Жозеф Остен Чемберлен: Британ саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Британдық саясаткер (1863–1937)

Сэр Джозеф Остин Чемберлен (16 қазан 1863 – 16 наурыз 1937) – британдық мемлекет қайраткері, Джозеф Чемберленнің ұлы және премьер-министр Невилл Чемберленнің аға бауыры. Ол 45 жыл бойы Парламент мүшесі (депутат) болды, екі рет Қазынашылық канцлері қызметін атқарды және Сыртқы істер министрі болып тағайындалғанға дейін қысқа мерзімге Консервативтік партияның басшысы болды. Әкесінің саяси мұрагері ретінде тәрбиеленген ол, сыртқы келбетімен де оған ұқсас болды. 1892 жылы қосымша сайлауда Либералды-ұлттық одақтың депутаты болып сайланды. 1895–1905 жылдардағы ұлттық коалициялық үкіметтерде қызмет етті, 1903 жылы әкесі тарифтік реформаны жақтау үшін отставкаға кеткеннен кейін Қазынашылық канцлері лауазымын сақтап қалды (1903–1905). 1906 жылы әкесінің денсаулығы нашарлағаннан кейін Остин Парламентте тарифтік реформаның негізгі жақтаушысы болды. 1911 жылдың соңында ол мен Уолтер Лонг Консервативтік партия басшылығына (Артур Балфурдың орнына) үміткер болуға тиіс болды, бірақ партия ішіндегі жікке ұшырамас үшін екеуі де Бонар Лөнің пайдасына бас тартысты. Чемберлен 1915 жылы мамыр айында Х.Х. Асквиттің соғыс кезеңіндегі коалициялық үкіметіне Үндістан хатшысы болып қайта оралды, бірақ сәтсіз Кут жорысы үшін жауапкершілікті мойындап отставкаға шықты. Кейін ол Дэвид Ллойд Джорджтың коалициялық үкіметінде тағы да Қазынашылық канцлері болып қызмет етті. 1921–1922 жылдары Консервативтік партияның Парламенттегі басшысы болды, бірақ Карлтон клубында Ллойд Джордж коалициясын тарату туралы шешім қабылданғаннан кейін отставкаға кетті. Басқа да көптеген коалициялық саясаткерлер сияқты, ол 1922–1924 жылдардағы консервативтік үкіметтерде қызмет етпеді. Ол қадірлі мемлекет қайраткері ретінде танылып, Стенли Болдуиннің екінші үкіметінде (1924–1929) Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Франция мен Германия арасындағы соғыстың алдын алуға бағытталған Локарно келісімдерін (1925) жүргізді, осы қызметі үшін Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Чемберлен соңғы рет 1931 жылы Әскери-теңіз министрі лауазымын атқарды. 1930 жылдары неміс қауіп-қатеріне қарсы қарулануды жақтаған Уинстон Черчилльдің шақыруларын қолдаған депутаттардың бірі болды және 1937 жылы қайтыс болғанға дейін Парламентте белсенді қызмет етті.

Sir Joseph Austen Chamberlain (16 October 1863 – 16 March 1937) was a British statesman, son of Joseph Chamberlain and older half brother of Prime Minister Neville Chamberlain. He served as a Member of Parliament (MP) for 45 years, as Chancellor of the Exchequer (twice) and was briefly Conservative Party leader before serving as Foreign Secretary. Brought up to be the political heir of his father, whom he physically resembled, he was elected to Parliament as a Liberal Unionist at a by election in 1892. He held office in the Unionist coalition governments of 1895–1905, remaining in the Cabinet as Chancellor of the Exchequer (1903–05) after his father resigned in 1903 to campaign for Tariff Reform. After his father's disabling stroke in 1906, Austen became the leading tariff reformer in the House of Commons. Late in 1911 he and Walter Long were due to compete for the leadership of the Conservative Party (in succession to Arthur Balfour), but both withdrew in favour of Bonar Law rather than risk a party split on a close result. Chamberlain returned to office in H. H. Asquith's wartime coalition government in May 1915, as Secretary of State for India, but resigned to take responsibility for the disastrous Kut Campaign. He again returned to office in David Lloyd George's coalition government, once again serving as Chancellor of the Exchequer. He then served as Conservative Party leader in the Commons (1921–2), before resigning after the Carlton Club meeting voted to end the Lloyd George Coalition. Like many leading coalitionists, he did not hold office in the Conservative governments of 1922–4. By now regarded as an elder statesman, he served an important term as Foreign Secretary in Stanley Baldwin's second government (1924–29). He negotiated the Locarno Treaties (1925), aimed at preventing war between France and Germany, for which he was awarded the Nobel Peace Prize. Chamberlain last held office as First Lord of the Admiralty in 1931. He was one of the few MPs supporting Winston Churchill's appeals for rearmament against the German threat in the 1930s and remained an active backbench MP until his death in 1937.

Ерте өмір

Остин Чемберлен Бирмингемде дүниеге келді, ол Джозеф Чемберленнің екінші баласы және үлкен ұлы, сол кезде дамып келе жатқан өнеркәсіпші және саяси радикал, кейін Бирмингем мэрі және 19 ғасырдың соңында Либералдық және Юнионистік саясаттағы ықпалды тұлға болды. Оның әкесі мен анасы, бұрынғы Харриет Кенрик, білім беруші Беатрис Чемберленді дүниеге әкелді. Харриет Остинді туған кезде қайтыс болды. Тринити колледжінде оқып жүргенде, ол болашақта Империялық Федерацияны қолдаушы және 1909 жылдан кейін Дөңгелек үстел қозғалысының белгілі мүшесі болған Ф. С. Оливермен өмір бойына дос болды. Чемберлен 1884 жылы университеттің Саяси қоғамының отырысында алғашқы саяси сөз сөйледі және Кембридж одағының вице-президенті болды. Әкесінің Остиннің болашағы саясатқа байланысты деп санағаны болжамдалады, сондықтан ол алдымен Францияға жіберілді, онда Париждегі Саяси зерттеулер институтында оқыды және француз халқы мен мәдениетіне деген терең құрметке ие болды. Тоғыз ай бойы оған Үшінші Республика тұсындағы Париждің сұлулығы көрсетілді, ол Жорж Клемансо және Александр Рибо сияқты тұлғалармен кездесіп, бірге тамақтанды. Парижден кейін Остин Германияның саяси мәдениетін бойға сіңіру үшін он екі айға Берлинге жіберілді, ол басқа дамыған еуропалық держава еді. Беатрис пен Невиллге жазған хаттарында Францияға және онда қалдырған өмір салтына деген артықшылығын білдіргенімен, Чемберлен неміс тілін үйренуге және Германия империясының астанасындағы тәжірибесінен сабақ алуға бел буды. Остин «Темір канцлер» Отто фон Бисмаркпен кездесіп, бірге тамақтанды, бұл оның өміріне дейін есте қалды. Берлин университетінде оқып жүргенде, Остин Германиядағы ұлтшылдықтың күшеюіне күдікпен қарады, Генрих фон Трейцкенің лекциялау стилінен кейін ол оған «неміс мінезінің жаңа жағын ашты – тар көзқарасты, мақтанғақ, төзбес прусс шовинизмi», оның салдарынан ол кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс және 1930 жылдардағы дағдарыстар кезінде ойланды.

Austen Chamberlain was born in Birmingham, the second child and eldest son of Joseph Chamberlain, then a rising industrialist and political radical, later Mayor of Birmingham and a dominant figure in Liberal and Unionist politics at the end of the 19th century. His father and mother, the former Harriet Kenrick had a baby daughter Beatrice Chamberlain who would become an educationalist. Harriet died giving birth to Austen, While at Trinity College, he became a lifelong friend of F. S. Oliver, a future advocate of Imperial Federation and, after 1909, a prominent member of the Round Table movement. Chamberlain made his first political address in 1884 at a meeting of the university's Political Society and was vice president of the Cambridge Union. It would seem that from an early age his father had intended for politics to be Austen's future path, and with that in mind, he was sent first to France, where he studied at the Paris Institute of Political Studies and developed a lasting admiration for the French people and culture. For nine months, he was shown the brilliance of Paris under the Third Republic, and he met and dined with the likes of Georges Clemenceau and Alexandre Ribot. From Paris, Austen was sent to Berlin for twelve months, to imbibe the political culture of the other great European power, Germany. Though in his letters home to Beatrice and Neville, he showed an obvious preference for France and the lifestyle he had left behind there, Chamberlain undertook to learn German and learn from his experience in the capital of the German Empire. Among others, Austen met and dined with the "Iron Chancellor", Otto von Bismarck, an experience that was to hold a special place in his heart for the duration of his life. While attending the University of Berlin, Austen developed a suspicion of the growing nationalism in Germany based upon his experience of the lecturing style of Heinrich von Treitschke, who opened up to him "a new side of the German character – a narrow minded, proud, intolerant Prussian chauvinism", the consequences of which he was later to ponder during the First World War and the crises of the 1930s.

Парламент мүшесі

Остин 1888 жылы Англияға оралды, көбінесе парламенттік округ иелену мүмкіндігімен тартылып. Ол алғаш рет 1892 жылы әкесінің Либералдық-унионисттік партиясының мүшесі ретінде парламентке сайланды, Шығыс Вустершир округінен өкілдік етті. Әкесінің беделінің арқасында және «Үйді басқаруға қарсы» либералдық-унионистер мен консерваторлар арасындағы одақтың нәтижесінде Чемберлен 30 наурызда қарсылығызсыз сайланды. Жаңа сессияның алғашқы отырысында ол үйдің еденімен әкесі және ағасы Ричардтың қасында басып өтті. Парламент таратылғандықтан және 1892 жылдың тамызында өткен жалпы сайлауларға байланысты Чемберлен өзінің бірінші сөйлеуін 1893 жылдың сәуіріне дейін жасай алмады, бірақ оны жеті рет премьер-министр болған Уильям Эварт Гладстон «соңғы кезде жасалған ең жақсы сөздердің бірі» деп мақтады. Чемберленнің Гладстонның екінші «Үйді басқару» заңына қарсы сөйлегені премьер-министрдің ынтасын басып алмады, ол Остин мен оның әкесі Джозефті осындай тамаша өнер көрсеткені үшін құттықтады. Бұл өте маңызды болды, өйткені Джозеф Чемберлен мен оның бұрынғы жетекшісі арасында жаман қарым-қатынас болған.

Саяси қызметі

Жалпы сайлаудан кейін Либералды унионисттердің кіші парламенттік жәрдемшісі болып тағайындалған Остиннің басты рөлі – саясат мәселелерінде әкесінің «туын көтергені» ретінде әрекет ету болды. 1895 жылғы сайлауда Консервативтік және Унионисттік партиялардың күшті жеңісінен кейін Чемберлен Адмиралтействоның азаматтық лорды болып тағайындалды және 1900 жылға дейін бұл лауазымды иеленді, содан кейін Қазынашылықтың қаржы хатшысы болды. Лорд Солсбери 1902 жылдың шілдесінде премьер-министрліктен зейнеткерлікке шықты, ал келесі айда Чемберлен жаңа премьер-министр, консерватор Артур Балфурдың тағайындауымен Пошта басқармасының басшысы болып тағайындалды, бұл лауазымды кабинеттік деңгейге көтерді және оны Жеке кеңеске мүше етті. Әкесі мен Балфур арасындағы күрес нәтижесінде Остин Чемберлен 1903 жылы Қазынашылық канцлері болды. Остиннің тағайындалуы екі салмақты Унионист саясаткері арасындағы қатал даудың компромистік шешімі болды, бұл Чемберленнің империялық тарифтік науқанын қолдаушылар мен Балфурдың протекционизмді жақтаушылары арасындағы коалицияның ыдырауына әкелуі мүмкін еді. Остин әкесінің бағдарламасын қолдағанмен, аға Чемберленнің парламенттік тірек орындарына көшкеннен кейін кабинеттегі ықпалы азайды. Жаңадан күш алған Либералды оппозициямен және партия ішіндегі бөліну қаупімен бетпе-бет келген Балфур 1905 жылдың желтоқсанында Унионисттерді оппозицияға өткізді. 1906 жылғы сайлаудағы сүріну салдарынан Остин Парламенттегі азаттық-унионисттердің санаулы қалғандарының бірі болды. Бірнеше айдан кейін әкесінің инсульттан соң белсенді саясаттан зейнеткерлікке шығуынан кейін Остин Унионист партиясы ішіндегі тарифтік реформа науқанының нақты басшысы болды, демек партия басшылығына үміткер атанды.

Басшылық мәселесі

1910 жылдың қаңтар және желтоқсан айларындағы сайлаулардағы жеңілістен кейін юнионистер шатаққа түсіп, 1911 жылдың қарашасында Балфур партия жетекшісі лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Чемберлен консерваторлардың жетекшісі болуға басты үміткерлердің бірі болды, бірақ ол техникалық тұрғыдан әлі де коалицияның Либералды-юнионисттік қанатының мүшесі еді (екі партия 1912 жылы ғана ресми түрде бірікті). Чемберленге қарсы Канадада туған Бонар Лоу, Уолтер Лонг және ирландиялық юнионист Эдвард Карсон шықты. Партиядағы беделін ескере отырып, Чемберлен мен Лонгтың ғана жеңіске жету мүмкіндігі болды. Балфур Чемберленнің өзінен кейін осы лауазымға тағайындалуын қалағанмен, депутаттардың алғашқы сауалнамасы Лонгтың шамалы айырмамен сайланатынын көрсетті. Ұзаққа соқпаған партиялық науқаннан кейін Чемберлен әлі де бөлінген партияның мүддесі үшін бәйгеден бас тартуға шешім қабылдады. Ол Лонгты да Лоудың пайдасына өзімен бірге бас тартуға көндірді, ол кейін бірауыздан келісімді кандидат ретінде таңдалды. Чемберленнің бұл әрекеті оған партия жетекшісі және, мүмкін, премьер-министр болуға мүмкіндік бермесе де, үлкен беймәлімдік пен шиеленіс кезінде консерваторлар мен либералды-юнионистер арасындағы бірлікті сақтауға үлкен үлес қосты.

Ирландияның өзін-өзі басқаруы

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейінгі соңғы жылдары Чемберленді ең басты мәселе – Ирландияның өзін-өзі басқаруы алаңдататын. 1880 жылдары оның әкесі Либералдық партиядан кетуіне себеп болған мәселе енді ашық азамат соғысына ұласу қаупін тудырып, Х. Х. Асквиттің үкіметі үшінші Ирландия өзін-өзі басқару туралы заң жобасын қабылдауға міндеттенді. Чемберлен Ирландиямен одақтың таратылуына қатаң қарсы болды. 1914 жылдың шілдесінде оның әкесі қайтыс болды, бұл Австрияның эрцгерцогы Франц Фердинандтың қазасынан кейін бірнеше күн өткен соң болды, осы оқиғалар тізбегі соғысқа әкелді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Консервативті оппозицияның қысымы, оның бір бөлігі Чемберленнің басшылығымен, 1915 жылы соғыс уақытындағы коалициялық үкіметтің құрылуына әкелді. Чемберлен Үндістанның мемлекеттік хатшысы болып кабинетке кірді. Артур Балфур және Джордж Керзон сияқты басқа да саясаткерлер сияқты Чемберлен Месопотамияға басып кіруді қолдады, бұл аймақтағы британдық беделін арттырып, Германияның ықпалымен туған мұсылман көтерілісіне қарсы тұруға мүмкіндік берді. Дэвид Ллойд Джордж 1916 жылдың соңында Асквитті премьер-министр етіп алмастырғаннан кейін Чемберлен Үндістан кеңсесінде қалды, бірақ 1915 жылы Месопотамия науқанының (жеке басқарылған Үндістан армиясы жүргізген) сәтсіздігіне қатысты тергеулер, соның ішінде Кут қоршауы кезінде британдық гарнизонның жоғалуынан кейін, Чемберлен 1917 жылы қызметінен кетті; ең жауапты министр ретінде, кінә оның үстіне жүктелді. Ол осындай принциптілік танытқаны үшін кеңінен мақталды. Ллойд Джорджтың Париждегі сөйлеген сөзінен кейін (12 қараша 1917 ж.), ол "қасіретті жарақат тізімдерін көргенде, осынша ("жеңіс") алудың қажеті болмағанда еді" деді, Чемберленнің үкіметтен қолдауын кері тартып алу мүмкіндігі талқыланды. Ллойд Джордж жаңа одақтас жоғары соғыс кеңесінің мақсаты британдық генералдардың шешімдерін қайта қарау емес, саясатты "үйлестіру" болғанын мәлімдеп, сақтап қалды, олар консерваторлардың қолдауын әлі де күшті сезінді. Кейін ол үкіметке оралып, 1918 жылдың сәуір айында Соғыс кабинетінің мүшесі болды, соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы болған Лорд Милнердің орнын басты. Ллойд Джордж коалициясының 1918 жылғы жалпы сайлаудағы жеңісінен кейін Чемберлен 1919 жылдың қаңтарында қайтадан Қазынашылық хатшысы болып тағайындалды және төрт жылғы соғыс шығындарынан кейін Британияның қаржысын қалпына келтірудің ауқымды міндетіне кірісті.

Көшбасшылық

Денсаулығының нашарлауын айтып, Лоу 1921 жылдың көктемінде Ллойд Джордж үкіметінің консервативтік тармағының басшылығынан қанағат тұтып, зейнеткерлікке шықты. Оның үлкен өлімі және Лордтар палатасындағы өкілі Курзонға деген жалпы наразылық Чемберленге Лоудан кейін Коммундар палатасының басшысы болуға және Лорд Приви Мөрінің кеңсесін иеленуге көмектесті. Оның орнын сэр Роберт Хорн басты; он жыл күткеннен кейін Остинге премьер-министрлікке қайта оралу мүмкіндігі туады деп есептелді. Ллойд Джордж коалициясы көптеген дау-дамаздар мен ағылшын-ирланд соғысының сәтсіз аяқталуынан кейін күнге батып, келесі жалпы сайлауға дейін тірі қала алмайды деп кеңінен сенеді. Бұрын Ллойд Джорджды көп бағаламаған, бірақ «Уэльс сиқыршысымен» тығыз жұмыс істеу мүмкіндігі Чемберленге үкіметтегі номиналды жоғары тұрған адамына жаңа көзқарас берді (сол кезде Консервативтік партия үкіметтегі ең ірі серіктес еді). Бұл Чемберлен үшін өкінішті жағдайға айналды, өйткені 1921 жылдың соңына қарай консервативтік депутаттар коалицияны тоқтату және бір партиялық (консервативтік) үкіметке оралу үшін күшті талаптар білдіруде. Лордтар палатасындағы консерваторлар Чемберленнің шақыруларын ескермей, коалицияға ашық түрде қарсылық көрсетті. Елдегі консервативтік кандидаттар қосымша сайлауларда коалицияға қарсылық білдіре бастады және наразылық Коммундар палатасына тарады. 1922 жылдың күзінде Чемберлен Стэнли Болдуин басқарып, Ллойд Джорджды құлатуға бағытталған депутаттардың наразылығына тап болды. Ол 1922 жылдың 19 қазанында консервативтік депутаттардың Карлтон клубындағы отырысын шақырып, алдағы сайлауда тәуелсіз партия ретінде күресу туралы ұсыныс қабылданды. Чемберлен өзінің міндеті деп санайтын нәрсеге қарсы әрекет етудің орнына партия басшылығынан кетті. Оның орнын Лоу басты, ол дауыс берудің алдындағы кеште жеке кездесуде оның көзқарастары мен ниеттерін болжаған еді. Содан кейін Лоу үкімет құрды, бірақ Чемберленге қызмет берілмеді, бірақ оған ұсыныс жасалғанда да ол қабылдамас еді. Остин мен Невилл Чемберлен, Иэн Дункан Смит және Лиз Трасс – партияны жалпы сайлауға жетектеп шығармаған төрт консервативтік көшбасшы. Уильям Хейгке (1997–2001) дейін Остин партия тарихында премьер-министр болмаған жалғыз консервативтік көшбасшы еді.

Citing ill health, Law retired from the leadership of the Conservative branch of the Lloyd George government in the spring of 1921. His seniority and the general dislike of Curzon, his counterpart in the House of Lords, helped Chamberlain to both succeed Law as Leader of the House of Commons and take over in the office of Lord Privy Seal. He was succeeded at the Exchequer by Sir Robert Horne; it seemed that after ten years of waiting, Austen would again be given the opportunity of succeeding to the premiership. The Lloyd George coalition was beginning to falter, following numerous scandals and the unsuccessful conclusion of the Anglo Irish War, and it was widely believed that it would not survive until the next general election. He had previously had little regard for Lloyd George, but the opportunity of working closely with the "Welsh Wizard" gave Chamberlain a new insight into his nominal superior in the government (by now, the Conservative Party was by far the largest partner in the government). It was an unfortunate change of allegiance for Chamberlain, for by late 1921, the Conservative backbenchers were growing more and more restless for an end to the coalition and a return to single party (Conservative) government. Conservatives in the House of Lords began, in public, to oppose the coalition, disregarding calls for support from Chamberlain. In the country at large, Conservative candidates began to oppose the coalition at by elections, and discontent spread to the House of Commons. In the autumn of 1922, Chamberlain faced a backbench revolt, largely led by Stanley Baldwin, designed to oust Lloyd George, and when he summoned the Carlton Club meeting 19 October 1922, of Conservative MPs, a motion was passed there for fighting the forthcoming election as an independent party. Chamberlain resigned the party leadership rather than act against what he believed to be his duty. He was succeeded by Law, whose views and intentions he had predicted the evening before the vote at a private meeting. Law formed a government shortly thereafter, but Chamberlain was not given a post, but it seems that he would not have accepted a position even if he had been offered one. Austen and Neville Chamberlain, Iain Duncan Smith and Liz Truss are the only four Conservative leaders not to lead the party into a general election. Until William Hague (1997–2001), Austen had been the only Conservative overall leader in the history of the party not to become Prime Minister.

Тағайындау

1923 жылы мамыр айында Лоу екінші рет отставкаға кеткеннен кейін (Лоу сол жылы тамақ ісігінен қайтыс болды), Чемберлен партия басшылығына тағы да Стенли Болдуиннің пайдасына қанағаттандырылмады. Болдуин Чемберленге Лорд Приви-Мерке лауазымын ұсынды, бірақ Чемберлен Коалицияның басқа да бұрынғы министрлерін де қосуды талап етті; Болдуин бас тартты. Дегенмен, Болдуин 1924 жылғы қазан айындағы сайлаудағы жеңісінен кейін екінші үкіметін құрғанда Чемберлен үкіметке оралды және 1924 жылдан 1929 жылға дейін Сыртқы істер министрінің маңызды лауазымында қызмет етті. Болдуин Чемберленге іс жүзінде еркіндік берді. Чемберленнің тарихтағы орны Сыртқы істер министрі ретінде бекітілді. Халықаралық қатынастардың қиын кезеңінде Чемберлен француздардың Рур аймағын басып алуынан туған ынтымақтастық ахуалының бұзылуымен және 1924 жылғы Женева хаттамасы төңірегіндегі даулармен күресті. Бұл хаттама Ұлттар Лигасының экономикалық санкциялары мәселесінде британдық егемендікті әлсірету қаупін тудырды.

Локарно келісім-шарты

Тарихқа басқа да маңызды мәселелердің үлкен рөл атқаруына қарамастан, оның абыройы көбінесе 1925 жылғы Локарно шарты бойынша жүргізілген келіссөздердегі рөліне байланысты. Соғыстан кейінгі Батыс елдеріндегі жағдайды сақтап қалуға тырысқан Чемберлен, Германияның сыртқы істер министрі Густав Стресманның Германияның батыс шекараларына британдық кепілдік беру туралы ұсынысына жақсы жауап берді. Француз-неміс қарым-қатынасын жақсартудан өзге, Чемберленнің басты ниеті – Германияның Шығыс Еуропада аумақтық өзгерістерді бейбіт жолмен іске асыруы үшін жағдай жасау болды. Чемберленнің ойынша, егер француз-неміс қарым-қатынасы жақсарса, Франция соғыстар арасындағы Шығыс Еуропадағы француздық одақ жүйесі – санитарлық кордоннан біртіндеп бас тартар еді.

Отставка

Шығыс және Египеттегі мәселелерде толық қанағаттанбаған қызметтен кейін, сондай-ақ 1929 жылғы сайлаудан кейін Болдуин үкіметінің отставкаға келуінен соң Чемберлен Сыртқы істер министрі қызметінен кетіп, зейнеткерлікке шықты. Ол 1931 жылы Рамзи Макдональдтың бірінші Ұлттық үкіметінде Адмиралтействоның бірінші лорды болып қысқа ғана уақытқа үкіметке қайта оралды, бірақ сол жылы бақытсыз Invergordon бүлігін тоқтатуға мәжбүр болғаннан кейін қайта зейнеткерлікке шықты.

Арғы орынбасар

Келесі алты жыл бойы аға қанағаттанбаған депутат ретінде ол ұлттық үкіметті ішкі мәселелер бойынша күшті қолдады, бірақ оның сыртқы саясатын сынады. 1935 жылы үкімет Хоаре-Лаваль келісіміне қарсы парламенттік көтеріліспен бетпе-бет келді; оның сенімсіздік дауысына қарсылығы үкіметті палатада жеңілістен сақтап қалуға зор үлес қосты деп саналады. Чемберлен 1935 жылы Сыртқы істер министрі лауазымына қайта қарастырылды, бірақ Абиссиния дағдарысы аяқталғаннан кейін, оның осы жұмысқа тым егделіктігіне байланысты тағайындалмады. Оның орнына, оның бұрынғы Парламенттік жеке хатшысы, қазір Ұлттар лигасының министрі Энтони Иденнің осы лауазымға лайықтылығы туралы пікірі сұралды.

Өлім

Ол ешқашан үкіметте қызмет етпегенмен, 1937 жылдың наурызына дейін жақсы денсаулықпен өмір сүрді, кіші інісі Невилл Чемберлен әулетінің бірінші және жалғыз премьер-министрі болғаннан кейін он апта өткен соң қайтыс болды. Чемберлен 1937 жылдың 16 наурызында Лондондағы 24 Эгертон Террасадағы үйінде 73 жасында дүние салды. Ол Лондонның Ист-Финчли зиратында жерленген. Оның мүлігі 45 044 фунт стерлингке бағаланды, бұл осындай танымал қоғам қайраткері үшін салыстырмалы түрде шамалы сома. 1890 жылдардың басында кіші інісі Невиллдің Батыс Үндістанда сизал өсіруге жасаған сәтсіз тытыруы салдарынан әкесінің байлығының көп бөлігі жоғалды. Невиллден өзгеше, ол өзінің табысы үшін ешқашан бизнеспен айналыспады. Оның жеке және саяси құжаттары Бирмингем университетінің Cadbury Research Library кітапханасында сақтаулы.

Бағалаулар

Роберт Блейк Остин Чемберленнің «барлық қабілеттері оның көрнекті әкесінің тек жұқа ғана көшірмесі болды, ол ерекше тұлғаның көлеңкесі ғана еді. Остин Чемберлен әкесінен гөрі мейірімдірек, ұнатуға оңай, ар-ұяты бар, жоғары мінезді және тиімділігі төмен болды. Блейк оның мүмкіндіктерін жиі жіберіп алғанын айтады, себебі ол өзімшілдікпен әрекет етеді деген ұсынысқа көніп, шегінуге мәжбүр болды, сондықтан Черчилльдің «ол әрқашан ойын ойнады, және ол әрқашан жеңіліске ұшырады» деген сөзі айтылды. Дэвид Даттон Чемберленнің мансабының алғашқы бағалаулары оны оның алғашқы мансабын көлеңкелеген әкесімен және кейінгі жылдарында көлеңкелеген ағасымен салыстырғанын айтады. Ол қырық жасқа келгенде, өзінің жеке басын қалыптастыруға дайын болғанда, мүгедек әкесінің орнына істеуге мәжбүр болды, ол сыртқы келбетімен (оның беті мен денесі жұмсақ және жіңішке болғанымен) және киімімен (монокль тағып, лапеліне орхидея тағып) ұқсас болды. Уильям Хейгке (1997–2001) дейін ол ХХ ғасырдың премьер-министр болмаған жалғыз консервативті көшбасшысы болды. Бұл кейде мінездің кемшіліктеріне байланысты делінгенімен, Даттон оның 1922 немесе 1923 жылы премьер-министр болуға жақын болған жеке тұлға екенін айтады. Даттон Чемберленнің қайтысынан кейін Лео Амери жазған пікірін мақұлдап келтіреді: «Ол ұлылыққа және ең жоғары лауазымға жетпеді, бірақ оның өмірі ар-ұяты бар мемлекеттік қызметке толы болды». Чемберлен тиімді сөйлей білді, бірақ ешқашан құмарлық тудыратын шешен болған емес. Өмірінің көп бөлігінде ол турашылдығымен және азаматтық борышымен танымал болды. Соғысқа дейін Чемберлен біршама радикалды болған, бірақ 1918 жылдан кейін социализмнің жаңа қатерінен алаңдап, консервативті болып, киімі – ол тек монокль мен пальто киіп қана қоймай, палата ішінде бас киім киген соңғы депутаттардың бірі болды – оны бұрынғы буынның қалдығындай көрсетті. Даттон оның «өзінің маңыздылығы мен қадір-қасиеті туралы асыра ойлауы, ол қазірдің өзінде қатаң және иілмейтін мінезді күшейтті» дегені, ол өзінің кішілері санайтын Лоу мен Болдуинге қызмет етуге мәжбүр болғандықтан туды деп санайды. Ол 1925 жылы Британ империясы орденінің Дама Гранд Кросы (GBE) атанды. Олардың Джозеф және Лоуренс есімді ұлдары мен Диана есімді қызы болды. 1920 жылдары Чемберлендер Шығыс Суссекстегі Мейфилд қаласындағы Фир Толл Роудтағы Твиттс Гилл деген үйде тұрды. Үй 1929 жылы сатылды. Р. К. Г. Фостер: «Ол өзін ауылдан мүлдем оқшау ұстады және көршілерімен жақсы қарым-қатынаста болмады», - деді. Ол тас бау-бақшамен айналысты. Ол қайтыс болған кезде оның мүлігі £45,044 18/1 деп бағаланды.

Robert Blake wrote that Austen Chamberlain "for all his talents was only a thin echo of his formidable father, a mere shadow of that extraordinary figure Austen Chamberlain was altogether kinder than his father, more likeable, more honourable, more high minded and less effective he lacked that ultimate hardness without which men seldom reach supreme political power". Blake comments that he often missed his chances because he could be persuaded to back off by the suggestion that he was acting for self seeking reasons, hence Churchill's quip that "he always played the game, and he always lost it". David Dutton comments that early assessments of Chamberlain's career compared him unfavourably with his father, who overshadowed his early career, and his brother, who overshadowed his later decades. In his forties, when he was ready to carve out his own identity, he had to act as a surrogate for his disabled father, whom he resembled in appearance (although he was softer and less wiry, both in face and body) and dress (wearing a monocle, and an orchid in his lapel). Until William Hague (1997–2001), he was the only Conservative leader of the twentieth century not to become Prime Minister. Although this is sometimes attributed to character defects, Dutton argues that he was a major figure in his own right, who only narrowly missed becoming Prime Minister in 1922 or 1923. Dutton quotes with approval Leo Amery's verdict written just after Chamberlain's death: 'He just missed greatness and the highest position, but his was a fine life of honourable public service'. Chamberlain could speak effectively, but was never a stirring orator. For most of his career he was renowned for rectitude and civic duty. Before the war Chamberlain had been a somewhat reluctant radical, but after 1918 he became more conservative, concerned at the new threat of socialism, and whose dress – he not only wore a monocle and frock coat but was one of the last MPs to wear a top hat inside the Commons Chamber – made him appear a relic from a previous generation. Dutton suggests that his "exaggerated sense of his own importance and dignity which compounded an already stiff and unbending personal demeanour", came from having to serve under men – Law and Baldwin – whom he regarded as his juniors. She was created a Dame Grand Cross of the Order of the British Empire (GBE) in 1925. The couple had two sons, Joseph and Lawrence, and a daughter, Diane. During the 1920s, the Chamberlains lived at a house called Twytt's Ghyll in Fir Toll Road, Mayfield, East Sussex. The house was sold in 1929. R. C. G. Foster said, "He kept himself quite aloof from the village and was not popular with his neighbours". He had an interest in rock gardening. At his death, his estate was valued for probate at £45,044 18/1.

Ақпарат көздері және қосымша оқу

Даттон, Дэвид. "Сэр Остин Чемберлен және британдық сыртқы саясат 1931–1937". Дипломатия және мемлекет құру 16.2 (2005): 281–295. Эдвардс, Питер. "Остин Чемберленнің Муссолинимен кездесулері". Тарихи журнал 14.1 (1971): 153–164. Грейсон, Ричард. "Остин Чемберлен және Еуропаға берілгендік: Ұлыбританияның сыртқы саясаты, 1924–1929". Дипломатия және мемлекет құру 17#4 (2006) https://doi.org/10.1080/09592290600943304 – Крю Чемберленге Францияның қауіпсіздік және қарусыздандыру саясаты, Женева хаттамасын жүзеге асыру, Локарно шарты және Келлог-Бриан пактісі туралы маңызды идеяларды бергенін көрсетеді. Маккерхер, Б. Дж. К. "Остин Чемберлен және континенттік күштер тепе-теңдігі: стратегия, тұрақтылық және Ұлттар лигасы, 1924–1929". Дипломатия және мемлекет құру 14.2 (2003): 207–236. Маккерхер, Брайан Дж. К. "Ақылға қонымды және салмақты дипломатия: Остин Чемберлен, Жапония және Тынық мұхитындағы теңіз күштерінің тепе-теңдігі, 1924–1929". Канада тарих журналы 21.2 (1986): 187–214. Томес, Джейсон Х. "Остин Чемберлен және Келлог пактісі". Мыңжылдық 18.1 (1989): 1–27. Тернер, Артур. "Остин Чемберлен, "Таймс" және 1933 жылы Версаль келісімін қайта қарау мәселесі". Еуропа тарихының тоқсандық журналы 18.1 (1988): 51–70. Заметика, Джован. "Сэр Остин Чемберлен және Италия-Югославияның Албаниядағы дағдарысы, 1927 жылғы ақпан-май аралығында". Балканика 36 (2005): 203–235. онлайн

Негізгі дереккөздер

2 том.