Кіріспе

Уэльс мифологиясындағы кейіпкер Сердвен немесе Серридвен (Ke RID wen) – уэльс ортағасырлық аңыздарындағы сиқыршы. Ол Мордфран есімді қиын-қайыр ұлының және Крейри есімді әдемі қызының анасы болды. Оның күйеуі Тегид Фоль есімді, және олар Солтүстік Уэльстегі Бала көлінің (Ллин Тегид) жанында тұрды. Ортағасырлық уэльс поэзиясында ол поэзиялық шабыттың қазандығына (Авен) ие екендігі айтылады, ал Талиэсин туралы әңгімеде оның қызметшісі Гвион Бахты жұтып қойғаны және одан кейін Талиэсин ақыны ретінде қайта туғаны баяндалады. Көптеген қазіргі заманғы жаңа дін өкілдері Серридвенді келттердің қайта туу, өзгеріс және шабыт құдайы деп есептейді.

Этимология

Мардж Хейкок ерте мәтіндерде оның атының әртүрлі формаларын тізімдейді, ал Талиесин өлеңдерінің басылымында оны аз-маз сипаттайды. Бұл формалар көбінесе 13 ғасырға жатқызылған қолжазбаларда кездеседі, бірақ олар, әрине, ертерек формаларды немесе ертерек формалардың 13 ғасырдағы бейімделуін де қолдануы мүмкін. Кармартеннің қара кітабында «Kyrridven» деп жазылған. Peniarth 3 «Kyrrytuen» береді, Талиесин кітабы әртүрлі нұсқаларда «Cerituen», «Kerrituen» және «Kerritwen» деп келтіреді, ал Гергесттің қызыл кітабы «Kerituen» деп көрсетеді. Осылайша, «fen» – ең көп кездесетін жұрнақ (архаикалық «ben»: әйел сөзінің өзгеруі). «fen», «uen» және «ven» нұсқаларының барлығы қазіргі «v» әрпіндегі дыбысты жазудағы жазушылардың әртүрлі практикаларына байланысты, сондай-ақ осы дыбыс үшін кейде қолданылған «w» әрпі де соңғы буынды Гвеннің (әдемі, жарылқаған) мутацияланған түрі «wen» деп шатастыруға себеп болды, бұл Уэльс есімдерінің жиі кездесетін жұрнағы. Сондықтан «Ceridwen» – атаудың қазіргі Уэльс формасы. Сол сияқты, «C» және «K» әрпінің басындағы айырмашылық тек «c» дыбысын беру үшін қолданылған әртүрлі жазу конвенциясының мәселесі. Бірақ келесі дауысты, «y» немесе «e» дауысты дыбысының нақты айтылуындағы өзгерісті білдіруі мүмкін. Сэр Ифор Уильямс «Cyrridfen» – «cwrr» (қисық, бұрышты) сөзінің ең алғашқы түрі, демек, «арқасы қисық әйел» – бұл сиқыршының стереотипіне сәйкес келеді деп мәлімдеді. Мардж Хейкок «ben» дегенге келіседі, бірақ бірінші буынды «cyr» деп күмәнданады, «crynu» (қалтырау немесе діріл) немесе «craid» (құштар, қатал, күшті) сияқты басқа мүмкін нұсқаларды ұсынады, сонымен қатар оның қызы Креирвидің атындағы бірінші буын «credu» (сенім) түрінде екенін атап өтеді, сондықтан аналогия бойынша оның анасының аты Credidfen болып, «сенуге лайық әйел» дегенді білдіреді, осылайша ана мен қыздың есімдерінің түбірлері жұптасады. Ең ерте өлеңдер оның авен қазанын сақтағанын баса көрсетеді, демек, ол поэзиялық шабыттың көзі. Куелин Фард (1100-1130) оның музасынан шабыт алғанын айтты, ал Синдделв Придд Мау (1155-1200) оны өзінің өнерінің бастауы деп мойындады, ал Придд и Мох 13 ғасырдың басында Киридфен қазанының авен сыйлығының көзі екенін атап өтті. Бұл және басқа да белгілі бардтардың сілтемелері Талиесин кітабындағы көптеген белгісіз бардтардың сілтемелеріне қосымша.

Аңыз

Бұл оқиға алғаш рет XVI ғасырда Элис Груффидд жазған қолжазбада кездеседі. Ол бұл әңгіменің сол кезде Уэльсте жазба түрінде де, ауызша хабарларда да кеңінен таралғанын айтады. Әңгімеде Сердивеннің ұлы Морфран (сондай-ақ Афагдду деп те аталады) өте жаман келбетті болған – әсіресе, әдемі қарындасы Крейрвимен салыстырғанда. Сондықтан Сердивен оған зиялылық сыйлау үшін тырысты. Ол өзінің сиқырлы қазандығында даналық және поэзиялық шабыт сыйлығын, сондай-ақ Авен деп аталатын нәрсені жасады. Бұл қоспаны бір жыл мен бір күн қайнату керек еді. Ол көзі көрмейтін Мордаға қазан астындағы отты бақылауды тапсырды, ал жас бала Гвион Бах қоспаны араластырды. Бұл эликсирдің алғашқы үш тамшысы даналық берді, ал қалғаны – өлімге әкелетін у. Гвион араластырып жатқанда, үш қайнаған тамшы оның бас бармағына тиіп, күйдірді. Ол инстинктивті түрде саусағын аузына салып, Сердивен ұлына арнаған даналық пен білімді иеленді. Сердивеннің ашуланатынын сезген Гвион қашып кетті. Сердивен оны қуды. Эликсирдің күшімен ол қоянға айналды. Ол сұрғыр итке айналды. Ол балыққа айналып, өзенге секірді. Ол сусарға айналды. Ол құсқа айналды, ал Сердивен бүркітке айналды. Соңында ол бір дәнге айналды. Одан кейін ол тауыққа айналды және әйел, құдай болғандықтан (немесе әңгіменің нұсқасына байланысты, сиқыршы болғандықтан), оны қиындықсыз тауып жеді. Бірақ эликсирдің әсерінен ол жойылған жоқ. Сердивен жүкті болғанда, оның Гвион екенін біліп, бала туғанда өлтіруді шешті. Алайда, бала туылғанда ол өте әдемі болғандықтан, Сердивен оны өлтіре алмады. Оның орнына оны тері қапқа тігіп (немесе әңгіменің нұсқасына қарай, салютқа салып) теңізге лақтырып жіберді. Бала өлмеді, бірақ Уэльс жағалауында – көптеген нұсқаларда Абердифи маңында – Эльффин ап Гвиддно есімді ханзада құтқарып алды. Жаңадан туған бала аңызға айналған Талиэсин барды болып өсті.

Кейінгі түсіндірмелері

Кейбір пікірлерге сәйкес, Серидуэн алғаш рет Талиэсин ертегісінде қарапайым сиқыршы ретінде пайда болған. Оның ең көне сақталған мәтіні 16 ғасырдың ортасына жатады, бірақ тіліне қарағанда, Хаттонның сөзіне сүйенсек, ол 9 ғасырлық туынды. 12 ғасырдағы Гогинферд немесе Принцтердің ақындары (мысалы, Синдделв Бридд Мавр) еңбектерінде кездесетін Серидуэн мен оның қазандығына жасалған сілтемелерді ол кейінірек жасалған, туынды жұмыстар деп санайды. Хаттонның пікірінше, оларда Серидуэн сиқыршыдан поэзияның құдайына айналады. Осы және тағы бірнеше мысалдарды келтіре отырып, Хаттон Гогинферд ежелгі пұтқа табынушылықты көрсете алмайтын жаңа мифологияны жасады деп ұсынады. Дегенмен, Серидуэннің қазандығына (пара Серидуэн) сілтемелерді Талисин кітабындағы аңыз Талисинге жатқызылған ерте мифологиялық өлеңдерде де кездестіруге болады. Виктория дәуірінің ақыны Томас Лав Пикок «Серидуэннің қазандығы» атты өлең жазды. Кейінгі жазушылар оны бастапқыда пұтқа табынушы әйел құдай деп санады, келт пантеонындағы оның рөлі туралы болжамдар жасады. 1878 жылы Джон Рис Макс Мюллердің Күн мифы теориясына сілтеме жасады, соған сәйкес «Гвенхюфар мен Серидуэн – таң құдайлары». 1882 жылы Чарльз Исаак Элтон оны «ақ пери» деп атады. Роберт Грейвс кейіннен оны үштік құдай тұжырымына енгізіп, оны құдайдың жойқыш жағының бір түрі ретінде түсіндірді. Виккада Серидуэн – өзгеріс, қайта жаралу және трансформация құдайы, ал оның қазандығы – білім мен шабыттың символы.