Кіріспе

Еуропа мен Солтүстік Америкадан тыс жерлерде пайда болған дәстүрлі немесе жергілікті музыканы білдіретін жалпы термин.

Ақпараттық қорап
| жоғарыда = World music (термин)
| label1 = Этимология
| data1 = 1960 жылдардың басында Еуропа мен Солтүстік Америкаға жатпайтын музыканы сипаттау үшін қолданыла бастады.

"Солтүстік Америкалық немесе британдық поп және халық музыкасының дәстүрлерінен" өзгеше болатын бұл музыкаға Еуропа мен Солтүстік Америкадағы музыка индустриясы "дүниежүзілік музыка" деген ат қойды. Бұл термин 1980 жылдары Батыс емес дәстүрлі музыканы таңдау үшін маркетингтік санат ретінде кеңінен танылды. Оған этностық қосылыстар (Clannad, Ry Cooder, Enya және т.б.) сияқты қосалқы түрлері де кіреді.

Лексикология

"Дүние музыкасы" термині этномузыколог Роберт Э. Браунға жатқызылады, ол оны 1960 жылдардың басында Коннектикут штатындағы Веслиан университетінде пайдаланған, онда ол осы мамандық бойынша бакалавриаттан докторантураға дейінгі білім беру бағдарламаларын құрды. Оқу процесін жақсарту мақсатында (Джон Хилл) ол Африка мен Азиядан оннан астам келуші орындаушыны шақырып, дүние музыкасы концерттерінің сериясын бастады. Бұл термин 1980 жылдары бұқаралық ақпарат құралдары мен музыка индустриясында маркетингтік/жіктеу құралы ретінде кеңінен қолданыла бастады. Дүние музыкасының бірнеше қайшы анықтамалары бар. Олардың бірі – ол "әлемдегі барлық музыканы" қамтиды, бірақ мұндай кең анықтама терминді мағынасыз етеді.

Нысандар

Әлемдік музыканың танымал түрлеріне еуропалық емес классикалық музыканың әртүрлі нұсқалары (мысалы, қытай гучжэні, үнді рагасы, тибет әндері), Шығыс Еуропа халық музыкасы (мысалы, Балқан ауылдарының музыкасы, «Болгария дауыстарының құпиясы»), скандинавиялық халық музыкасы, латын американдық музыкасы, Индонезия музыкасы, сондай-ақ Таяу Шығыс, Африка, Азия, Океания, Орталық және Оңтүстік Американың сан алуан халықтық және тайпалық музыкасы жатады. Әлемдік музыканың кең санаттарына әртүрлі географиялық аймақтардан шыққан этникалық музыканың жеке түрлері кіреді. Этностық музыканың осы ерекше үлгілері көбінесе олардың түпнұсқа тамырларымен байланысты біріктіріледі. 20 ғасырда дыбыс жазудың пайда болуы, төмен бағалы халықаралық әуе саяхаты және әртістер мен жалпы жұртшылықтың жаһандық коммуникацияға қолжетімділігі «кроссовер» деп аталатын ұқсас құбылыстың туындауына әкелді. Әртүрлі мәдениеттер мен елдердегі музыканттар әлемнің кез келген жерінен жазылған музыканы оңай таба алатын болды, басқа мәдениеттерден келген музыканттарды көріп, тыңдай алатын болды және өз музыкаларын ойнау үшін шетелге сапар шеге алатын болды, бұл стильдік ықпалдардың қорыту ыдысына айналды. Коммуникациялық технология музыканың сирек кездесетін түрлеріне қолжетімділікті арттырса да, коммерцияландыру қысымы музыкалық біртектіліктің артуына, аймақтық ерекшеліктердің жоғалуына және дәстүрлі жергілікті музыка жасау тәжірибелерінің біртіндеп тоқтауына әкелу қаупін тудырады.

Гибрид үлгілері

Музыка индустриясы бұл терминді қалыптасқаннан бері, қазіргі нарықта орташа музыка тыңдаушысы "дүниелік" музыка деп санайтындардың ауқымы кеңейіп, этностық музыка дәстүрінің, стилінің және интерпретациясының әртүрлі қоспаларын, AO Music-тің мәдениеттерді біріктіретін дыбысын, Värttinä джаз / фин халық музыкасын қамтиды. Бәрі де заманауи батыстық ықпалдың белгілі бір іздерін сақтайды – бұл дүниелік музыка жанрларының кеңеюіне ықпал ететін маңызды элемент. Worldbeat және этникалық синтез батыс поп музыкасының айқын элементтерін жергілікті дыбыстармен үйлестіре алады. Мысалдарға Пауль Саймонның "Graceland" альбомында естілетін Оңтүстік Африканың мбаканга музыкасы, Питер Габриэльдің пакистандық суфи әншісі Нусрат Фатех Али Ханмен бірлескен жұмысы, Батыс Африкадан алынған вокалды үлгілерді батыстық, қазіргі заманғы ырғақтармен және гармониялық құрылыммен біріктіретін Deep Forest жобасы, сондай-ақ поп және рок музыкасын дүниелік элементтермен үйлестірген Mango-ның жұмысын жатқызуға болады. Стиль мен контекстке байланысты, дүниелік музыка кейде "жаңа дәуір" музыка жанрымен шектеседі, ол көбінесе жергілікті мәдениеттен алынған қоршаған орта музыкасын және текстуралық экспрессияларды қамтиды. Мысалдарға Тибет шамы, тувалық көмей әні, григориан әні немесе американдық флейта музыкасын келтіруге болады. Дүниелік музыка мен "жаңа дәуір" музыкасының қосылысы "этникалық синтез" гибридтік жанры ретінде жіктеледі. Мысалдарға Nicholas Gunn-ның "Beyond Grand Canyon" альбомынан "Face to Face" шығармасы, онда нағыз американдық флейта синтезаторлармен үйлестірілген, және The Music of the Grand Canyon альбомынан "Four Worlds" шығармасы, онда Навахо тайпасының өкілі Razor Saltboy сөйлейтін бөлімдері бар.

Әлемдік бірігу

Әлемдік фьюжн жанры көбінесе тек батыс джаз фьюжн элементтерін әлемдік музыкамен қосатын нәрсе деп жаңылыс түсініледі. Мұндай гибридтік айшықтар әлемдік фьюжн санатына оңай жатса да, «әлемдік фьюжн» терминіндегі «фьюжн» жұрнағы джаз фьюжн дегенді білдірмейді. Әлемдік музыканың күшті элементтерімен үйлесім тапқан батыс джазын дәлірек айтқанда, әлемдік фьюжн джаз, этникалық джаз немесе Батыс емес джаз деп атауға болады. World fusion және global fusion терминдері worldbeat терминімен шамалас мағынаға ие, және олар халықтық музыканың қосалқы түрлері саналғанымен, әлемдік музыканың жалпылама түсінігіндегі әмбебап өрнектерді де білдіруі мүмкін.

Алдын ала өнімдер

1964 жылы Милли Смолл "My Boy Lollipop" әнін шығарды. Смоллдың нұсқасы хит болып, Ұлыбритания сингл чартында да, АҚШ Billboard Hot 100 хит-парадтарында да екінші орынға жетті. 1960 жылдары Мириам Макеба мен Хью Масекела АҚШ-та танымал хиттерге қол жеткізді. 1969 жылы үнді музыканты Рави Шанкар Вудсток фестивалінде ситарда орындады. 1970 жылдары Ману Дибангоның 1972 жылғы "Soul Makossa" фанк трегі хитке айналды, ал Осибиса 1976 жылы "Sunshine Day" әнін шығарды. Фела Кути Afrobeat стилін жасады, ал Феми Кути, Сеун Кути және Тони Аллен Фела Кутидің фанк музыкасын дамытты. Хосе Альберто "Эль-Канарио", Рэй Сепульведа, Джонни Пачеко, Fania All Stars, Рэй Барретто, Рубен Блэйдс, Гилберто Санта Роза, Роберто Роэна, Бобби Валентин, Эдди Палмиери, Гектор Лавое және Вилли Колон сияқты сальса музыканттары латын музыкасын жетілдірді. Бретон музыканты Алан Стивелл 1972 жылғы "Renaissance of the Celtic Harp" альбомымен дәстүрлі халық музыкасы, қазіргі рок музыкасы және әлемдік музыка арасындағы байланысты нығайтты. Соған шамамен бір уақытта, Стивеллдің құрдасы, валлий әнші-күйші Мейк Стивенс валлий халық музыкасын танымал етті. Неодәстүрлі валлий тіліндегі музыканы, қазіргі заманғы және дәстүрлі аспаптарды – пибгорн мен валлий арфасын қосып, Боб Делин а'р Эбилион одан әрі дамытты. Ливандық музыка пионері Лидия Ханаан Таяу Шығыстың квартальдық ноталары мен микротондарын ағылшын тіліндегі халық музыкасымен біріктірді және ол Рок-н-ролл Даңқы залы мен мұражай кітапханасы мен мұрағатында Таяу Шығыстың алғашқы рок жұлдызы ретінде тіркелді.

Халықтық жанрлар

Әлемдік музыка көбінесе дәстүрлі музыканы сипаттайды, бірақ бұл санатқа Батыс емес қалалық қауымдастықтардың танымал музыкасы (мысалы, Оңтүстік Африканың «қалалық» музыкасы) және басқа «үшінші әлем» музыкасының ықпалына ұшыраған Еуропа емес музыка түрлері де кіреді (мысалы, афрокубалық музыка). Зимбабвелік Томас Мапфумоның Mbira (саусақ пианиносы) стилін электр гитарасына үйлестіруінен кейін көптеген зимбабвелік музыканттар жанрды жетілдірді, бірақ ешқайсысы The Bhundu Boys сияқты табысқа жете алмады. Бхундю-Джит музыкасы 1986 жылы Еуропаны қатты қызықтырып, Энди Кершоу мен Джон Пилді толығымен баурап алды. Парижде көп жылдар бойы Батыс және Солтүстік Африканың бұрынғы колонияларынан көптеген музыканттар қоныстанды. Бұл ортаға музыканы насихаттауға көмектесетін көптеген концерттер мен мекемелердің көмегі тиеді. Алжир және Марокко музыкасы Франция астанасында маңызды орынға ие. Парижге жүздеген мың алжирлік және марокколық көшіп келді, олармен бірге амазиг (бербер), раи және гнава музыкасының үнін әкелді. Батыс Африка музыкалық қауымдастығы да өте кең, оған Сенегал, Мали, Кот-д'Ивуар және Гвинеядан келген адамдар кіреді. Әлемнің басқа аймақтарындағы музыкалық стильдерден айырмашылығы, американдық музыка индустриясы латын музыкасын жеке жанр ретінде жіктеуге және оны испан тілінде орындалатын испан тілдес әлемнің кез келген музыкасы деп анықтауға бейім.

Батыс

Бұл музыканың ең көп таралған атауы – "халық музыкасы", бірақ оны нақтырақ атайтын үшін көбінесе "қазіргі заманғы халық музыкасы" немесе "халық музыкасының қайта жандануы" деп атайды. Бұл өтуге АҚШ орталық болды және оны "Америкалық халық музыкасының қайта жандануы" деп те атайды. Осы құбылыстың ішінде фолк-рок және басқа да жанрлар пайда болды.

1987 жылғы өнеркәсіптік кездесу

1987 жылдың 29 маусымында батыс емес халық музыкасын насихаттау мүмкіндігін пайдалану үшін мүдделі тараптар жиналды. Пол Саймон 1986 жылы әлем музыкасынан шабыттанған Graceland альбомын шығарды. Альбомның идеясы – Оңтүстік Африканың Ladysmith Black Mambazo және Savuka сынды әртістерін тыңдағанда ұнаған дыбыстарды қолданып, өзінің сезімталдығын жеткізу болды. Бұл жоба, сондай-ақ Питер Габриэль мен Джонни Клеггтің еңбектері, белгілі бір деңгейде, батыс емес музыканы кең аудиторияға таныстырды. Олар мұны өте жақсы мүмкіндік деп қарастырды. Көрермендерге беспрецеденттік қадам ретінде, әлемдік музыка лейблдарын біріктіріп, музыка журналы NME-нің мұқабасына арналған жинақ кассетасын жасады. Жалпы ұзақтығы 90 минут болатын, әрбір жинақта басқа да шығарылымдарды көрсететін мини-каталогтар бар еді. Екінші кездесуде сәтті науқанға арнайы баспасөз хатшысының қажеттігі анықталды. Баспасөз хатшысы түрлі мерзімдерді үйлестіріп, музыканы ұлттық станциялар ғана емес, музыкалық әртараптылығын кеңейтуге құштар аймақтық диджейлерге де концепция ретінде сата алатын еді. Диджейлер маңызды ресурс болды, себебі «әлемдік музыканы» Лондоннан тыс жерлерде де маңызды ету қажет болды – аймақтардың көпшілігінде де ұқсас мәдени мұра бар еді. Мұның бәрін тиімді етудің бір жолы – жарнамалық парақшалар тарату. Келесі қадам – әлемдік музыка тізімін жасау, шамамен елу дүкеннен сату туралы ақпарат жинау, соның арқасында жанрдағы ең көп сатылатын туындыларды анықтауға және жаңа тыңдаушыларға қандай музыка ең танымал екенін көрсетуге болады. NME тізімді қайтадан басып шығаруға, сондай-ақ Music Week және Лондонның City Limits журналы да қатыса алады. Энди Кершоуды осы тізімді эфирінде үнемі талқылауға көндіруге болады деген ұсыныс та айтылды.

Иммиграция мен көпмәдениеттілікпен қарым-қатынасы

Көптеген бай, өркендеген елдерде басқа аймақтардан келген иммигранттардың көптеп келуі ондаған жылдар бойы жалғасып келеді. Бұл батыс аудиториясына батыстық емес музыканы тек "экзотикалық" импорт ретінде ғана емес, сонымен қатар ортақ азаматтар орындаған жергілікті музыка ретінде де таныстырды. Бірақ бұл процесс тоқтамайды және жаңа формаларды жасауды жалғастыруда. 2010 жылдары Батыстағы иммигрант қауымдастықтарынан шыққан бірнеше музыканттар әлемдік деңгейде танымал болды, мысалы, гаити-американдық Уайклиф Жан, сомали-канадтық К’наан, тамил-британдық M.I.A., олар көбінесе өздерінің мәдени мұрасынан келген музыканы хип-хоп немесе поппен үйлестіреді. Кубада туған әнші-күйші Аддис Мерседес Германиядан халықаралық мансабын бастады, дәстүрлі Son элементтерін поппен біріктірді. Бұрын, танымал батыс әртісі танымал африкалық әртіспен бірлесіп бір-екі альбом шығаратын. Ал қазір жас орындаушылар жаңа топтар мен жаңа жанрларды бастап құруда. Мысалы, пәнджаби-ирландтық фьюжн тобы Delhi 2 Dublin Үндістан мен Ирландиядан емес, Канаданың Британдық Колумбиясы, Ванкувер қаласынан шыққан. Country for Syria – Стамбул қаласындағы музыкалық ұжым, ол американдық кантри музыкасын сириялық босқындардың және жергілікті түрік музыкасымен үйлестіреді. Музыканттар мен композиторлар да батыс және батыстық емес аспаптардың әртүрлі комбинациялары үшін бірегей шығармалар жасау үшін бірлесіп жұмыс істейді. Батыс мәдениетіне батыстық емес музыканың енгізілуі екі тарапқа да әсер еткен, біріккен музыканы тудырды. (Фельд 31) "Дыбыстар, ақша және медианың бұл күрделі айналымы иелену арқылы жаңару табиғатында түбірленген". Африкалық және американдық эстрада әртістері арасындағы ынтымақтастық, осы ынтымақтастықтан кім пайда көреді деген сұрақтар тудырады. (Фельд 31) Бхангра музыкасы Нью-Йорк және Чикаго сияқты қалалардағы диаспорасы тарапынан да кеңінен орындалды. (Шрефлер 351) Шетелдік әртістердің араласуы олардың музыкасын, тіпті шетелдік аспаптармен бірге, танымал музыка саласына енгізуге мүмкіндік берді. Иммиграция музыка экспортының маңызды бөлігі болғандықтан, мәдени сәйкестікте маңызды рөл атқарады. Иммигрант қауымдастықтары музыканы өз үйлерінде сезіну үшін пайдаланады, ал болашақ ұрпақтар үшін ол өздерінің мәдениеті туралы білім беруге немесе түсінік беруге көмектеседі. Пәнджаби мәдениетінде музыка бүкіл әлемде мәдениетті таратушыға айналды. (Шрефлер 355) BBC World Service арнасында жарияланды.

Марапаттар

BBC Radio 3 әлемдік музыка сыйлығы – 2002 және 2008 жылдар аралығында BBC Radio 3 демеушілігімен әлемдік музыка орындаушыларына берілген сыйлық. Бұл сыйлықты fRoots журналының редакторы Иан Андерсон ойлап тапты, оған BBC Radio 2 халық музыкасы сыйлығы шабыт берді. Сыйлық санаттары: Африка, Азия/Тынық мұхиты, Америка, Еуропа, Таяу Шығыс және Солтүстік Африка, Жаңа келген, Мәдениеттер тоғысқан жер, Club Global, Жыл альбомы және Көрермендер сыйлығы. Әр санаттағы үміткерлердің бастапқы тізімін жыл сайын бірнеше мың сала маманынан тұратын комиссия іріктеп алатын. Алғашқы тізімге енген үміткерлерге он екі мүшеден тұратын қазылар алқасы дауыс берді, олар көрермендер сыйлығынан басқа барлық санатта жеңімпаздарды анықтады. Бұл қазылар алқасының мүшелерін BBC тағайындады және оған төрағалық етті. Жыл сайынғы марапаттау рәсімі BBC Proms-те өтіп, жеңімпаздарға «Планета» деп аталатын сыйлық табысталды. 2009 жылдың наурыз айында BBC Radio 3 әлемдік музыка сыйлығын тоқтату туралы шешім қабылдады. BBC-нің сыйлық беру бағдарламасын тоқтату шешіміне жауап ретінде, британдық Songlines музыка журналы 2009 жылы «әлемдік музыкадағы ерекше таланттарды мойындау үшін» Songlines Music Awards сыйлығын жариялады. WOMEX сыйлығы 1999 жылы әлемдік музыканың халықаралық деңгейдегі ең жақсы жетістіктерін құрметтеу және музыкалық шеберлікті, әлеуметтік маңыздылығын, коммерциялық табысын, саяси ықпалын және өмірлік жетістіктерін мойындау үшін тағайындалды. Әр қазан айында WOMEX іс-шарасында 6000 жыл бұрынғы неолит дәуірінде жасалған ежелгі ана құдай мүсіні – сыйлықтың символы әлемдік музыка қауымдастығының лайықты өкіліне табыс етіледі.

Жалпы көздер

Нидель, Ричард (2004). Әлемдік музыка: Негіздері. Бернард, Иван және Натали Фредетт (2003). Әлемдік музыкалар туралы нұсқаулық: 100 CD таңдауы. Рев., Софи Сент-Мари. Монреаль: Éditions de la Courte échelle баспасы. Ескерту: Түсіндірме дискографиясы. Мануэль, Питер (1988). Батыс емес әлемнің танымал музыкасы: Кіріспе шолу. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы. Н'Дур, Юссу. Никсон, Крис (2004), Әлемдік музыкаға тыңдаушының қызығушылығы: NPR нұсқаулығына алғысөз. Сорче Келлер, Марчелло (1996). "Азшылықтар музыкасы, сақтау және көпмәдениеттілік: Кейбір ойлар". Урсула Хеметек және Эмиль Х. Любеж (ред.) "Echo der Vielfalt: traditionelle Musik von Minderheiten/ethnischen Gruppen = Әртүрліліктің үндеуі: Этникалық топтардың/азшылықтардың дәстүрлі музыкасы", Халық музыкасы туралы жазбалар 16, 41–47. Вена, Кельн және Веймар: Böhlau Verlag. Sonus 18, № 2 (1998 жылғы көктем) 33–41 беттерінде қайта басылды. Вергин, Карстен (2007). Әлемдік музыка: Бірлік және айырмашылық құралы ма? EASA Медиа Антропология желісі. Әлемдік музыкаларға нұсқаулық, World Music Network. Музыка зерттеулеріне кіріспе, 6-тарау: Генри Стобарт, "Әлемдік музыка".