Кіріспе

Nereocystis (грекше, "қыз балықтың көпіршігі") - су астындағы балдырлардың монотиптік туысы, құрамында Nereocystis luetkeana түрі бар. Ағылшын тіліндегі кейбір атаулары: тағамдық кельп, бұқа кельпі, бұқаның қамыты кельпі, лента тәрізді кельп, көк қуысты балдыр және осы атаулардың түрленулері. Ағылшынша атауының арқасында бұқа кельпі Оңтүстік жарты шардың бұқа кельптерімен шатастырылуы мүмкін. Nereocystis luetkeana су асты тау жыныстарында қалың жамылғы құрайды және кельп ормандарының маңызды бөлігі болып табылады.

Этимология

Nereocystis luetkeana түрі Мертенс тарапынан неміс-орыс саяхатшысы Федор Петрович Литке (кейде Лютке деп те жазылады) құрметіне (Fucus luetkeanus) деп аталды. Түрдің атауы Постельс және Рупрехттің сипаттамасында қайта аталды.

Сипаттама

Нереоциста – фотосинтез арқылы химиялық энергия алатын қоңыр макробалдыр. Нереоцистис, әсіресе Pelagophycus porra-ға ұқсас, оның қуыс тікпенінің соңы мен жапырақшаларының арасындағы бір үлкен пневматоцист арқылы анықталады. Жеке даналар ең көп 30-64 жапырақшаға дейін өсе алады. Олардың шамамен бір тұтқасы бар, одан жоғары көміртек тотығы бар пневматоцист өседі, одан көптеген (шамамен 30-64) жапырақшалар шығады. Жапырақшалардың ұзындығы және ені әртүрлі болуы мүмкін. Әдетте бір жылдық, кейде 18 айға дейін сақталады. Нереоцистис – споралардың дұрыс концентрациясы ата-ана тұтқасына жақын жерге түсуі үшін споралық жапсырмаларды түсіретін жалғыз балдыр. Бұл кең таралған шатыр құрайтын теректің таллосы, мол тармақталған тұтқасы (хаптера) және 10–36 м (33–118 фут) ұзындықтағы цилиндрлі тікпенімен сипатталады. Тікпен газға толы бір пневматоцистпен аяқталады, одан көптеген жапырақшалар өседі. Әр жапырақшаның ұзындығы 10 м-ге дейін жетеді, ал жапырақшалардың өсуі күніне 15 см-ге дейін жете алады. Нереоцистис Pterygophora californica да мекендейтін аймақтарда өседі. Бұқа кельпі көбінесе Pterygophora тікпенінің үстінде өседі, бір Pterygophora тікпеніне 10-ден 20-ға дейін Нереоцистис даналары бекітілуі мүмкін. Сорилер гаплоидты спораларды бөліп шығарады, олар микроскопиялық гаметофиттерге айналады. Гаметофиттер гаметаларды өндіреді, ал ұрықтандыру орын алса, жаңа спорофит организм пайда болып, теңіз түбінен өсе бастауы мүмкін.

Тарату

Бұл түр Солтүстік Американың Тынық мұхитының жағалауында, Оңтүстік Калифорниядан Алеут аралдарына дейін кең таралған. Дегенмен, ағыспен келген жекелеген өсімдіктер теңіз ағымдарымен Мексиканың Солтүстік-Батыс Баха-Калифорниясына дейін оңтүстікке қарай таралады. Теңіз түбіндегі ормандар бір немесе бірнеше жыл бойы сақталуы мүмкін, әдетте, олармен бірге өсетін Эуалярия немесе Макроцистис-тен терең суларда кездеседі. Бұл жылдық су жәдітесі төменгі жағалау аймағынан су асты аймақтарына дейін тау жыныстарының үстінде өседі; ол жартылай қоршалған жерлерді немесе күшті ағыс бар аймақтарды ұнатады. Сонымен қатар, бұл өсімдік толқындар мен күшті толқулар болатын жерлерде өспейді. Тұздылығы, судың мөлдірлігі және температурасы сияқты басқа да факторлар Nereocystis-тің таралуына әсер ете алады. Нереоциста 5-тен 20 градусқа дейінгі температурада жақсы өседі. Ол жоғары мөлдірлігі және төмен тұздылығы бар ортада сирек кездеседі. Оның жылдам өсуі мен үлкен мөлшері балықтар мен жұмырқалылар үшін ғана емес, сонымен қатар су жәдіте ормандарын азық іздеу үшін пайдаланатын түрлер үшін де маңызды тіршілік ортасын құрайды. Бұқа балық ормандарында балық шабақтары маңызды жайылымшылар болып табылады, олар Nereocystis сияқты үлкен жапырақтарымен қоректене отырып, экожүйені реттейді.

Микробтық қауымдастықтар

Нереоцист микробактериялардың түрлерін дамытады, бұл микроскопиялық деңгейде экологияға әсер етеді. Бұл микробтық бактериялар теңіз балдырының өсуін күшейтеді, өсуді ынталандыратын заттарды шығарады. Вейгельдің зерттеулеріне сәйкес, Нереоцисте өсетін микробтық қауымдастықтар негізінен Протеобактериялар, Бактериоидтар, Веррукомикробтар және Планктомицеттерден тұрады. Нереоцистің ерекшелігі – оның құрамында Verrucomicrobia үлесі жоғары, ол Нереоцистегі микробактерия популяциясының шамамен 10% құрайды.

Адамға әсері

Абалон шаруашылығы (абалонды коммерциялық өсіру және жинау) және адамдардың тұтыну қажеттілігінің артуы Nereocystis-тің өндірісінің айқын және едәуір өсуіне алып келді. Бұл өндіріс қолмен жүзеге асырылады және орманның жоғарғы екі метрін алып тастайды. Бұл екі метрде бұқа кельпінің пневматоцисттері мен оның репродуктивті мүшелері орналасқан, сондықтан мұндай өндіріс Nereocystis-ке тәуелді кельп ормандарын құртады. Бұқа кельпі көбінесе жылына бір рет ғана көбейетіндіктен, осы мүшелердің алынуы Nereocystis-тің көбею мүмкіндігін жояды. Бұқа кельпінің тіндері өңделіп, сұйық тыңайтқышқа және абалонның тағамына айналдырылады.

Адамға қолдану

Нереоцистис 1980 жылдарға дейін Калифорния жағалауында коммерциялық мақсатта жиналмаған. Осы жиынның басталуы Abalone International компаниясына байланысты, ол теңіз өсіруді кеңейту және тиімділігін арттыруды көздеген. Кельп жинаушылар өздері жинаған өнімнің барлық аспектілерін, оның ішінде кельптің мөлшері, түрі және қай жерден алынғанын міндетті түрде жазуға тиіс. Қазіргі уақытта кельп Калифорния, Орегон, Вашингтон, Британдық Колумбия және Аляска жағалауларынан жиналады. Nereocystis адамдар тұтыну және ауыл шаруашылығында қолданылады. Оны тұздалған түрде, деликатес ретінде жейді, сондай-ақ шығармашылық мақсаттар үшін де пайдаланады. Оңтүстік Кореяда жаңа босанған аналар Nereocystis-тен апта сайын миёк гук (корей кепшұбаты) дайындайды, себебі ол қанды тазартады деп есептейді. Сонымен қатар, оны туған күнінде жеу де дәстүрге айналған.