Кіріспе

Бесінші Милан герцогы (1444–1476)

Галеаццо Мария Сфорца (24 қаңтар 1444 – 26 желтоқсан 1476) – 1466 жылдан 1476 жылға дейін Миланның бесінші герцогы болды. Ол құмарлығымен, қатыгездігімен және зұлымдығымен әйгілі болған. Ол Франческо Сфорцаның, Козимо де Медичидің танымал кондотьеросы және одақтасының, 1450 жылы Милан герцогтігін алған, және Бьянка Мария Висконтинің ұлы. Ол Гонзага әулетіне үйленді; алғашқы әйелі Доротея Гонзага қайтыс болғаннан кейін, Савойялық Бонаға үйленді. Қатыгез және кекшіл адам болған ол, "жазбаға келмейтін зор ақымақтықтар мен адалсыздықтар жасаған адам" еді.

Өмір

Галеаццо Мария Сфорца Фермо қаласында, отбасының Гирифалько қамалының жанында дүниеге келді. Ол Франческо Сфорца мен Бьянка Мария Висконтидің тұңғыш ұлы болды. 1466 жылдың 8 наурызында әкесі қайтыс болғанда Сфорца Францияда король Людовик XI-ге Бургундия королі Карл I-ге қарсы әскери жорыққа басшылық етіп тұрды. Анасы шақырған соң, Сфорца Италияға жалған атпен оралды. Бұл жалған есімге отбасының жауы Савой герцогіның территориясынан өтуіне тура келгендіктен қажеттілік туды, ол Сфорцаның өміріне құлқы жасауға тырысты. Ол 1466 жылдың 20 наурызында Миланға кірді және халық оны құрметпен қарсы алды. Алғашқы жылдары Сфорца анасымен бірлесіп билік жүргізді, бірақ кейіннен оны Миланнан қуды.

Қамқорлық

Сфорца музыканы қолдаушы ретінде әйгілі болды. Оның басшылығымен, қаржылық көмегімен және ынталандыруымен оның капелласы Еуропадағы ең танымал және тарихи маңызы бар музыкалық ұжымдардың біріне айналды. Солтүстіктен, әсіресе қазіргі Төмен елдерден келген франко-фламанд композиторлары оның капелласында ән айтып, оған арнап мессалар, мотеттер және ән жазды. Сфорца капелласымен байланысты тұлғалардың арасында Александр Агрикола, Йоханнес Мартини, Лойсет Компер және Гаспар ван Вербеке бар. Дегенмен, Сфорцаның қазасынан кейін капелладағы әншілердің көпшілігі қашып, басқа жерлерде жұмысқа орналасты; осының салдарынан Феррара сияқты басқа қалаларда музыка деңгейі көтерілді.

Құрлық

Сфорцаның өліміне үш басты қатысушы тартылды: Карло Висконти, Героламо Ольгиати және Джованни Андреа Лампуньяни, барлығы Милан сарайының жоғары лауазымды шенеуніктері. Миландық ақсүйектерден тараған Лампуньяни, қастандық жетекшісі ретінде танылды. Оның ниеттері негізінен жер дауына байланысты болды, онда Сфорца Лампуньяни отбасының маңызды мүліктерін жоғалтуына қатысты мәселеге араласпады. Висконти мен Ольгиати да герцогқа қарсы болды. Ольгиати республикалық идеалдарды қолдаған, ал Висконти Сфорцаның оның қарындасының тәбиғатын зорлықпен алғанына сенді. Сфорцаның қозғалыстарын мұқият зерттегеннен кейін, қастандықшылар 1476 жылғы Рождестводан кейінгі күні, Әулие Стефан мерекесінде, Santo Stefano шіркеуінің қамқоршысының күнінде оқиға жасады. Тридцатьқа жуық досының қолдауымен үш ер адам герцогтың миссаға келуін шіркеуде күтті. Галеаццо Сфорца келгенде Лампуньяни оның алдында тізе бүгіп, бірнеше сөзден кейін Лампуньяни кенеттен тұрып, Сфорцаны жамбас және кеудесінен пышақтады. Ольгиати мен Висконти де, Лампуньянидің қызметшісі де бірден қосылды. Сфорца бірнеше секундтың ішінде қайтыс болды. Барлық қатысушылар шатақтан пайдаланып тез қашып кетті, бірақ Лампуньяни шіркеу матасына ілігіп, күзетшінің қолынан қаза тапты. Оның денесі көп ұзамай наразылық білдірген халықтың қолына түсті, олар оны көшелерде сүйреп, тепті, ұрып-соқты, содан кейін Лампуньяни үйінің сыртында басын төмен қаратып іліп қойды. Келесі күні кесілген денесін түсіріп, символдық акт ретінде «күнәлі» оң қолы алынып, өртеліп, көрсетілімге қойылды.

Қастандықтан кейінгі жағдай

Халықтың бастапқы реакциясына қарамастан, үкімет жылдам әділдік орнатты, ал көп ұзамай халық та оны қолдады. Қастандық жасағандар өз қылмысының салдары туралы ойламағандықтан, бірнеше күн ішінде қолға түсті. Висконти мен Ольгиати тез арада табылып, Lampugnani-дің қызметшісі сияқты атқыланды. Олардың мәйіттері ескерту ретінде көпшілікке көрсетілді. Қастандық жасағандардың көрсетуінен, бұл кісі өлтіруге бірнеше ай бұрын Миланды қалдырған гуманист Кола Монтаноның ықпалы болғаны анықталды. Ол бұрын герцогты көпшілік алдында жазалауға ұшыратқан және оған ашулы болған. Азаптау кезінде Ольгиати "Mors acerba, fama perpetua, stabit vetus memoria facti" ("Өлім ащы, бірақ даңқ мәңгілік, ісімнің естелігі қалады") деген мәшһүр сөздерді айтты. Осыған ұқсас мәліметтер бұл кісі өлтіру Флоренциядағы Медичи әулетін құлатуға және оларды Джироламо Риариомен алмастыру мақсатындағы Пацци қастандығына әсер еткенін көрсетеді.