Кіріспе

Инуиттердің арасында ғана кездесетін ерекше музыкалық өнер түрі.

Инуиттердің тамақ әні, немесе катажжақ (инуктитут буындары: ᑲᑕᔾᔭᖅ) – инуиттердің арасында ғана кездесетін ерекше тамақ әнінің түрі. Бұл музыкалық өнердің бір түрі, дәстүрлі түрде екі әйелдің аспаптық сүйемелдеусіз, бетпе-бет жақын арада дуэт орындауынан тұрады, кімнің басқасынан ұзаққа созылатынын анықтау үшін көңілді жарысқа қатысады; алайда, осы жанрдың ең танымал орындаушыларының бірі – Таня Тагак жеке әртіс ретінде өнер көрсетеді. Tudjaat, The Jerry Cans, Quantum Tangle және Silla + Rise сияқты бірнеше топтар да дәстүрлі тамақ әнін поп, фолк, рок және би музыкасы сияқты кең таралған музыкалық жанрлармен үйлестіреді. Бұрын Жапонияның Хоккайдо аймағында тұратын айнұлардың арасында рекухара деп аталатын ұқсас өнер түрі болған.

Белгілі орындаушылар

Белгілі орындаушылардың ішінде қазіргі заманғы стильде өнер көрсететін Таня Тагак және топ мүшесі Нэнси Майктың көмей әнін (throat singing) музыкалық және ырғақты элемент ретінде дәстүрлі фолк-рок дыбысы мен стиліне енгізетін «Джерри Канс» тобы бар. Дәстүрлі орындаушылар қатарына Каунак Миккигак, Кэтлин Ивалуарджук Мерритт, сондай-ақ Катаджак стилінде өнер көрсететін Аласи Туллаугак және Люси Амаруалик кіреді.

Инуиттердің халықтық мәдениеттегі өлеңдері

Джон Меткалфтың 1990 жылғы "Торнрак" операсында инуит кейіпкерлері тамақ әнін орындайды. 1974 жылы Тимоти Боттомның "Ақ таң" фильмінде инуиттердің тамақ әнін орындаған көрініс бар. 2003 жылғы "Қарда жүретін" фильмінде инуиттердің тамақ әнін орындаған көрініс кездеседі. Talking Heads тобының "This Must Be the Place (Naïve Melody)" әніндегі "аузыма ән салу" деген сөз екі инуит әйелінің осы дәстүрді орындап жатқан суретінен шабыттандырылған. 2001 жылы шыққан "Атанаржуат" (The Fast Runner) фильмінде инуиттердің тамақ әні бейнеленген. "The Simpsons Movie" (2007) фильмінің бір көрінісінде Гомер Симпсон инуит әйелімен бірге тамақ әнін шырқап, түйсікке келеді. 2007 жылы шыққан "Wristcutters: A Love Story" фильмінде Нанук есімді "сөйлей алмайтын" кейіпкер осы тамақ әні стилін орындайды. 2017 жылы шыққан "Толыққандылар" фильмі бірнеше сахналарда және жарнамалық материалдарда Таня Тагақтың жазған композицияларын пайдаланады. 2007 жылы Дэн Симмонстың "Террор" романында тамақ әнінің қиялы бар вариациясы көрсетілген. Рик Мерсер өзінің жеке жүргізетін бағдарламасының бір эпизодында 2008 жылы Йелоунайфте өткен Арктикалық қысқы ойындарға барған кезде инуит әйелімен бірге тамақ әнін орындауға тырысты. 2008 жылдың тамызында AT&T радиосының жарнамалық хабарламасында баяндамашының бөлмедесі туралы айтылғанда қадажат/тамақ әніне сілтеме жасалады. Исландиялық музыкант Бьорк 2004 жылы Medúlla альбомында Таня Тагақты кеңінен пайдаланды. 2005 жылы Tafelmusik Baroque Orchestra "The Four Seasons Mosaic" CD және DVD деректі фильмін жазды. Майкл Даннаның Вивальдидің "Төрт маусым" операсының жаңа өрнегі, Tafelmusik Baroque Orchestra, Жанна Ламон (скрипка), Аруна Нараян (сарнги), Вэнь Чжао (пипа) және тамақ әншілері Аксарнит (Силвия Клутье және Джун Шаппа) қатысқан. Электропоп тобы Row of Cookies Honeymoon Suite-тің "New Girl Now" әнінің нұсқасына инуиттік тамақ әнін қосты. Британдық ITV деректі фильмі "Билли Коннолли: Әлемнің шетіне саяхат" Билли Конноллиді Канаданың Арктикасында көрсетеді. Екінші эпизодта ол екі әйелге барып, тамақ әнінің ерекшеліктерін үйренеді. 2012 жылы CBC теледидар драмалық сериясы "Arctic Air" Тим Маккоули жазған және Таня Тагак орындаған тақырыптық әнді ұсынады, ол қазіргі заманғы би биімен бірге дәстүрлі инуиттік тамақ әнін қамтиды. "The Amazing Race Canada" бағдарламасының бірінші маусымының жетінші кезеңіндегі тапсырма командалардан дәстүрлі инуиттік тамақ әнін тыңдауды талап етті. Таня Тагак 2014 жылы "Animism" альбомы үшін Polaris Music Prize сыйлығын жеңіп алды. Инкуктитут тіліндегі балалар бағдарламасы "Анаана's Tent" инуиттердің салт-дәстүрлері туралы мәдени білім беру аясында Селина Каллуктың инуиттік тамақ әнін орындауын ұсынды. 2015 жылдың қарашасында Канаданың жаңа премьер-министрі Джастин Трюдо мен оның кабинеті генерал-губернатордың алдында ант берді. Он бір жасар инуит қыздары Саманта Меткалф пен Кайлин Деграндпре салтанатта тамақ әнін орындады. 2019 жылдың қаңтар айында Эва Каукай мен Манон Чемберленд "Кангирсукта тамақ әні" (Katatjatuuk Kangirsumi) атты қысқаметражды фильмнің премьерасын Sundance кинофестивалінде өткізді. 2020 жылдың наурыз айында кәсіби әнші Каролина Новалинга мен оның қызы Шина Новалинга TikTok видео бөлісу қосымшасында тамақ әнін орындаған видеолары үшін танымал болды. Олар 2021 жылдың маусым айында бірге альбом шығарды. Тамақ әнін орындайтын дуэт Iva мен Angu 2023 жылғы Juno Awards-та "Katajjausiit" альбомы үшін "Жылдың дәстүрлі үнді әртісі" номинациясына ие болды.

Тану

2014 жылы Нунавиктің көмей әні (катаjjaniq) Канаданың Квебек провинциясы үкіметімен бекітілген тұңғыш материалдық емес мәдени мұра нысаны атанды.