prime minister, Halifax became Lord President of the Council, as well as remaining Leader of the House of Lords. In these discussions, Halifax spoke of "possible alterations to the European order which might be destined to come about with the passage of time". Ignoring Eden's reservations, he did not object in principle to Hitler's designs on Austria, and parts of Czechoslovakia and Poland, although he stressed that only peaceful processes of change would be acceptable. Writing to Baldwin on the subject of the conversation between Carl Jacob Burckhardt (the League of Nations' Commissioner of Danzig) and Hitler, Halifax said: "Nationalism and Racialism is a powerful force but I can't feel that it's either unnatural or immoral! I cannot myself doubt that these fellows are genuine haters of Communism, etc.! And I daresay if we were in their position we might feel the same!" In December 1937, Halifax told the Cabinet that "we ought to get on good terms with Germany", as despite the best efforts of Eden and Chamberlain, Britain was still faced with the prospect of war with Germany, Italy and Japan. Chamberlain preferred him to the excitable Eden: "I thank God for a steady unruffled Foreign Secretary." Others, especially Churchill, hoped that a strong military alliance with France would permit a more robust foreign policy towards the dictators. Many shared Churchill's confidence in the large French Army, although fewer shared his belief that France would be a resilient ally. Chamberlain embraced the policy of appeasement as a moral force for good, as did many others who were deeply opposed to war and defence spending. By comparison, Halifax's policy appears more pragmatic, like that of Samuel Hoare, coupled to a firm commitment to rearmament, albeit unenthusiastically. All parties recognised the hostility of public opinion to war or military preparations, and the difficulty of acting without a readiness on the part of America or the Soviet Union to play their part (the Labour Party opposed rearmament until well after the Munich Agreement). Nonetheless, Halifax was criticised as an appeaser, along with Chamberlain, Hoare, and twelve others, in the anonymous 1940 book Guilty Men.

Мюнхен

1938 жылдың наурыз айында Гитлердің Австрияны қоса аннексиялауы Галифакстың британдық қарулануды жандандыруға деген ынтасын арттырды. Чехословакия кезекті мақсат екені анық болды, бірақ Ұлыбритания да, Франция да оған әскери қолдау көрсетуге қабілетті емес деп санды, ал 1938 жылдың жазында Галифакс чехословактарды жеке түрде Германияға уақытша жеңілдіктер беруге көндіруді қалады, себебі Германия Судет немістерінің мәртебесіне қатысты талаптар қойып отырды. Галифакс Лондон қалып, Чемберленнің 1938 жылдың күзінде Германияға жасаған драматикалық сапарларына қатыспады. Бұл бір кезде Чемберленнің кабинетінде басымдық танытқанының белгісі ретінде қарастырылған. Бірақ қазір Халифакс, Кадоганның ықпалымен, кабинетті Годесберг шарттарын қабылдамауға көндіргені белгілі болды. Ұлыбритания мен Германия соғысқа дейін бір қадам қалды, бірақ Чемберлен Мюнхенге ұшып келді. Чемберлен екінші Сыртқы істер министрінен айырылуға мұңкіндік көрмеді, және оның кабинетіндегі үстемдігі енді ешқашан осы деңгейге жете қоймады.

Мюнхеннен кейін

Мюнхеннен кейін Галифакс Чемберленге өзінің танымалдығын пайдаланып, мерзімінен бұрын жалпы сайлау шақыруға қарсы кеңес берді; оның орнына Чемберленге (сәттіліксіз) Черчилль пен Эденге ғана емес, сонымен қатар Лейбористік және Либералдық партия өкілдеріне лауазым ұсынып, Ұлттық коалицияны кеңейтуге шақырды. 1939 жылдың сәуір айының басында Сыртқы істер министрлігі Италияның Албанияға шабуылдауға дайын екендігі туралы хабарлама алды. 1939 жылдың 5 сәуірінде өткен Кабинет отырысында Галифакс бұл хабарламаларды жоққа шығарды. Екі күннен кейін Италия Албанияға шабуыл жасады; Галифакс сэр Александр Кадоганмен кездесіп, «оны тоқтатуға шара қолдана алмайтынымызды шешті». Кеңес үкіметін ұнатпағанымен, әсіресе оның дінсіздігіне байланысты, Галифакс Чемберленге қарағанда, Ұлыбританияның Кеңес Одағымен одақтасуға тырысуы керектігін бірінші болып түсінді. Ол Сыртқы істер комитетіне былай деді: «Кеңес Ресейі – жеңіске жете алмайтын күшті машина мен әскери тұрғыдан мүлдем күшсіз деп қараудың арасындағы нәрсе. 180 миллион халқы бар елді елемеуге болмайды». Келіссөздер (1939 жылдың жазында) сәтсіз аяқталды, және 23 тамызда Кеңес Одағы немістермен келісімге келді. Галифакстың өзі келіссөздерді жүргізуі керек еді деген пікірлер айтылды. Сыртқы істер министрлігі 1939 жылдың 8 тамызында АҚШ-тың уақытша сенімді өкіліне «әскери миссия, енді Мәскеуден кеткен, 1939 жылдың 1 қаңтарына дейін келіссөздерді ұзартуға бар күшін салуға тапсырылды» деп хабарлады. Галифакс 1939 жылдың 10 шілдесінде Сыртқы істер комитетіне: «Француздар әскери келіссөздердің басталуын қолдағанмен, француз үкіметі әскери келіссөздердің ұзаққа созылатынын ойлады және олар жүріп жатқанда біз Кеңес Ресейінің неміс лагеріне өтуіне кедергі жасауымыз керек» деді. Генри Робертс Галифакстың Кеңес Одағының Сыртқы істер министрі Максим Литвиновтың өткір сезімталдыққа және «1930 жылдардағы маңызды тенденцияларды анықтап, оқиғалардың бағытын болжау қабілеті оның онжылдықтың жағдайын терең түсінгендігін көрсетеді» деп айтқан, бірақ Галифакс Гитлерді мүлдем дұрыс түсінбеді. Керісінше, Гитлерді алаңдатқан нәрсе – Германия мен Кеңес Одағы арасындағы келісімге жол бермеу үшін Франция, Ұлыбритания және Кеңес Одағы арасындағы одақ құру мүмкіндігі болды. 1939 жылдың 2 тамызында Гитлер Веймар Республикасы кезінде бұрынғы Сыртқы істер министрі және мансапты дипломат Константин фон Нюраттан неміс халқы коммунизмге қарсылықтан Кеңес Одағымен келісімге қол қоюға идеологиялық өзгеріске келісе ме деп сұрады. Нюрат Гитлерге «Сіз [Ұлттық социалистік] партиямен қалағаныңызды жасай аласыз» деп уәде берді. Польша Германия мен Кеңес Одағы арасында бөлініп кетуі мүмкін болғандықтан (әрине, жақын арада осылай болды), Галифакстың кіші министрі Раб Батлердің парламенттік хатшысы «Чипс» Шаннон (1939 жылдың 25 тамызында) «соғыс барометрі өзгеріп отыр» және «Польша кепілдігі – [Галифакстың] сүйікті жобасы және сүйікті баласы» деп жазды. Галифакс Жалған соғыс кезінде кез келген келісімге келуге қарсы болды.

After Munich, Halifax (successfully) advised Chamberlain against capitalising on his popularity by calling a snap general election; instead, he urged (in vain) for Chamberlain to widen the National Coalition by offering jobs not just to Churchill and Eden but also to Labour and Liberal figures. The Foreign Office received intelligence in early April 1939 that Italy was about to invade Albania. At a Cabinet meeting on 5 April 1939, Halifax rejected these reports. Two days later, Italy invaded Albania; Halifax met Sir Alexander Cadogan and "decided we can't do anything to stop it". Although he disliked the Soviet regime, not least because of its atheism, Halifax was quicker than Chamberlain to realise that Britain should attempt to ally with the Soviets. He told the Foreign Affairs committee: "Soviet Russia is something between that of the unconquerable steamroller and looking on her as entirely useless militarily. We cannot ignore a country with a population of 180,000,000 people." The negotiations (in summer 1939) failed, and the Soviets signed an agreement with the Germans instead on 23 August. It has been suggested that Halifax should have led the negotiations himself, The Foreign Office confirmed to the US chargé d'affaires on 8 August 1939 that "the military mission, which had now left Moscow, had been told to make every effort to prolong discussions until 1 October 1939". Halifax disclosed to the Foreign Affairs Committee on 10 July 1939: "Although the French were in favour of the military conversations commencing, the French Government thought that the military conversations would be spun out over a long time and as long as they were taking place we should be preventing Soviet Russia from entering the German camp." While Henry Roberts has spoken of Halifax's fellow Foreign Minister (of the Soviet Union), Maxim Litvinov, as having acute perceptive skills and an ability "to detect major trends in the 1930s and to anticipate the course of events indicates his tremendous understanding of the decade", Halifax had completely misunderstood Hitler. On the contrary, what made Hitler worried was the thought of a joint pact between France, Britain and the Soviet Union to prevent a pact between Germany and the Soviet Union. On 2 August 1939, Hitler asked Konstantin von Neurath, a former Foreign Minister and career diplomat during the Weimar Republic, whether the German people would accept such an ideological shift from anti communism to signing a pact with the Soviet Union. Neurath assured Hitler that he "could do what he liked with the [National Socialist] Party". With Poland now looking likely to be carved up between Germany and the Soviets (as indeed soon took place), the diarist "Chips" Channon, Parliamentary Private Secretary to Halifax's junior minister Rab Butler, who opposed the guarantee, recorded (25 August 1939) that "the barometer of war kept shifting" and that "the Polish guarantee was [Halifax]'s pet scheme and favourite god child". Halifax remained opposed to any hint of a compromise peace during the Phoney War.

Черчилль премьер-министр ретінде

1940 жылғы 8 мамырда Чемберленнің үкіметі Норвегиядағы әскери жағдайдың нашарлауына байланысты сенімсіздік дауысынан құтылды. Үкімет палатада 213 депутаттық мандаттың номиналды көпшілігіне ие болды: «Норвегиялық пікірталас» аяқталғанда, олар 81 депутаттың көпшілігімен дауыс берді; 33 консерватор және олардың 8 одақтасы оппозициялық партиялармен бірге дауыс берді, ал 60-ы дауыс беруден бас тартты. Черчилль Адмиралтействоның бірінші лорды қызметіне тек қана мәжбүрлі түрде тағайындалды. Дегенмен, ол дауыс беруге дейінгі пікірталаста Чемберлен мен оның үкіметін күшпен және ынтамен қорғады. Қалыпты жағдайда мұндай әлсіз дауыс беру саяси апатқа әкелмес еді, бірақ бұл премьер-министрді палатаның екі жағы да қатты сынға алған және ұлттық бірлікке зор қажеттілік болған кезде шешуші болды. Дауыс беруден кейін Черчилльмен сөйлескен Чемберлен өзінің көңілінің қалғанын мойындады және Лейбористтік және Либералдық партиялармен коалициялық үкімет құруға тырысатынын айтты, бірақ Черчилль оған қарсы болды. Келесі күні таңертеңгі сағат 10.15-те (9 мамыр) Чемберлен Халифакс пен Черчилльті Кабинет залында кездестірді. Черчилльдің осы оқиғалар туралы сегіз жылдан кейін «The Gathering Storm» атты «Екінші дүниежүзілік соғыстың» бірінші томында жариялаған есебі, Галифакстың жеке күнделігі сияқты заманауи есептермен, немесе Чемберленнің немесе Бас Уиттің Дэвид Маргессонның берген есептерімен толық сәйкес келмейді (Черчилль кездесуде оның қатысуын атамайды). Черчилль кездесуді ашқан Чемберленнің Норвегиялық пікірталаста үкіметті қорғауға мәжбүр болғаннан кейін Лейбористтік партияның қолдауын ала алмайтынын айтқандағы ерік-жігердің күресін сипаттады, содан кейін Галифакс өзінің жұмысқа жарамсыздығын білдіргенге дейін ұзақ үнсіздік болды. Басқа есептерде Галифакс әлдеқайда жылдам қарсылық білдіргені және Черчилль онымен белсенді түрде келіскені айтылады. Черчилль 9 мамырдағы оқиғаларды келесі күнгі күшке дейін қате көрсетті, және оның жазу көмекшісі Уильям Дикин бұл қателік үшін жауапкершілікті мойындаса да, кейіннен 1989 жылы берген сұхбатында Черчилльдің есебі көптеген қайталаулардан кейін әшекейленгенін және оны шындығында қабылдамау керектігін растады. Чемберленнің Черчилльді Халифаксты премьер-министр етіп тағайындауға келісуге көндіруге тырысуын сипаттау, сондай-ақ, Халифакстың 9-шы күні таңертең екі адамның кездесуінде Чемберленге мұны жасағысы келмейтінін білдіруімен келісу қиын. Түстен кейін сағат 16.30-да Чемберлен тағы бір кездесу өткізді, оған Галифакс, Черчилль және оппозициялық Лейбористтік партияның жетекшісі мен орынбасары (Клемент Атли және Артур Гринвуд) қатысты. Ол Лейбористтік партияның басшыларынан коалициялық үкімет құрамына кіруге келісетіндерін сұрады. Олар бұл мүмкін екенін, бірақ басқа премьер-министрмен ғана мүмкін екенін және ресми жауап беруден бұрын Лейбористтік партияның Ұлттық Атқару комитетінің мақұлдауына мұқтаж екенін айтты, содан кейін Борнмут қаласында дүйсенбіде басталатын жылдық конференцияға дайындалды. Оларды келесі түстен кейін консультацияның нәтижесімен телефон арқылы хабарлауға шақырды. Кейіннен Галифакс келесі күні таңертең жазған 9 мамырдағы күнделік жазбасына былай деп жазды: Менің оны алмастыруым мүмкін емес жағдай тудыратынына күмәнім жоқ еді. Осы кездегі менің жағдайыма қарағанда Черчилльдің қасиеттері бөлек, менің жағдайым қандай болар еді? Черчилль қорғаныс министрлігін басқаратын болады, және осыған байланысты Асквит пен Ллойд Джордж арасындағы қарым-қатынас бірінші соғыста бұзылғанын есте сақтау керек еді. Мен тез арада аздап құрметті премьер-министр боламын, шын мәнінде маңызды нәрселердің сыртында түнекпен өмір сүремін. Лейбористтік партияның басшылары 10-шы күні кешкі сағат 5-те телефон арқылы партияның коалициялық үкіметке қатысатынын, бірақ ол Чемберленнен басқа біреудің басшылығымен болуы керектігін хабарлады. Осыған байланысты Чемберлен Букингем сарайына барып, отставкасын ұсынды, Джордж VI Черчилльден үкімет құруды сұрауын ұсынды. Саймон, Хоар және Чемберленнен айырмашылығы, 1940 жылдың мамырында Халифакс Лейбористтік партияның жек көруіне ұшырамады. Даттон «ішкі күмәнданғандықтан» «қайтып кеткенін» айтады. «Саяси амбициялар ешқашан ең күшті мотивация болған емес». Ол премьер-министр болуды ойлағанда, ішінің ауырғанынан, мүмкін, психосоматикалық, сондай-ақ, оның Черчилльдің орынбасары ретінде көбірек ықпал етуге болатыны туралы ойлары болды. Ол қатысушылардың барлығына Гитлерге қарсы күресудің қажеттілігіне көз жеткізді, қандай құны болса да. Черчилль әлі де Консервативтік партияның жетекшісі болған Невилл Чемберленнің қолдауын алды.

On 8 May 1940, Chamberlain's government survived a motion of no confidence brought about by the deteriorating military situation in Norway. The government had a nominal majority of 213 in the House: at the end of the "Norway Debate", they won the vote with a majority of only 81; 33 Conservatives and 8 of their allies voted with the opposition parties, and 60 abstained. Churchill had only grudgingly been appointed First Lord of the Admiralty. Nevertheless, he mounted a strong and passionate defence of Chamberlain and his government in the debate preceding the vote. Under ordinary circumstances, such a weak vote would not have been politically disastrous, but it was decisive at a time when the Prime Minister was being strongly criticised by both sides of the House and there was a strong desire for national unity. Talking to Churchill after the vote, Chamberlain admitted his dismay and said that he would try for a coalition government with the Labour and Liberal parties, but Churchill opposed that. At 10.15am the next morning (9 May), Chamberlain met with Halifax and Churchill in the Cabinet Room. Churchill's own account of these events, published eight years later in The Gathering Storm, the first volume of his The Second World War, does not tally exactly with contemporary accounts such as Halifax's own diary and Alexander Cadogan's record of his conversations with Halifax, or accounts given by Chamberlain or by the Chief Whip David Margesson (whose presence at the meeting Churchill does not mention). Churchill described a battle of wills in which Chamberlain opened the meeting by arguing that Churchill could not command the support of the Labour Party after he had had to defend the government at the Norway Debate, only to be met with a lengthy silence before Halifax, with some hesitation, expressed his own unfitness for the job. Other accounts describe Halifax demurring much more rapidly, and Churchill actively agreeing with him. Churchill also misdates the events of 9 May to the following day, and although his writing assistant William Deakin accepted responsibility for this error he later confirmed, in an interview in 1989, that Churchill's account was embellished after numerous retellings and was not meant to be taken seriously. The description of Chamberlain attempting to persuade Churchill to agree tacitly to Halifax's appointment as prime minister is also hard to reconcile with Halifax's having expressed his reluctance to do so to Chamberlain at a meeting between the two men on the morning of the 9th. At 4.30pm that afternoon Chamberlain held another meeting, attended by Halifax, Churchill, and the leader and the deputy leader of the opposition Labour Party (Clement Attlee and Arthur Greenwood respectively). He asked the Labour leaders if they would agree to serve in a coalition government. They replied that it might be possible but only with a different prime minister and that before they could give an official answer, they would need the approval of Labour's National Executive Committee, then in Bournemouth preparing for the annual conference which was to start on the Monday. They were asked to telephone with the result of the consultation by the following afternoon. In his diary entry for 9 May, written up the following morning, Halifax later wrote:
I had no doubt at all in my own mind that for me to succeed him would create a quite impossible situation. Apart altogether from Churchill's qualities as compared with my own at this particular juncture, what would in fact be my position? Churchill would be running Defence, and in this connexion one could not but remember the relationship between Asquith and Lloyd George had broken down in the first war I should speedily become a more or less honorary Prime Minister, living in a kind of twilight just outside the things that really mattered. The Labour leaders telephoned at 5pm on the 10th to report that the party would take part in a coalition government, although it had to be under the leadership of someone other than Chamberlain. Accordingly, Chamberlain went to Buckingham Palace to tender his resignation, recommending that George VI ask Churchill to form a government. Unlike Simon, Hoare and Chamberlain, Halifax was not the object of Labour hatred in May 1940. Dutton argues that he "drew back" because of "inner self doubt". "Political ambition had never been the most compelling motivation". He had a stomach ache, possibly psychosomatic, at the thought of becoming prime minister, and also probably thought that he could wield more influence as Churchill's deputy. convincing all who were present that Britain must fight on against Hitler whatever the cost. Churchill also obtained the backing of Neville Chamberlain, who was still Conservative Party leader.

АҚШ-тағы елшісі

Чемберлен денсаулығының нашарлауына байланысты Кабинеттен кеткен кезде, Черчилль Халифаксты Сыртқы істер министрлігінен ығыстырып, оған 11 Даунинг-стритте тұратын, де-факто вице-премьер лауазымын ұсынды. Халифакс бас тартты, бірақ ол тағы да Лордтар Палатасының жетекшісі болуға келісті. Чемберлен сол кезде қайтыс болғандықтан, Хоар мен Саймон да бұрыннан басқа қызметтерге ауысқандықтан, Халифакс – Кабинеттен кеткен соңғы «бейтараптық саясатын» қолдаушы болды. Халифакс пен оның әйелі Еденді Вашингтонға жұмысқа баруға көндіруге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Еден Халифакстың орнына Сыртқы істер министрі болып қайта тағайындалды. Дэвид Даттон оны «тарихи жазбаға көп қосымша ақпарат бермеген, өте тартымды емес кітап» деп сипаттады. Оның мүлігінің құны £338,800 10s 8d (отбасылық трасттарға тиесілі жерлерді қоспағанда, яғни ешбір жеке тұлға толық бақылау құқығына ие емес жерлер) құрады, бұл 2016 жылғы бағамен шамамен 7 миллион фунт стерлингке тең. Өте бай болғанына қарамастан, Халифакс ақшаға өте қисынымен қараған адам ретінде танымал болды. Раб Батлер бір кезде өзінің сол кездегі бастығы Халифакспен болған кездесуін еске алды. Бір қызметкер оларға екі кесе шай мен төрт печенье әкелді; Халифакс екі печеньені қайтарып, олар үшін ақы алмауды бұйырды.

Бағалаулар

Галифакс "р" әріптерін дұрыс айта алмайтын. Ол кәсіби тартымдылығымен және аристократтың табиғи беделімен ерекшеленді, соңғысына оның аса биік бойы да көмектесті. Харольд Макмиллан Халифакстың "жағымды және христиандық мінез-қалпы бар" екенін айтты. Раб Батлер оны "ерекше және әсерлі тұлға – жартылай рухани қасиетті, жартылай саясатта шеберлік танытқан" деп сипаттады. 1968 жылы Халифакстың Сыртқы істер министрі қызметін атқарған жылдарына қатысты ресми құжаттар жарияланды ("елу жылдық құпиялылық ережесі" "отыз жылдық құпиялылық ережесімен" алмастырылды). Консервативті тарихшы Морис Коулинг Халифакстың Гитлерге қарсылығын күшейтуі, әсіресе 1939 жылғы көктемде Польшаға берген кепілдемесі стратегиялық есептерден гөрі, британдық қоғамдық пікірдегі күрт өзгерістерге оқырпау қажеттілігімен байланысты болғанын дәлелдеді. Ол 1975 жылы былай деп жазды: "Тарихқа дейін Галифакс басты татуластырушы ретінде танылды. Бірақ бұл қателік екені енді мойындалды. Оның рөлі күрделі болды. Осы беттерде ол жағдайды түзетуге тырыспаған адам емес, Гитлерге кедергі келтіру керек деп шешкен консервативті саясаткерлік білімділіктің өкілі, себебі лейбористерге қарсы тұрудың басқа жолы болмады". Дэвид Даттон Халифакстың Чемберлен сияқты, Гитлердің зұлымдығын дер кезінде түсінбегенін және келіссөздер нәтеже бере алады деген сенімге ие болғанын айтады. Оның Сыртқы істер министрі қызметі "оның мансабының шешуші кезеңі болды және оның тарихи беделі осы кезеңге байланысты қалады"; Иден уақтылы отставкаға кетерімен беделін сақтап қалғандай, Галифакс 1938-40 жылдары Сыртқы істер министрі болып, өзінің беделіне нұқсан келтірді. "Ол татуластыру саясатын тоқтатуы немесе, кем дегенде, оны түбегейлі өзгертуі үшін мақтауға лайық". 1940 жылғы мамырда премьер-министрлік қызметтен бас тартуы "оның ұзақ мансабындағы ең маңызды қадамы" болды. Ол сол айдың соңында, Гитлердің қолшоқпасы болудан қашықталып, өзінің саясатын рационалды негіздерге құрғанын және "рационалды тұрғыдан қарағанда, Сыртқы істер министрінің Ұлыбритания кем дегенде қандай бейбіт шарттар ұсынылып жатқанын қарастыруы керек деген ұстанымына көп нәрсе сөз жеткізеді" деп мәлімдеді. Алайда, Даттонның пікірінше, оның "қоғамдық өмірдегі ең маңызды рөлі" АҚШ-тағы елшілік қызметі болды, онда ол "кейбір ерте түсіндірмелер көрсеткеннен гөрі" қарым-қатынасты жақсартуға көмектесті. Йорк университетіндегі Галифакс колледжі оның құрметіне аталды. 1931 жылы Делидегі әйелдер колледжі, Леди Ирвин колледжі, Дороти, Леди Ирвиннің демеушілігімен құрылды.

Halifax could not pronounce his "r"s. He had professional charm and the natural authority of an aristocrat, the latter aided by his immense height. He stood Harold Macmillan said that Halifax possessed a "sweet and Christian nature." Rab Butler called him "this strange and imposing figure—half unworldly saint, half cunning politician." In 1968, the official records were released of Halifax's years as Foreign Secretary (the "fifty year rule" was replaced by the "thirty year rule"). Conservative historian Maurice Cowling argued that Halifax's stance of increasing resistance to Hitler, especially the Polish guarantee in the spring of 1939, was motivated not so much by considerations of strategy but by a need to keep ahead of a sea change in British domestic opinion. He wrote in 1975: "To history, until yesterday, Halifax was the arch appeaser. This, it is now recognised, was a mistake. His role, however, was complicated. In these pages he is not the man who stopped the rot, but the embodiment of Conservative wisdom who decided that Hitler must be obstructed because Labour could not otherwise be resisted." David Dutton argues that Halifax, like Chamberlain, was slow to appreciate the sheer evil of Hitler and was overly confident that negotiation could yield results. His period as Foreign Secretary was "the pivot of his career and it remains the period upon which his historical reputation ultimately depends"; just as Eden saved his reputation by resigning in time, so Halifax damaged his by being Foreign Secretary in 1938–40. "He deserves some credit for abandoning, or at least for decisively modifying, the policy of appeasement". His refusal to seize the premiership in May 1940 was "the most significant act of his long career". He argues that later that month, far from being a potential Quisling, Halifax based his policies on rational considerations, and that "on rational grounds, there had been much to be said for the Foreign Secretary's line that Britain should at least have investigated what peace terms were on offer." However, his "most important role in public life" was, in Dutton's view, as Ambassador to the United States, where he helped to smooth a relationship which was "often more fraught than early interpretations tended to suggest". Halifax College at the University of York is named after him. Lady Irwin College, a women's college in Delhi, was established under the patronage of Dorothy, Lady Irwin, in 1931.

Неке және отбасы

Галифакс 1909 жылдың 21 қыркүйегінде Жаңа Зеландияның бұрынғы генерал-губернаторы, Уильям Онслоудың 4-ші графы Уильям Онслоудың қызы, Дороти Эвелин Огюста Онслоу (1885–1976) ледимен үйленді. Леди Энн Дороти Вуд (31 шілде 1910 – 25 наурыз 1995); 1936 жылдың 14 желтоқсанында Февершемнің 3-ші графы Чарльз Данкомбпен үйленді. 1942 жылдың 26 қазанында Мысырда Корольдік бронетанкті корпусында қызмет етіп жүрген кезде) Ричард Фредерик Вуд, Холдернесс бароны (5 қазан 1920 – 11 тамыз 2002); 1950 жылдан бастап парламент депутаты болды, 1955 жылдан бастап лауазымды атқарды. Галифакс сондай-ақ, 2017 жылғы «Қараңғы сағат» фильмінде Стивен Диллейн ойнаған антагонист рөлінде бейнеленді.

Негізгі дереккөздер

Шеткі саясат жөніндегі сөздері, 1934-1989 жж. Виконт Галифакс жазған, Х.Е. Крэстер редакциялаған. (Оксфорд университеті баспасы, 1940) – x, 368 бет.