Самуэль Пордаж: Өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Сэмюэл Пордж (1633 – шамамен 1691) – 17 ғасырдағы ағылшын ақыны. Ол ең белгілісі "Азария мен Хушай" (1682) поэмасымен танылған, бұл Джон Драйденнің "Абессалом мен Ахитофел" туындысына жауап ретінде жазылған.

Өмір

Сэмюэл Беркширдегі Брэдфилдтен келген дін қызметкері Джон Пордейдждің үлкен ұлы болды. Ол 1633 жылғы 17 қаңтарда жесір Мэри Пордейджге (туған Лэйнге) үйленді. Сэмюэл 1633 жылғы 29 желтоқсанда Лондондағы Сент-Дионис Бэкчерч шіркеуінде крещениеден өтті. Ол 1644 жылдан бастап Мерчант Тейлор мектебінде білім алды және Линкольн қонақүйінде құқық тануды оқыды. Он жыл өткен соң, әкесі сотталып жатқанда ол куәгерлердің бірі болған көрінеді. Кітаптарының беттерінде ол өзін «Линкольн қонақүйінен» және «дәрі-дәрмек студенті» деп сипаттады. Бір кезде ол Пемброктың 5-ші графы Филипп Герберттің бас стюарды қызметін атқарды. Роджер Л'Эстранж 1682 жылғы 5 сәуірде «Обсерватор» газетінде «Папистердің барлық қанды қуғын-сүргіндерінің қысқаша тарихы» еңбегі үшін Пордейджге шабуыл жасады, оны «ақсақ Пордейдж, Ридинг маңындағы белгілі Фамилисттің ұлы және бірнеше жалақорлықтардың авторы» деп атады, соның ішінде Л'Эстранжға қарсы жалақорлық. Драйден «Абессалом мен Ахитофел» еңбегінің екінші бөлігінде, қараша айында жариялап, Пордейджді былай сипаттады:

Ақсақ Мефибосет, колдовник ұлы.

Шығармалары

Ол әртүрлі аудармалар жасады, өлеңдер жазды және екі трагедия – «Ирод пен Мариамне» (1673), «Вавилон қоршауы» (1678) және «Элиана» романын жазды. 1660 жылы Брэдфилдте әкесімен бірге тұрғанда, ол Сенека кішінің «Троадалар» аудармасын, түсіндірмелермен бірге жариялады. Сол шамада «Әртүрлі жағдайлардағы өлеңдер» атты кішкентай жинағы да жарық көрді. 1661 жылы «Mundorum Explicatio, немесе иероглифтік суреттің түсіндірмесі» атты кітап шықты. Бұл кітап 1663 жылы қайта басылды, бірақ автор Якоб Бёмеден үйренген Пордеджтің әкесі болған деген болжам бар. Уайт Кеннетт 1728 жылы жазған еңбегінде осы туындыны Самуилге жатқызды. 1661 жылы Сэмюэл Пордедж «Ерлік және патшалық дәстүрі туралы» атты памфлет жариялады. 1673 жылы оның «Ирод пен Мариамне» трагедиясы Герцог театрында қойылды және анонимді түрде жарияланды. Элькана Сетл Альбемарл герцогинясына арналған алғы сөзді қол қойды. Сюжеті Иосиф Флавиден және «Клеопатра» романынан алынған. 1678 жылы «Вавилон қоршауы», Сэмюэл Пордедж, Линкольн мейрамханасының Эск., «Ирод пен Мариамне» трагедиясының авторы, – деп жазылып шықты. Бұл пьеса Роджер Л’Эстранж 1677 жылдың 2 қарашасында лицензиялады және Натаниел Лидің «Соңғы патшайымдар» пьесасы Корольдік театрда қойылғаннан кейін Герцог театрында қойылды; ал Статира мен Роксана, «Соңғы патшайымдар», Пордедждің рифмалы трагедиясының басты кейіпкерлері болды. Оқиға «Кассандра» және сол заманғы басқа да романдарға негізделген. Пордедж 1679 жылы Джон Рейнольдстың «Құдайдың кек алуының жеңістері» атты еңбегінің алтыншы басылымын шығарды. 1681 жылы, католиктерге қарсы қозғалыс басылған кезде, ол бір беттік «Сэр Эдмундбери Годфридің рухының E-нің Тауэрде пайда болуы» атты парақ жазды; баспагер Дэнби графына қатысты сындылары үшін көпшілік алдында кешірім сұрауға мәжбүр болды. 1681 және 1684 жылдар аралығында ол Др. Томас Уиллистің қалған медициналық еңбектерін ағылшын тіліне аударды. Пордедж қол қойған сэр Теофилус Биддульфке арналған жалпы алғы сөз бар; ал бірінші бөлімнің алдында «Автордың медициналық-философиялық ойлары туралы» өлеңдер келтірілген. Драйденнің «Абессалом мен Ахитофел» романы 1681 жылдың қарашасында жарық көрді, ал Пордедждің «Азария мен Хушай, поэмасы» (1682) оған жауап ретінде жарық көрді. Бұл шығармада Азария – Монмут герцогы, Амазия – патша, Хушай – Шафтсбери, ал Шимей – Драйден болды. Кейбір жолдары Л’Эстранжқа арналған, оны Биббай деп атады. 1682 жылдың 15 наурызында Драйден «Медаль, бүлікшілдікке қарсы сатира» романын шығарды, ол Шафтсбериге шабуыл жасады, ал 31 наурызда Пордедж «Медальдің кері жағы, қуғын-сүргінге қарсы сатира» романын, Драйденді еліктеп, өзінің жауы – торилерге арналған хатпен бірге жариялады. Пордедж «Абессалом мен Ахитофел» және «Медаль» романдарының авторлары бір емес деп есептеді, бірақ олар осылай ойлауды қаласа, әрқайсысы екіншісінің айыптарын көтеруі керек деді. Мамыр айында Джон Олдхэм өзінің «Ювеналдың үшінші сатирасын еліктеу» романында Пордеджді паш етті, ал басқа «Сатирасында» Пордеджті «көрсетіліп, кейін ұмытылып кеткен» авторлардың қатарында атады. Жоғарыда аталған шығармалардан басқа, Пордедж «Элиана» романын жазған деген ақпарат бар.

He made various translations, wrote poems, and laid claim to two tragedies, Herod and Mariamne (1673), and The Siege of Babylon (1678), and a romance, Eliana. While living with his father at the parsonage of Bradfield in 1660 he published a translation from Seneca the Younger, with notes, called ‘Troades Englished.’ About the same time he published ‘Poems upon Several Occasions, by S. P., gent.,’ a little volume which included panegyrics on Charles II and General George Monck, but which consisted for the most part of poems in the style of Robert Herrick. In 1661 a volume appeared called ‘Mundorum Explicatio, or the explanation of an Hieroglyphical Figure. Being a Sacred Poem, written by S. P., Armig.’ This book, which was reissued in 1663, is attributed to Samuel Pordage, though it has been suggested that the real author was Pordage's father, a professed follower of Jacob Boehme. White Kennett, writing in 1728, attributed the work to Samuel. In 1661 Samuel Pordage published a pamphlet, ‘Heroick Stanzas on his Maiesties Coronation.’ In 1673 his Herod and Mariamne a tragedy, was acted at the Duke's Theatre, and was published anonymously. Elkanah Settle signed the dedication to the Duchess of Albemarle. The plot was borrowed from Josephus and the romance of ‘Cleopatra.’ In 1678 appeared ‘The Siege of Babylon, by Samuel Pordage of Lincoln's Inn, Esq., author of the tragedy of “Herod and Mariamne.”’ This play had been licensed by Roger L'Estrange on 2 November 1677, and acted at the Duke's Theatre not long after the production at the Theatre Royal of Nathaniel Lee's ‘Rival Queens;’ and Statira and Roxana, the ‘rival queens,’ were principal characters in Pordage's rhymed tragedy. The story is based upon ‘Cassandra’ and other romances of the day. Pordage brought out in 1679 the sixth edition of John Reynolds's ‘Triumphs of God's Revenge against the sin of Murther;’ he prefixed to it a dedication to the Earl of Shaftesbury. In 1681, at the time when the Popish Plot scare was ebbing out, he wrote a single folio sheet, ‘A new Apparition of Sir Edmundbury Godfrey's Ghost to the E. of D—— in the Tower;’ the printer was obliged to make a public apology for the reflections on the Earl of Danby which it contained. Between 1681 and 1684 he issued ‘The Remaining Medical Works of Dr. Thomas Willis Englished by S. P., Esq.’ There is a general dedication to Sir Theophilus Biddulph, signed by Pordage; and verses ‘On the author's Medico philosophical Discourses’ precede the first part. Dryden's ‘Absalom and Achitophel’ appeared in November 1681, and among the answers to it was Pordage's ‘Azaria and Hushai, a Poem,’ 1682. In this piece Azaria was the Duke of Monmouth, Amazia the king, Hushai Shaftesbury, and Shimei Dryden. Some lines were devoted to L'Estrange, who was called Bibbai. On 15 March 1682 Dryden brought out ‘The Medal, a Satire against Sedition,’ an attack on Shaftesbury, and on 31 March Pordage published ‘The Medal revers'd, a Satyre against Persecution,’ with an epistle, addressed, in imitation of Dryden, to his enemies, the Tories. Pordage said he did not believe that the authors of ‘Absalom and Achitophel’ and ‘The Medal’ were the same, yet, as they desired to be thought so, each must bear the reproaches of the other. In May John Oldham, in his ‘Imitation of the Third Satire of Juvenal,’ had ridiculed Pordage, and in another ‘Satire’ mentioned Pordage among the authors who had ‘grown contemptible, and slighted since.’ Besides the pieces already mentioned, Pordage is stated to have written a romance called ‘Eliana.’