Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Конго Демократиялық Республикасындағы саяси партия Конго Ұлттық Қозғалысы (MNC) – Конго Демократиялық Республикасындағы саяси партия.
Political party in the Democratic Republic of the Congo
The Congolese National Movement (, or MNC) is a political party in the Democratic Republic of the Congo.
Қор
МКК 1958 жылы Бельгия Конгосында африкалық ұлтшыл партия ретінде құрылды. Партия тәуелсіздікке «жеткілікті уақыт ішінде» қол жеткізуге және тәуелсіздікке жету үшін әртүрлі саяси көзқарастардан мүшелерді біріктіруге бағытталған біріккен ұйым болды. МКК-ның құрылуына Патрис Лумумба, Сирил Адула және Жозеф Илео сияқтылар қол қойған жарғы негіз болды. Жозеф Каса Вубу партияның тым консервативті екенін айтып, қол қоюдан бас тартты. 1959 жылдың соңына қарай партияның 58 000 мүшесі бар екені мәлімделді. МКК – бүкіл Конгода зор қолдауға ие болған ұлттық партия болды, ал көптеген басқа партиялар негізінен аймақтық немесе этникалық байланыстарға негізделген және тек өз провинцияларында ғана қолдау тапты. МКК Бельгия Конгосындағы ең ірі ұлтшыл партия болды, бірақ оның құрамында көптеген мәселелер бойынша әртүрлі ұстанымдарды ұстанатын және орташа білімді интеллигенция мен радикалды жаппай мүшелік арасында ықпалдасқан көптеген фракциялар болды. 1959 жылдың шілдесінде Илео партияны бөліп, орталықтандырудың орнына федерализмді қолдайтын радикалды партия құруға тырысты, бірақ оның тобы негізгі партиядан көптеген мүшелердің кетуіне қол жеткізе алмады. Бөлініс нәтижесінде партияның көпшілігі MNC Lumumba (MNC L) деп атала бастады, бірақ бұл бөлініс МКК-ны да екіге бөлді: Стэнливилл аймағын бақылаған Лумумба жақтастары және Альберт Калонжи түрмеден босатылғаннан кейін басшысы болған MNC Kalonji (MNC K), ол Элизабетвиллде (қазіргі Люмбаши) және Балуба этностық тобы арасында қолдау тапты. Екі топ та 1960 жылдың маусымында Конгода өткен алғашқы парламенттік сайлауда бақ сынасты, онда Лумумба партиясы елдегі ең ірі ұлтшыл фракция болып шықты. Лумумба Жозеф Каса Вубу басқаратын консервативті және федералистік АБАКО партиясымен коалиция құрды. Лумумба премьер-министр болып сайланды, ал Каса Вубу Конгоның бірінші президенті атанды.
The MNC was founded in 1958 as an African nationalist party within the Belgian Congo. The party was a united front organization dedicated to achieving independence "within a reasonable" time and bringing together members from a variety of political backgrounds in order to achieve independence. The MNC was created around a charter which was signed by, among others Patrice Lumumba, Cyrille Adoula and Joseph Iléo. Joseph Kasa Vubu notably refused to sign, accusing the party of being too moderate. By the end of 1959, it claimed to have 58,000 members. The MNC was a national party with substantial support in the whole of Congo, while most other parties were based primarily on regional or ethnic allegiances and garnered support in their respective provinces. The MNC was the biggest nationalist party in the Belgian Congo but had many different factions within it which took different stances on a number of issues and was increasingly polarized between moderate évolués and the more radical mass membership. In July 1959, Iléo attempted to split the party and create a more radical party based on support of federalism rather than centralization, but his group failed to achieve mass defections from the main party. As a result of the split, the remaining majority of the party took the name MNC Lumumba (MNC L) but the split also divided the MNC between the Lumumba ists who held the Stanleyville region and its faction, which became the MNC Kalonji (MNC K; after Albert Kalonji who became its leader after his release from prison) which attracted support in Élisabethville (modern day Lubumbashi) and among the Baluba ethnic groups. Both groups competed in the Congo's first parliamentary elections in June 1960, in which Lumumba's party emerged as the largest nationalist faction in the country. Lumumba formed a coalition with the more conservative and federalist ABAKO party led by Joseph Kasa Vubu. Lumumba was elected Prime Minister, while Kasa Vubu became Congo's first President.
Тәуелсіздік және Конго дағдарысы
Алайда, ел тез арада Конго дағдарысына батып, әскерлер арасындағы бүліктерге және Катангада (Моиз Шомбе басшылығымен) және Оңтүстік Касайда (Альберт Калонжи басшылығымен) сепаратизмге тап болды. Қыркүйекте Лумумба мен Каса Вубу арасында келіспеушілік туды, соның салдарынан Каса Вубу Лумумбаны қызметтен босатып, оның орнына Калонжи партиясының мүшесі Джозеф Илеоны премьер-министр етіп тағайындады. Лумумба өз кезегінде президенттің лауазымынан шеттету туралы жариялады, бірақ Илео парламенттен қолдау ала алмады. Бұл тұрпатсыз жағдай Лумумбаның көмекшісі және жақтасы полковник Джозеф Мобуту Лумумбаны қамаумен аяқталды, ол кейін Катангаға жеткізіліп, күмәнді жағдайларда қаза тапты. 1961 жылғы наурыз айында МНК Л Лумумбаның партия президенті лауазымын алмастыру үшін Стэнливиллде партия съезін өткізді. Кристоф Гвинь жетекші етіп сайланды, бірақ партия ішіндегі басшылыққа талас келесі жылдары да жалғасты. Жозеф Касонго, Чарльз Бадьоко, Габриэль Лассири және Антуан Кивева Лумумбаның заңды мұрагері екенін уақытында мәлімдеді. Конференцияда делегаттар елдегі барлық лумумбистерді біріктіретін ірі блок құруға ниет білдірді. Антуан Gizenga, Parti Solidaire Africain мүшесі және Лумумбаның бұрынғы үкіметтегі әріптесі, қыркүйек айында оның партиясы мен МНК Л Parti National Lumumbiste ретінде бірігетінін жариялады. МНК Л басшылары бұл жариялауға келіспеді, бірігу үшін партия съезін өткізу қажет екенін талап етті. Ал, үкіметтен тыс ұлттық саяси партиялардың қызметі біртіндеп төмендеді. МНК Л басқа топтарға қарағанда ұзаққа созылды және 1962 жылдың басында белгілі бір функцияларды атқаруын жалғастырды, бірақ 1963 жылға қарай партияның барлық қызметі тоқтатылды. МНК Л мүшелері 1963 жылға дейін ұлттық үкіметте министрлік лауазымдарды иеленді, бірақ басшылыққа байланысты даулардың салдарынан парламентте біртұтас дауыс беру блогы ретінде әрекет ете алмады. 1965 жылдың қараша айында президент пен премьер-министр арасындағы келіспеушіліктердің нәтижесінде Мобуту тағы да билікті басып алып, ерекше режим жариялап, өзін президент етіп тағайындады. Мобуту бес жылдық аласапыранның кінәсін «саясаткерлерге» таңды және: «Бес жыл бойы елде саяси партиялардың қызметіне тыйым салынады» деп жарлық шығарды.
However, the country quickly plunged into the Congo Crisis, facing mutinies among the soldiers and separatism in Katanga (led by Moise Tshombe) and South Kasai (led by Albert Kalonji). In September, Lumumba and Kasa Vubu fell out and Kasa Vubu dismissed Lumumba and instead appointed Joseph Iléo, a member of the Kalonji party as prime minister. In turn, Lumumba declared the President deposed, while Iléo failed to gain parliamentary approval. The stalemate was ended when Lumumba's aide and partisan, Colonel Joseph Mobutu arrested Lumumba, who was later transported to Katanga and killed there under dubious circumstances. In March 1961 the MNC L hosted a party congress in Stanleyville to replace Lumumba as party president. Christophe Gbenye was elected to lead it, but leadership disputes continued to plague the party in subsequent years, with Joseph Kasongo, Charles Badjoko, Gabriel Lassiry, and Antoine Kiwewa all at times claiming to be Lumumba's rightful successor. At the conference, delegates expressed a general desire to form a larger bloc to encompass all Lumumbists in the country. Antoine Gizenga, a member of the Parti Solidaire Africain and former government colleague of Lumumba, announced in September that his party and the MNC L were fusing together as the Parti National Lumumbiste. MNC L leaders rejected the declaration, insisting a party congress would have to be held on a merger. Meanwhile, national political party activity outside of government steadily declined. While MNC L persisted longer than other groupings and continued to hold some functions in early 1962, by 1963 nearly all party activity had ceased. MNC L members continued to hold ministerial portfolios in the national government through 1963 but, due to leadership disputes, its members failed to act as a cohesive voting bloc in Parliament. In November 1965, following another fall out between president and prime minister, Mobutu again seized power and under regime d'exception appointed himself President. Mobutu blamed the five years of turmoil on "the politicians" and decreed: "For five years, there will be no more political party activity in the country."
Тыйым және Мобутуға қарсы іс-әрекет
Бұл 1990 жылға дейін МКК-ның заңды қызметін тоқтатуды білдірді. Партия Мобутуға қарсы басқа да топтармен одақтасып, елден қуғын-сүргін кезінде де жұмыс істеді. Шет елде екі негізгі МКК тобы – МКК L және MNCR (Mouvement National Congolais Rénové, "Реформаланған Конго ұлттық қозғалысы") болды. МКК L-де де фракциялық жағдай сақталып, осы кезеңде одан әрі топтарға бөлінді. МКК L негізгі фракциясы Патрис Лумумбаның ұлы Франсуа Лумумбаның басшылығымен келді. Әр түрлі МКК топтары Конгода (Мобуту оны "Заир" деп атады) қарулы қарсылық ұйымдастырды. МКК L "Лумумба патриоттық армиясы" (Armíe Patriotique Lumumba, APL) деп аталатын қарулы қанатты құрды және 1980 жылдары Заирде төмен деңгейдегі бүлік шығарған Конгоны азат ету майданымен (ФРК Л) Патрис Лумумбамен коалиция құрды. 1984 жылдың наурыз айында Киншасада болған бомбалаудың жауапкершілігін МКК белсенділері өз мойнына алды. 1985 жылдың қыркүйегінде МКК L, MNCR, Конгоның Демократиялық және Социалистік партиясы және басқа да оппозициялық топтар уақытша қуғын-сүргін үкіметін жариялады. Алайда, MNCR басшысы Пол Роджер Мокеде Заирдің параллель режимнің "арзандығын" көтере алмайтынын айтып, оның осы оппозициялық үкімет президенті болып тағайындалуын қабылдамады. 1990 жылдардың басында Мобутуға қарсы көтерілісші топ – Демократияға қарсы Ұлттық Кеңес (Conseil National de Résistance pour la Démocratie, CNRD) белсенділікке шықты. Андре Кисасе Нганду бастаған CRND, МКК L-дің қарулы қанаты ретінде танылды. Зерттеуші Томас Тернер Кисасе Нганду CRND-ді құрудан бұрын МКК L-дің бір фракциясынан бөлініп шыққанын мәлімдеді. Паскаль Табу, Мбало Мека және Отоко Окитасомбо бастаған белсенділер тобы 1994 жылы Киншасада жаңа МКК L-ді құрды; ал бұрынғы МКК L негізгі фракциясы елден қуғынға шыққаннан кейін "MNC Lumumba Originel" (MNC LO) деп аталды. 1996 жылы бір МКК L фракциясының басшысы Ламберт Менде Омаланга, ескерту ретінде, Third World Network мәліметінше, 1996 жылы MNC LO-ның басшысы болған. Алайда, Франсуа Лумумба 1980 жылдары осы қуғын-сүргін фракциясының басшыларының бірі болды және 1990 жылдары әлі де МКК L негізгі фракциясының басшысы болды. Congoline мәліметінше, Ламберт Менде Омаланга "Лумбаның түпнұсқалық конвенциясы" (MNCLO) ұлы қозғалысының басшысы болды. 1997 жылы Мобуту режимі құлағаннан кейін МКК фракциялары ұлттық саясатқа қатыса бастады. Патрис Лумумбаның туысы Альберт Онавельо Лумумба бастаған МКК L фракциясы президент болып билікті қолға алған Лоран Дезире Кабиланың билігін қатты сынға алды. Ал Патрис Лумумбаның қызы Джульенн Лумумба Кабиланың үкіметінің құрамына кірді. Лумумбаның мұрасына сондай-ақ Лумумбаның бұрынғы орынбасары, бұрынғы премьер-министр Антуан Гизенга бастаған Біріккен Лумумба партиясы (PALU) да өз құқығын таниды. 2022 жылы Патрис Лумумбаның сүйегі Конго Демократиялық Республикасына қайтарылды. МКК L негізгі фракциясының басшысы Франсуа Лумумба осы мүмкіндікті пайдаланып, әкесінің ұлтшыл рухы конголықтарға өз елін жаулардан қорғауға көмектеседі деп үміттенетінін білдірді, ол кезде M23 шабуылдауын ескере отырып.
This meant the end of the MNC's legal activity until 1990. The party continued to operate in exile, however, where it allied with other anti Mobutu groups. In exile, the two main MNC groups were the MNC L and the MNCR (Mouvement National Congolais Rénové, "Reformed Congolese National Movement"). The MNC L also continued to suffer from factionalism and splintered into further groups during this period. The MNC L main faction came under the leadership of François Lumumba, Patrice Lumumba's son. The different MNC groups organized a militant resistance in the Congo (renamed "Zaire" by Mobutu). The MNC L set up an armed wing called "Lumumba Patriotic Army" (Armíe Patriotique Lumumba, APL) and formed a coalition with the Front for the Liberation of Congo – Patrice Lumumba (FLC L), a militant group which waged a low level insurgency in Zaire, in the 1980s. MNC activists claimed responsibility for the Kinshasa bombings in March 1984. In September 1985, MNC L, MNCR, the Congolese Democratic and Socialist Party, and other opposition groups declared a provisional government in exile. However, MNCR head Paul Roger Mokede rejected his appointment as president of this opposition government, stating that Zaire could not "afford the luxury" of a parallel regime. In the early 1990s, an anti Mobutu rebel group known as the National Council of Resistance for Democracy (Conseil National de Résistance pour la Démocratie, CNRD) became active. The CRND, led by André Kisase Ngandu, posed as the armed wing of the MNC L. Researcher Thomas Turner stated that Kisase Ngandu had broken away from one of the MNC L splinter factions before forming the CRND. A group of activists led by Pascal Tabu, Mbalo Meka, and Otoko Okitasombo founded a new MNC L in Kinshasa in 1994; the older MNC L main faction in exile subsequently became known as "MNC Lumumba Originel" (MNC LO). In 1996, the leader of one MNC L faction, Lambert Mende Omalanga,efn|According to Third World Network, Lambert Mende Omalanga was the head of MNC LO in 1996. However, François Lumumba had served one of the leaders of this exiled faction during the 1980s, and was still head of the MNC L main faction in the 1990s. According to Congoline, Lambert Mende Omalanga was the leader of the Mouvement National de la Convention Lumumba Originel (MNCLO). Following the fall of Mobutu's regime in 1997, MNC factions began to participate in regular national politics. One MNC L faction led by Patrice Lumumba's cousin, Albert Onawelho Lumumba, was very critical of the rule of Laurent Désiré Kabila who had taken power as President. In contrast Patrice Lumumba's daughter, Julienne Lumumba, became part of Kabila's government. Lumumba's heritage is also claimed by the Unified Lumumbist Party (PALU) led by Lumumba's former deputy, Antoine Gizenga, the former Prime Minister. In 2022, the remains of Patrice Lumumba were repatriated to the DR Congo. MNC L main faction leader François Lumumba used the opportunity to express his hope that his father's nationalist spirit would help the Congolese to defend their country from enemies, considering the then ongoing M23 offensive.