Сент-Эндрюс қалысындағы сарай-қамалдың тарихы. Шотландияның бұл қираған қамалы 1189 жылдан бері діни орталық болып келген. Саяхаттап көруге арналған орын!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фиф қаласындағы қамалдық сарай, Шотландия, Ұлыбритания
Castle in Fife, Scotland, UK
Сент-Эндрюс қамалы – Шотландияның Фиф аймағындағы Сент-Эндрюс жағалау қалашығында орналасқан қираған құрылыс. Қамалдық сарай Castle Sands деп аталатын шағын жағажайға және оған іргелес Солтүстік теңізге қарап тұрған тасты төбеде орналасқан. Бұл жерде Лестер графының ұлы, епископ Роджердің (1189–1202) тұсында қамал салынған. Сент-Эндрюс протестанттық реформацияға дейінгі жылдары Шотландияның діни орталығы болған кезде, қамалдық сарай қаланың бай және қуатты епископтарына пана болды. Сент-Эндрюс архиепископтары латынша жарғыларында қамалдық сарайды өз сарайы деп атап, "apud Palatium nostrum" деп қол қойған. Қазіргі таңда қамалдық сарайдың аумағын Historic Environment Scotland ұйымы ескерткіш ретінде сақтап, күтіп келеді. Кезендеушілер орталығына қамалдық сарай тарихына арналған көрмелермен кіруге болады. Сақталған ең жақсы ою-өрнектер орталықта, сондай-ақ дүкенде қойылған.
St Andrews Castle is a ruin located in the coastal Royal Burgh of St Andrews in Fife, Scotland. The castle sits on a rocky promontory overlooking a small beach called Castle Sands and the adjoining North Sea. There has been a castle standing at the site since the times of Bishop Roger (1189–1202), son of the Earl of Leicester. It housed the burgh’s wealthy and powerful bishops while St Andrews served as the ecclesiastical centre of Scotland during the years before the Protestant Reformation. In their Latin charters, the Archbishops of St Andrews wrote of the castle as their palace, signing, "apud Palatium nostrum." The castle's grounds are now maintained by Historic Environment Scotland as a scheduled monument. The site is entered through a visitor centre with displays on its history. Some of the best surviving carved fragments from the castle are displayed in the centre, which also has a shop.
Шотландияның тәуелсіздік соғыстары
Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезінде қамал шотландтар мен ағылшындардың қолына ауысқан сайын бірнеше рет қиратылып, қайта салынды. 1296 жылы Англияның Эдуард I Бервикті тонағаннан кейін, 1303 жылы қамал жаулап алынып, Англия патшасы үшін дайындық жұмыстары жүргізілді. Бірақ 1314 жылы Баннокбернде шотландтар жеңіске жеткен соң, қала Шотландияның сақшысы, король Роберт Брюстің адал қолдаушысы епископ Уильям Ламбертон тарапынан қайта басып алынып, жөнделді. 1330 жылдары ағылшындар оны қайтадан жаулап алды және 1336 жылы қорғанысын нығайтты, бірақ қаланы ұстап тұруға қол жеткізе алмады. Давид II болмаған кезде Шотландияның регенті болған сэр Эндрю Морей үш апталық қоршаудан кейін оны қайта басып алды. Содан аз уақыт өткен соң, 1336-1337 жылдары шотландтар оны ағылшындардың қайтадан бекініс ретінде пайдалануына жол бермеу үшін қиратты. Ол осы қираған күйінде қалды, бірақ ғасырдың басында епископ Уолтер Трейл оны қайта салды. Оның салған қамалы бүгін көріп тұрған нысандардың негізін құрайды. Ол шамамен 1400 жылы қамал құрылысын аяқтап, 1401 жылы оның қабырғаларында қайтыс болды.
During the Wars of Scottish Independence, the castle was destroyed and rebuilt several times as it changed hands between the Scots and the English. Soon after the sack of Berwick in 1296 by Edward I of England, the castle was taken and made ready for the English king in 1303. In 1314, however, after the Scottish victory at Bannockburn, the castle was retaken and repaired by Bishop William Lamberton, Guardian of Scotland, a loyal supporter of King Robert the Bruce. The English had recaptured it again by the 1330s and reinforced its defences in 1336, but were not successful in holding the castle. Sir Andrew Moray, Regent of Scotland in the absence of David II, recaptured it after a siege lasting three weeks. Shortly after this, in 1336–1337, it was destroyed by the Scots to prevent the English from once again using it as a stronghold. It remained in this ruined state until Bishop Walter Trail rebuilt it at the turn of the century. His castle forms the basis of what can be seen today. He completed work on the castle in about 1400 and died within its walls in 1401.
Патшалар мекендейтін жер
Кейінгі бірнеше жылда сарайда бірнеше белгілі тұлғалар уақыт өткізді. Шотландия королі Джеймс I (1406–1437) білімінің бір бөлігін 1410 жылы Сент-Эндрюс университетін құрған епископ Генри Уордлоудан алды. Кейіннен сарайда тұрған епископ Джеймс Кеннеди Шотландия королі Джеймс II-нің (1437–1460) сенімді кеңесшісі болды.
Several notable figures spent time in the castle over the next several years. James I of Scotland (1406–1437) received part of his education from Bishop Henry Wardlaw, the founder of St Andrews University in 1410. A later resident, Bishop James Kennedy, was a trusted advisor of James II of Scotland (1437–1460).
Түрме ретінде пайдаланылған
Осы жылдары қамал сонымен қатар әйгілі түрме ретінде де пайдаланылды. Қамалдың "бөтелке" түрмесі – солтүстік-батыс мұнарасының астындағы тасқа қазылған, ылғалды және ауасы тарыз шұңқыр. Мұнда епископтың қарауына өткен жергілікті бұзақылар, сондай-ақ 1402 жылы Ротесей герцогы Дэвид Стюарт, 1425 жылы Албанидің екінші герцогы Мердок Стюарт сияқты бірнеше белгілі тұлғалар қамалған. Ал ақыл-есі дұрыс емес деп танылған және осы жерде біраз уақыт түрмеде отырған архиепископ Патрик Грэм, шындығында 1478 жылы Лох-Левен қамалында тұтқын күйінде қайтыс болды.
During these years, the castle also served as a notorious prison. The castle's bottle dungeon is a dank and airless pit cut out of solid rock below the north west tower. It housed local miscreants who fell under the Bishop's jurisdiction as well as several more prominent individuals such as David Stuart, Duke of Rothesay in 1402, Murdoch Stewart, 2nd Duke of Albany in 1425, while Archbishop Patrick Graham, who was judged to be insane and might have been imprisoned at this place for a while, actually died in captivity in Loch Leven Castle in 1478.
Реформация және қоршау
Шотландия реформациясы кезінде қамал діни қуғын-сүргін мен дау-дамайлардың ошағына айналды. Шотландиялық реформатор Джон Нокс «Бұл жерде Құдайдың көптеген баласы түрмеге қамалған» деп жазған. 1521 жылы Джеймс Битон, сол кездегі Глазго архиепискобы, Сент-Эндрюс орнын жеңіп алып, қамалға қоныстанды. Битон қорғанысты өзгертіп, қамалға ауыр артиллериялық шабуылға төтеп беру мүмкіндігін берді, бұл ағылшын протестанттары мен шотландтық католиктер арасындағы шиеленістің күшеюімен қауіп төндірді. Жаңа артиллериялық блок-хаус салынды. 1538 жылы Джеймс Битонның орнын оның өркениетті және бай немере інісі, кардинал Дэвид Битон иеленді. Дэвид Битонның жазбаларынан қамалдағы өмір туралы көп нәрсе белгілі. Сыра қайнату жұмысын Фэллоусдейл әйелі атқаратын. 1541 жылы Байрехиллсте (қазіргі Боархиллз) жағаға түскен кит қамалға әкелінді және тұздалды. Кардинал Уильям Блэрді соқпақшы ретінде жұмысқа алды. Пияз бен салат қамал бағында өсірілді. Генри Балфур және Джеймс Бикартун есімді екі діни қызметкер қамал мен бақтарды жөндеу жұмыстарын бақылап, басшылық етті. Француз әскери инженері Кристофер Гриммершер қару-жарақпен қамтамасыз етті, ал Мастер Вульф жаңа зеңбіректер жасады, ал Джон Финник қамалдың зеңбірекшісі болды. Қамал үшін көмір Батыс Уэмисстен жеткізілді. Эдинбург пен Данфермлиннен келген үш әйелді колдовство жасады деп айыптап, 1542 жылы 10 қазанда қамалға тұтқындап, өртеп өлтірді. Кардинал Битон Шотландия королевасы Мэридің Англия королі Генрих VIII-нің ұлы және мұрагері, принц Эдуардқа (кейіннен король Эдуард VI) үйленуіне қатты қарсылық көрсетті, бұл 1544 жылы жаңадан соғыс бастауға себеп болды. Шотландия протестанттары ағылшыздарға жақтасқан қауіпті сатқындар ретінде қарастырылды. 1546 жылы Дэвид Битон протестант уағыздаушысы Джордж Вишартты (1513-1546) қамалдың Теңіз мұнарасына қамап, оны 1 наурызда қамал қабырғаларының алдында өртеп өлтірді. Бүгінде оның қайтыс болған жерін көрсететін әріптерімен кірпіштен жасалған жазу сақталған. Сол жылдың мамыр айында Вишарттың достары кардиналға қарсы қастандық жоспарлады. 26 мамырда олар құрылыс жұмыстары жүргізіліп жатқан кезде, өздерін тас қалаушылар ретінде жамылып, қамалға кірді. Олар гарнизонды басып алғаннан кейін кардинал Битонды өлтіріп, оның денесін қамалдың алдыңғы жағындағы терезеге іліп қойды. Осы қастандықтан кейін протестанттар қамалға сиынып, Шотландиядағы алғашқы протестанттық қауымды құрды. Шотландия регенті Джеймс Гамильтон, Арранның 2-графы, ұзақ қоршауға бұйрық берді. 1546 жылдың қазан айында шабуылшылар мина қазуды бастады, ал қорғаушылар оған қарсы мина қазып, жолын кесті. Екі мина да қатты тасты кесіп өтті. Олар 1879 жылы қайтадан табылған және бүгінде жұртшылыққа ашық. Арран ағылшын әскерінің қамалдан босату үшін келе жатқанын естіп, Файф Лэрдтары сияқты Джон Вемисстің сол Илкке 4 қарашаға дейін келуін сұрады, олар өздерімен бірге жауынгерлерін және теңіз шабуылына қарсы тұру үшін барлық артиллерияларын әкелуі керек еді. Генрих VIII қамал ішіндегі протестанттарға көмектесуді жоспарлағанмен, шабуыл ешқашан болмады және оның ұлы Эдуард VI көмек жібермеді. 1547 жылдың сәуірінде бейбіт келісімге қол қойылған кезде Джон Нокс қамалға кіріп, қоршаудың қалған бөлігіне гарнизонның уағыздаушысы болды. Бір кездері Нокс шіркеуде уағыз айту үшін қамалға еркін барып-келуге мүмкіндік алды. Алайда бұл бейбіт кезең, итальяндық инженер Леоне Строцциді алып келген француз флоты келген кезде аяқталды, ол протестант лардтарын қуып шығу үшін қиратушы артиллериялық бомбалауды басқарды. Лардтар өздерінің итальяндық инженері қамауға алушыларды отқа ұшыратудың орнына арқанмен тартылып жатқан зеңбіректерді байқағанда, сарапшы далада екенін түсінді. Сонымен қатар, Қасиетті Сальватор және собор мұнараларына да қару орнатылды. Шотландияның ең үлкен зеңбіректерінің бірі «травынмут» деп аталды. Роберт Линдсей Пицкоттидің айтуынша, қамал алты сағаттың ішінде қорғаныссыз қалды. Жеңілген протестанттар Францияға тұтқынға алынды, ал басқалары, соның ішінде Нокс та, галереяларға жіберілді.
During the Scottish Reformation, the castle became a centre of religious persecution and controversy. Referring to the bottle dungeon the Scottish reformer, John Knox, wrote, "Many of God's Children were imprisoned here." In 1521 James Beaton, then Archbishop of Glasgow, won the seat of St Andrews and took up residence in the castle. Beaton altered the defences to enable the castle to withstand a heavy artillery attack, which was a threat as tensions grew between English Protestants and Scottish Catholics. A new artillery blockhouse was constructed. In 1538 James Beaton was succeeded by his ambitious and wealthy nephew, Cardinal David Beaton. Much is known about life at the castle from the account book of David Beaton. Beer was brewed by the Widow Fallousdale. In 1541 a whale beached at Byrehills (now Boarhills) was brought to the castle and salted. The Cardinal employed William Blair as a drummer. Onion and lettuce were grown in the castle garden. Two priests, Henry Balfour and James Bykartoun, were masters of work, supervising improvements to the castle and gardens. Christopher Grymmerschere, a French military engineer, provided guns, and Master Wolf made new cannon, and John Fynnyk was the castle gunner. Coal for the castle was shipped from West Wemyss. Three women from Edinburgh and Dunfermline accused of witchcraft were held at the castle and executed by burning on 10 October 1542. Cardinal Beaton's strong opposition to the marriage of Mary, Queen of Scots, with Prince Edward (later King Edward VI), the son and heir of Henry VIII of England, helped to spark renewed fighting in 1544. Scottish Protestants were increasingly viewed as dangerous turncoats who sided with the English. In 1546 David Beaton imprisoned the Protestant preacher George Wishart (1513 1546) in the castle's Sea Tower and had him burnt at the stake in front of the castle walls on 1 March. Today, brick lettering with his initials marks the spot where he died. In May the same year, Wishart's friends conspired against the cardinal. On 26 May they gained entry to the castle by disguising themselves as masons when some building work was in progress. After overcoming the garrison, they murdered Cardinal Beaton and hung his body from his window on the front of the castle. Following this murder, the Protestants took refuge in the castle and formed the first Protestant congregation in Scotland. A long siege was ordered by the Scottish Regent, James Hamilton, 2nd Earl of Arran. In October 1546 a mine was begun by the attackers which was successfully counter mined by the defenders. Both the mine and counter mine cut through solid rock. They were rediscovered in 1879 and remain open to the public today. Arran heard that an English army was on its way to relieve the Castle and asked Fife Lairds like John Wemyss of that Ilk to come by 4 November 1546, bringing his followers and whatever artillery they had to resist a sea invasion. Although Henry VIII made plans to assist the Protestants within the castle, the invasion never came and his son Edward VI did not send aid. During an armistice in April 1547, John Knox entered the castle and served as the garrison's preacher for the remainder of the siege. For a time Knox had the freedom to pass to and from the castle to preach in the parish church. This peaceful interlude came to end, however, when a French fleet arrived bringing an Italian engineer Leone Strozzi who directed a devastating artillery bombardment to dislodge the Protestant lairds. The lairds knew an expert was in the field when their own Italian engineer observed cannon being winched into position with ropes rather than exposing the besiegers to their fire. Guns were also placed on St Salvator's and the cathedral towers. One of the largest Scottish cannon was called "thrawynmouthe." The castle was quickly rendered indefensible, within six hours according to Robert Lindsay of Pitscottie. The defeated Protestants were taken away with some imprisoned in France while others, including Knox, were condemned to the galleys.
Қалпына келтіру және қазіргі жағдай
Бұл протестанттардың жеңілісінен кейін қамал архиепископ Джон Гамильтон, регент Арранның заңды емес інісі және доктор Дэвид Кардинал Битонның ізбасары тарапынан қайта салынды. Бірақ 1571 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, қамал негізінен бірқатар констебльдердің басқаруында болды. Парламент 1606 жылы қамал мен архиепископтықты бөліп, 1603 жылдан бері констебль болып табылатын Данбар графына берді. 1612 жылы қамал архиепископ Георгий Гледстанеске қайтарылды, бірақ архиепископтың бұрынғы иеліктерін қайта орнатуға жасалған келесі әрекеттер сәтсіз аяқталды. Шотландиядағы Реформацияның толық жеңісімен, епископ шені 1689 жылы Вильгельм Оранский тарапынан жойылғанға дейін күшін жоя бастады. Ешқандай маңызы болмаған қамал 1656 жылға қарай тез құлдырап, соншалықты зардап шекті, қалалық кеңес оның құрылыс материалдарын пирс жөндеуге пайдалануға бұйрық берді. Қалған негізгі бөліктері – шаршы мұнараны қоршап тұрған оңтүстік қабырғаның бір бөлігі, «шашақ зиндан», ас үй мұнарасы, жер асты шахтасы және қарсы шахта.
Following this Protestant defeat, the castle was substantially rebuilt by Archbishop John Hamilton, the illegitimate brother of Regent Arran, and successor to Dr. David Cardinal Beaton. But following his death in 1571 it was mainly occupied by a succession of constables. Parliament separated the castle from the archbishopric in 1606, and it was granted to the Earl of Dunbar, constable since 1603. In 1612 it was returned to Archbishop George Gledstanes, but further attempts to re establish the former estates of the Archbishop failed. With the eventual success of the Reformation in Scotland, the office of the bishop was increasingly eroded until it was finally abolished by William of Orange in 1689. Deprived of any function, the castle fell rapidly into ruin by 1656, it had fallen into such disrepair that the burgh council ordered the use of its materials in repairing the pier. The principal remains are a portion of the south wall enclosing a square tower, the "bottle dungeon," the kitchen tower, and the underground mine and counter mine.