Кіріспе
1-ғасырдағы бриганттардың патшайымы, қазіргі Солтүстік Англияда өмір сүрген бригант тайпасының патшайымы. Ол Римнің Британияны жаулап алу кезінде билікке келді және Римге адал болған ірі тайпалық бірлестікті құрды. Оның туралы мәліметтерді римдік тарихшы Тацит қалдырған, оның арқасында ол ертедегі Рим Британиясында зор ықпалға ие болғандығы көрінеді. Оның есімі ортақ кельт тіліндегі *carti ("қуу, шығарып салу, жіберу") және *mandu ("пони") түбірлерінен құралған болуы мүмкін.
Cartimandua or Cartismandua (reigned ) was a 1st century queen of the Brigantes, a Celtic people living in what is now northern England. She came to power around the time of the Roman conquest of Britain, and formed a large tribal agglomeration that became loyal to Rome. The only account of her is by the Roman historian Tacitus, through which she appears to have been widely influential in early Roman Britain. Her name may be a compound of the Common Celtic roots *carti "chase, expel, send" and *mandu "pony".
Тарих
Картимандуа алғаш рет б.з. 51 жылы Тацит есімдерінде айтылғанмен, оның бриганттар үстінен билігі Рим императоры Клавдий 43 жылы Ұлыбританияны жаулап алуды ұйымдастырған кезде қалыптасқан болуы мүмкін: ол Клавдийдің жеңіс аркасында соғыссыз бағынып берген он бір "патшаның" бірі болуы мүмкін. Егер олай болмаса, ол 48 жылы Публий Осторий Скапула бриганттардың бүлік көтерілісін басып жаншудан кейін билікке келген болуы мүмкін. Тацит жазғандай, "жоғары текті" болғандықтан, Картимандуа билігін мұраға алған болуы мүмкін, өйткені ол оны неке арқылы иеленбеген. Тацит оның күйеуі Венуциймен бірге Римге адал болғанын және "біздің [римдік] қару-жарағымызбен қорғалғанын" жазған. 51 жылы британдық қарсылықтың көшбасшысы Каратак Уэльсте Осторий Скапуладан жеңілгеннен кейін Картимандуадан пана сұрады, бірақ Картимандуа оны тізгінмен римдіктерге тапсырды. Клавдийге ең маңызды трофейді сыйлаған Картимандуаға зор байлықпен сыйлық берілді. Бірақ 69 жылы оның тағдыры осылай болмады. Төрт императордың жылында Римнің тұрақсыздығынан пайдаланып, Венуций тағы да көтеріліс ұйымдастырды, бұл жолы басқа тайпалардың да көмегімен. Картимандуа римдіктерден әскер сұрады, бірақ олар тек қосымша әскер жібере алды. Картимандуа эвакуацияланды, ал Венуций Риммен соғысқан мемлекетті басқарды. Осыдан кейін Картимандуа тарихтан жоғалып кетті.
Тацит бейнесі
Тацит өзінің "Анналы және тарихи" еңбегінде Картимандуаны жағымсыз жағынан көрсетеді. Ол Римге деген адалдығын айтса да, оқырманды оның қорғанышын іздеген Каратакусты тұтқындаудағы "сатқындық" рөлін; оның "өзімшілдігін"; күйеуін қарапайым сарбазға алмастырудағы ұятты мінез-құлқын; және Венетидің туыстарын кепілге алудағы "алаяқтық әдістерін" бағалауға шақырады. Алайда ол оны әрдайым патшайым (regina) деп атайды, бұл ертедегі Рим Британиясында белгілі жалғыз патшайым. Будика, сол кезеңдегі тағы бір әйел британдық көшбасшы, осылай сипатталмайды.