Кіріспе

7 ғасырдағы араб ақыны Әсма бинт Марван (عصماء بنت مروان "Әсма, Марванның қызы") – 7 ғасырдағы Арабияда Мединада өмір сүрген араб ақыны. Мұхаммедтің өмірбаянын жазған ертедегі авторлар оның Мұхаммедқа қарсы қозғалыс жасағаны үшін өлтірілгенін айтады.

Отбасы және өлім

Асма бинт Марванның және оның өлімі туралы әңгіме Ибн Исхақ пен Ибн Садтың еңбектерінде кездеседі. Бұл деректерге сәйкес, оның отбасы Мұхаммедті және оның ізбасарларын Мединаға бөгет келген жандар ретінде қарастырды. 624 жылы Меккеде Құрайыштарға қарсы жеңіске жеткеннен кейін Бадр шайқасында (ежелгі араб күнтізбесінде 17 Рамазан (ХХ 2) (16 желтоқсан) – Дхат әл Риқа экспедициясын қараңыз#Күндердің үйлеспеуі), Мұхаммедтің көптеген қарсыластары қаза тапты. Оған жауап ретінде ол, ислам дінін қабылдап, Мұхаммедке одақтасқан жергілікті тайпаларды ашық сынап, оның өлімін тілеген өлеңдер жазды. Ибн Исхақ бинт Марванның да Мәдиналық Әбу Афак Мұхаммедке қарсы бүлікке шақырғаны үшін өлтірілгеннен кейін ашуланғанын айтады. Өлеңде былай делінген: «Басшыларың өлтірілгеннен кейін сендер Мұхаммедтен жақсылық күтесіңдер ме?» және «Оған (Пайғамбарға) күтпеген шабуыл жасап, оның үмітін қиюға ниетті мақтаншақ адам жоқ па?» Өлеңді естіген Мұхаммед өз кезегінде оның өлімін сұрап: «Маруанның қызынан кім құтылар?» деді. Асма бинт Марванның күйеуі Бану Хатма тайпасынан болатын, соқыр Умайр бин Ади аль-Хатми «Мен құтыламын» деп жауап берді. Ол түнгі қараңғыда бес баласымен бірге ұйықтап жатқан бөлмесіне кірді, нәрестесі анасының кеудесіне жақын еді. Умайр баласын Асманың құшағынан алып, оны өлтірді. Ал, әл-Вакиди мен Ибн Садтың баяндамалары Ибн Исхақтың баяндамаларынан айқын ерекшеленеді. Бұл баяндамаларда Асма бинт Марванның өлімі Мұхаммедтің сөзінен туындамайды, себебі ол осы уақытта Мединада емес, Бадр шайқасында болған деп сипатталады. Әл-Вакидидің айтуынша, ʿУмайр бин ʿАди есімді адам Асма бинт Марванды жеке шешіммен өлтіруге бел буды.

Хадис зерттеушілерінің бұл оқиғаның шынайылығы туралы пікірлері

Классикалық және классикалықтан кейінгі хадис ғалымдары бұл оқиғаны қабылдамай, оны өтірік (mawdu'') деп жариялаған. Олар оқиғаның шындығына қарсы дәлелдер келтіріп, оқиғаның жеткізілу тізбектерінің (иснадтар) барлығының әлсіз (даʻиф'') екенін, тіпті ең төменгі дәрежедегі (мавдуʻ) екенін көрсетеді. Дегенмен, бұл оқиғаның хадис ретінде қолданылуына толық келісім жоқ. Кейінгі ғалымдар, оның ішінде Ибн 'Ади, Ибн әл-Жаузи, Мұхаммед әл-Бухари, Яхья ибн Маин және Әл-Даракутни,