Кіріспе

Музыка түрі

Батыс музыкасы – АҚШ-тың батыс бөлігі мен Канаданың батыс бөлігінде қоныстанған және жұмыс істеген адамдардың шығармашылығынан туған музыка түрі. Батыс музыкасы ашық кеңістікте, Роки таулары бойында және Батыс Солтүстік Американың далаларында ковбойлардың өмір салтын жырлайды. Бұл жанр Америка шекарасындағы және сол кездегі Оңтүстік-Батыс АҚШ-тағы мәдени ықпалдардың араласуынан өркендеді. Ол аймақта өмір сүрген халықтың музыкалық дәстүрлерінен пайда болды, атап айтқанда, Шығыс АҚШ-тан келгендердің халық музыкасы (hillbilly music), Солтүстік Мексикадан келген корридо мен ранчера, сондай-ақ Оңтүстік-Батысқа тән Нью-Мексико және Техано музыкасы. 20-ғасырдың ортасындағы музыка индустриясы батыс жанрын ұқсас халықтық бастаулары, аспаптар мен ауылдық тақырыптары бар музыкамен біріктіріп, кантри және батыс музыкасы деген атауды қалыптастырды, ол кейіннен уақыт өте кантри музыкасы деп қысқартылды.

Шығу тегі

Батыс музыкасы Англия, Уэльс, Шотландия және Ирландияның халық музыкасының ықпалында болған, ал 19 ғасырда лагерь оттарының маңында орындалған "Ларедо көшелері" сияқты ковбой әндерінің тамыры еуропалық халық әндеріне жетеді. Музыканың туған жері – ашық дала мен ранчо үйлерінің шындығын көрсететін алғашқы ковбой тобы көбінесе қолмен ұсталатын, еркін тілшелі аэрофонмен толықтырылған аспаптар тобы болды. 19 ғасырдың басында Орталық Еуропада ойлап табылған гармоника Америка Азамат соғысынан аз бұрын Солтүстік Америкаға келді. Оның кішкентай өлшемі мен көшіруге ыңғайлылығы оны американдықтардың арасында сүйікті аспапқа айналдырды, сондай-ақ батысқа бет алған жаңа қоныс аударушылардың да сүйіктісі болды. Концертина мен аккордеон сияқты ысқырық аспаптар да Ескі Батыста, гитарадан гөрі көбірек танымал болды, деп мәлімдеді халық әншісі Питер Беллами. Алғашқы ковбой тобының жетекшісі Отто Грей нағыз батыс музыкасында тек үш ритм бар екенін, олардың барлығы сиыр малының қозғалысынан туындағанын айтты: қадам, шапшаңдық және серуендеу. Грей сонымен қатар осы спонтанды американдық әннің ерекшелігін және әншілердің өрнектей білу еркіндігін атап өтті. 1908 жылы Н. Говард "Джек" Торп батыс музыкасының "Ковбойлар әндері" атты алғашқы кітабын жариялады. Кітапта тек ән сөздері ғана болды, ноталар жоқ еді, бірақ Миссисипи өзенінен батысқа қарай өте танымал болды. Осы ковбой әндерінің көпшілігі авторсыз, бірақ ең танымал әндердің бірі – Торптың өзі жазған "Кішкентай Джо Ренглер". 1910 жылы Джон Ломакс өзінің "Ковбой әндері және шекаралық балладалар" атты кітабында батыс музыкасына ұлттық назар аударды. Оның кітабында Торптың кітабындағыдай әндер де бар болды, бірақ олардың нұсқалары әртүрлі болды (көпшілігі Торптың кітабы жарық көрмес бұрын жиналған). Ломакс жинағына көптеген музыкалық ноталар енді. Ломакс 1919 жылы "Мал жолы мен сиыр шаруашылығының әндері" атты екінші жинағын жариялады. Шығысқа гастрольдік сапармен шыққан алғашқы табысты ковбой тобы – Уильям МакГинти құрған, Оклахома пионері және бұрынғы Rough Rider Отто Грейдің Оклахома ковбойлары болды. Топ 1924 жылдан 1936 жылға дейін радиода ойнады және водевильдік саяхаттар жасады. Алайда, олар аз ғана ән жазғандықтан, батыс музыкасын зерттеуші көптеген ғалымдар оларды елемеді. 1920-ші және 1930-шы жылдардың басында Карл Т. Спраг, Джон I. Уайт, Жюль Верн Аллен, Гарри МакКлинток, Текс Оуэнс және Монтана Слим лақап атымен белгілі Уилф Картер сияқты әртүрлі музыканттар батыс әндерін жазды. Осы ерте ковбой әншілерінің көпшілігі ранчоларда және фермаларда өскен немесе ковбой болып жұмыс істеген. Олар көбінесе қарапайым аранжировкамен, қарапайым гитарамен немесе скрипкамен сүйемелдемемен өте қарапайым ән айтты.

Жалпыға танымал

1930 және 1940 жылдары батыс музыкасы Голливуд фильмдеріндегі каубой бейнесін романтизациялау және батыстың идеалдастырылған суреттемелері арқылы кеңінен танымал болды. Джин Отри және Рой Роджерс сияқты әнші-каубойлар өз фильмдерінде каубой әндерін орындап, бүкіл Америка Құрама Штаттарында сүйікті болды. Кино өндірушілер өз фильмдеріне толыққанды оркестрленген төрт дауыстық гармониялар мен күрделі музыкалық аранжировкаларды енгізе бастады. Сол кездегі ең танымал әнші – Бинг Кросби, ол көптеген каубой және батыс әндерін жазды және 1936 жылғы "Ритм на даль" атты батыс музыкалық фильмінде түсті. Осы кезеңде ең көп таралған жазбалар мен музыкалық радиошоулардың арасында батыс музыкасы болды. Сондай-ақ осы уақытта батыс свингі дами бастады.

Популярлылықтың төмендеуі/1950-70 жылдары

Американың Батыс жазушылары 1953 жылы батыс стиліндегі жазу өнерін, оның ішінде ән жазуды насихаттау үшін құрылды. 1950 жылдардың соңында Фрэнки Лэйн "Раухайд" теледрамасының тақырып әнін жазды. 1964 жылы батыс музыкасын қолдау мақсатымен Country & Western Music Academy құрылды. Академия 1958 жылы құрылған, Нэшвиллге бағытталған Кантри Музыка Ассоциациясына жауап ретінде іске қосылды. Академияның алғашқы марапаттарын негізінен Бейкерсфилдтік әртістер, мысалы Бак Оуэнс иеленді. Уақыт өте келе Академия Кантри Музыка Академиясына айналып, оның мақсаты басқа кантри музыка ұйымдарынан ерекшеленбей қалды. 1960 жылдары батыс музыкасының танымалдылығы төмендеді. Батыс телесериалдарының танымалдылығы шарықтаса жеткенімен, бірнеше тақырып әнінен басқа, бұл батыс музыка жанрына жалпы қолдау көрсетпеді. Батыстың танымал әншілері аз альбом сатты және көрермендері азайды. Рок-н-ролл музыка сатуда үстемдік құрды, ал Голливуд студиялары батыс әртістерінің көпшілігімен келісімді тоқтатты (бірнеше әртістер екі жанрдың арасында сәтті өтті, ең танымал Джонни Кэш, оның "Folsom Prison Blues" (1955, 1968 жылы тікелей орындалған) әні батыс тақырыбын рок-н-ролл аранжировкасымен үйлестірді). Сонымен қатар, халық музыкасынан гөрі поп-балладаларға негізделген Нэшвилл дыбысы ел және батыс музыкасының коммерциялық сатылымында басымдық алды; лейблден басқа, музыканың көп бөлігі рок-н-роллдан немесе басқа танымал музыка жанрларынан ажыратылмады. Кантри және батыс музыкасы британдық жаңа толқынның ықпалынан танымалдылығын жоғалтқан көптеген жанрлардың қатарында болды. Батыс музыкасының тазалық сақтаушыларының наразылығы батыс музыкасының ықпалымен көбірек үлкен әсер еткен кантри стильдерінің дамуына әкелді, оның ішінде Бейкерсфилд дыбысы және заңсыз кантри. "Wanted! The Outlaws" атты құрастырылған альбом батыс тақырыбын және Уилли Нельсон, Уэйлон Дженнингс, Дженнингстің әйелі Джесси Колтер және Томпалл Глейзер орындаған әндерді ұсынды, бұл батыс тақырыптарының танымал музыкадағы бейнесін қайта жандандырды.

Каубойлық поп

Барри Мазор, Ричард Карлин және Джон Т. Дэвис сияқты авторлар батыс фильмдеріндегі ковбой әншілерінің музыкасын сипаттау үшін "ковбой поп" терминін қолданды. Мысалы, Джимми Уэйклиді Мазор ковбой поп әншісі деп сипаттады және ол: "Ковбой фильмдері танымал болған кезде Голливуд ковбой поп балладаларының дыбысы мен Техаста пайда болған, Джимми Роджерстің қалыптасуына үлкен әсер еткен басқа дыбыс арасындағы айырмашылықты көбінесе ескермейтін" деп жазды. Бірнеше авторлар тарихи тұрғыдан алғанда, кантри музыкасы мен ковбой музыкасы бір жанр саналмағанын айтады; мысалы, Энн Дингус "Ковбой әндері" атты мақаласында: "Ковбой музыкасы кантри музыкасы емес, бірақ олар көбінесе "кантри және вестерн" деп біріктіріледі" деп жазған. 1910 жылы Джон Эйвери Ломакс "Ковбой әндері және басқа шекаралық балладалар" жинағында жүзден астам ковбой әнін жинап, антология құрастырды.

Қайта табу

Ескі батыс музыкасы ірі платформаларда кеңінен таралған, Марти Роббинс пен Аль Ураганның музыкасы оңай қолжетімді. Батыс музыкасының жаңа үлгілері үнемі жазылып, орындалып, Американың батысы мен Батыс Канадада таралған. Нью-Мексикодағы музыканың танымалдығы және Майкл Мартин Мерфидің батыс аренасындағы жетістіктері арқасында, олар ковбой әндері жанрын қайта жандандырып, батыс әншілерін, Route 66 рок-н-ролл орындаушыларын және ковбой ақындарын насихаттады. Стриминг сервистері мен бейне ойындарда батыс жанрының жаңа танымалдылығының арқасында бұл стильдің танымалдылығы бүкіл әлемде қайта жанданды. Батыс музыка қауымдастығы 1989 жылы батыс музыкасын сақтау және дамыту мақсатымен құрылды. Видео ойындардағы батыс музыкасының тарихы The Oregon Trail ойындары, Nintendo-ның Sheriff/Bandido және Sunset Riders сияқты аркадалық ойындарға дейін жетеді. Fallout: New Vegas атмосфералық батыс музыка стиліне негізделген, сонымен қатар Марти Роббинс сияқты 20-ғасырдың ортасындағы танымал батыс музыканттары мен сол заманғы поп музыкасын қамтиды. Red Dead ойындары сериясы да батыс музыкасын кеңінен пайдаланады, себебі олар Ескі Батыс ортасында өтеді. Билл Элм мен Вуди Джексонның Ескі Батыс ойынына жасаған заманауи интерпретациясы олардың мұқият жинаған музыкалық қорымен толыққанды болады; олар осы жобаны өздерінің ең жақсы туындысы деп атайды. SteamWorld және Gunman Clive сияқты тәуелсіз видео ойындар да, сондай-ақ Dillon's Rolling Western сияқты ірі жобалар да батыс музыкасын қолданады. Колтер Уоллдың музыкасы осы қайта жаңғырудың бір бөлігі болып табылады.