Кіріспе
Британдық консервативті саясаткер (1879–1941) британдық саясаткер Джордж Амброз Ллойд, 1-ші барон Ллойд (19 қыркүйек 1879 – 4 ақпан 1941) – британдық консервативті саясаткер және отар әкімшісі, партияның «Дайхард» тобымен тығыз байланысты болған. 1937 жылдан 1941 жылға дейін ол Британдық кеңестің төрағасы қызметін атқарды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияның позициясына қолдау көрсетуді қамтамасыз етуге ұмтылды.
the British politician
George Ambrose Lloyd, 1st Baron Lloyd, (19 September 1879 – 4 February 1941) was a British Conservative politician and colonial administrator who was strongly associated with the "Diehard" wing of the party. From 1937 to 1941, he was chairman of the British Council in which capacity he sought to ensure support for Britain's position during the Second World War.
Ерте өмір
Ллойд Уорвикширдегі Олтон-Холлде Самсон Сэмюэл Ллойдтың (оның әкесі де Парламент мүшесі болған) және Томас Ллойдтың қызы Джейн Эмилияның ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Итон және Кембридж университетінің Тринити колледжінде білім алды. 1899 және 1900 жылдардағы қайық жарыстарында Кембридж командасының рульдісі болды. Біліміне толық қол жеткізбей, 1899 жылы екі ата-анасының қайтысынан ойсырап, Үндістанға саяхат жасады. 1901 жылы Ллойд отбасылық фирмасы Stewarts & Lloyds-қа ең жас директор болып қосылды. 1903 жылы ол алғаш рет Жозеф Чемберленнің тарифтік реформа қозғалысына қатысты. 1904 жылы ол 5-ші Ранфурли графының қызы, Леди Констанс Ноксқа ғашық болды, бірақ ол қызымен оның үйленуіне келіспеді, оны лайықсыз деп санады (кейін 1905 жылдың қараша айында ол құрметті Чарльз Гаскеллдің ұлы Эвелин Милнес Гаскеллге тұрмысқа шықты). 1905 жылы ол Stewarts & Lloyds компаниясының Лондондағы тұрақты қызметінен бас тартып, Британ империясындағы Шығыс елдерін зерттеуге кірісті.
Сыртқы істер министрлігі
Достары Сэмюэл Пеппс Кокерлл, Шетелдік ведомствоның коммерциялық бөлімінде жұмыс істейтін, және ол танысқан Гертруда Беллдің күш-жігері арқасында ол Константинопольде жалақысыз, құрметті атташе ретінде жұмыс істей бастады. Ол, сэр Николас О'Конордың елшілігін "Ескі Стамбул" деп еске түсіріп, Лоренс Олифант, Перси Лорейн және Александр Кадоганмен бірге жұмыс істеді. Сол жерде ол алғаш рет Марк Сайкс және Обри Гербертпен танысты. 1906 жылдың сәуір айында Герберт Бағдат темір жолының ахуалын зерттеуге қосылды. 1906 жылдың қараша айындағы Хеджаз темір жолына арналған құпия меморандумында көптеген экономикалық мәселелер туралы толыққанды мәлімет берілген. Осы және Осман қаржысына қатысты басқа да құжаттар оны 1907 жылдың қаңтар айында Парсы шығанағындағы сауда мүмкіндіктерін зерттеу үшін арнайы комиссар етіп тағайындауға алып келді. 1910 жылдың қаңтар айында өткен жалпы сайлауда Ллойд Батыс Стаффордширден Либералды-Юнионисттік Парламент мүшесі (депутат) болып сайланды. Ол келесі жылы Бланш Ласселлге үйленді. 1914 жылдың ақпанында Ллойд келесі жалпы сайлауға дейін Шрусбери округінен Юнионисттік парламенттік кандидат ретінде бекітілді (егер ол 1915 жылдың соңына дейін өтетін болса), сол кездегі депутат, туыс емес Джордж Батлер Ллойд зейнетке шығуға ниеттенген. Ллойд әйелдердің сайлау құқығына қарсы болды және әйелдерге дауыс беру құқығын беру олардың «кандидаттардың сұлу көздері үшін» дауыс беруін қамтамасыз ететінін жазды. Жалпы сайлау және оның кандидатурасы Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен тоқтатылды, ал ол 1922 жылға дейін өз орнын сақтап қалды. Ол және Парламенттегі тағы бір қатардағы әріптесі Леопольд Амери консерваторлық жетекшілерді 1914 жылдың 1 тамызында Германияға қарсы соғыс жариялауға шақыруға ықпал етті. Эдвард Вудпен (кейіннен Халифакс графы) бірлесіп, Ллойд 1918 жылы «Ұлы мүмкіндік» атты кітап жазды. Бұл кітап Ллойд Джордж коалициясына консерваторлық қарсы тұруды мақсат етіп, Вестминстерден билікті децентрализациялау және ағылшын өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығын жаңғыртудың маңыздылығын атап көрсетті.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Уорвикшир әскери жасағында лейтенант болған Ллойд Британия соғысқа қатысқаннан үш күн өткен соң қатарға шақырылды. Соғыс барысында ол сэр Ян Гамильтонның штабында Галлиполиде қызмет етті және сол науқанның бірінші күні АНЗАК әскерімен бірге түсті; Англо-Ресейлік байланысты жақсарту мақсатындағы арнайы британдық миссияға Петроградқа қатысты; Персия шығанағындағы сауданы зерттеуін жаңарту үшін Басраға сапар шекті; және Каирде болғаннан кейін Т. Е. Лоуренс пен Хиджаздағы Араб бюросымен бірге Негев және Синай шөлінде болды. 1917 жылы ол Еңбек орденімен марапатталды және Үнді империясының серігі атағын алды. Соғыстағы қызметтері үшін ол Ресей империясының 3-дәрежелі Әйгілі Анна орденімен де марапатталды.
Бомбей
1918 жылы желтоқсанда ол Бомбей губернаторы болып тағайындалды және Үнді империясы орденінің кавалер-командоры атанды. Губернатор ретіндегі негізгі қызметтері – Бомбей қаласының Бэк-Бэй ауданында тұрғын үйлер салу үшін жерді мелиорациялау және (қазіргі Суккур бөгеті) Ллойд бөгетін салу болды. Екеуі де Англия емес, Үндістанда тартылған қаражат есебінен қаржыландырылды. Ллойдтың әкімшілігі осындай қаражатты жергілікті көздерден тартқан алғашқы басшылық болды. Оның провинциясы – үнді ұлтшылдығының орталықтарының бірі болатын, ол 1921 жылы Махатма Гандини тұтқындауды қатысты талап етті, одан кейін ол мемлекеттік төңкеріл жасады деген айыппен алты жылға сотталды. Ұлыбритания империясының құдіретіне берілген Ллойд 1920 жылғы 25 тамызда Бомбейден досына былай деп жазды: «Шындық сонда, біз легиондарды қайтара алмаймыз: әрбір мектеп оқушысы Римге не болғанын біледі, легиондар кері қайта бастағанда». Британ тарихшысы Луиза Атертон Ллойдты былай сипаттады: «Британ империясына идеалдық, тіпті мистикалық тұрғыдан берілген ол, қажет болған жағдайда британдық билікті сақтау үшін күш қолдануды жақтады». Сондай-ақ ол «Үнді жұлдызы» орденінің үлкен командирі болды. 1920 жылы Бельгияның Антверпен қаласында өткен VII Олимпиада ойындарына алғашқы толыққанды үнді спортшылар құрамын іріктеуге және жіберуге белсенді қатысты. Ол өнеркәсіпші және қайырымдылық шараларын қолдаушы сэр Дорабжи Тата төрағалығымен Үндістан Олимпиадалық қауымдастығын құруға көмектесті. Ллойд алты мүшеден тұратын команданың Англиядағы дайындығы мен жаттығулары үшін арнайы шаралар жасады, олардың саяхатын ұйымдастырды және Лондон мен Антверпендегі әскери жатақтарда орналастырды. Ол Сэр Уинстон Черчилльмен келіссөздер жүргізіп, Бірінші дүниежүзілік соғыстан әлсіреген Ұлыбританияның тіпті өз командаларын Олимпиадаға жіберуге күрескен кезде қажетті рұқсаттарды алды. Бхандаркар шығыс зерттеу институтының меценаты болған ол индуист эпосы «Махабхаратаның» сындық басылымын шығаруға бағытталған жұмыстарын қолдау үшін жылдық грант құрды.
Мысыр
Ол 1924 жылы Истборн округінен Парламентке қайта оралды және 1925 жылға дейін қызмет етті, содан кейін Монтгомери округіндегі Долобран бароны Ллойд атанды, бұл атау оның Уэльстегі ата-бабаларының үйінің құрметіне берілген. Ол 1930 жылы, Черчилльден бұрын Германияға қарсы қайта қарулануды талап еткен болатын.
Британдық кеңес
1937 жылдың шілдесінен бастап ол Британдық Кеңестің төрағасы болды, онда ол лекциялардың көбеюін қадағалап, Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы айларында Ұлыбританияның мүддесіне қолдау көрсету үшін бейтарап елдердің астаналарына мәдени сапарлар ұйымдастырды. Британдық Кеңестің басшысы ретінде Ллойд жеке барлау желісін басқарды, онда журналист Ян Колвин, "The News Chronicle" газетінің Берлиндегі тілшісі, оның тыңшыларының бірі болды. Ллойдтың Ұлыбританияның барлау қызметі МИ-6-ның құпия есептеріне ерекше қолжетімділігі болды. 1937 жылдың қарашасында Сыртқы істер министрі Энтони Иден Ллойдқа Британдық Кеңес Португалия, Грекия, Түркия, Югославия, Румыния және Польшада Ұлыбританияның беделін жақсартуға ерекше назар аудару керектігін тапсырды. Таяу Шығысты, әсіресе Мысырды Ұлыбританияның бақылауындағы маңызды аймақ деп есептеген Ллойд, Таяу Шығысқа қатысты ұстанымды да бірдей маңызды деп санады, бұл оны Еденнің нұсқауларына тәуелсіз, "шығыс бағыттары" деп аталатын Балқан аймандарына әуелендірді. 1938 жылдың сәуір айында ол Премьер-министр Невилл Чемберлен мен Сыртқы істер министрі лорд Галифаксқа жолданған хатында Ұлыбританияның Балқанға экономикалық жағынан көбірек араласуы қажеттігін айтты, себебі Балқан Германияның экономикалық ықпалына тез түсіп жатқан еді. Жауап ретінде Ұлыбритания сол айда Түркияға 16 миллион фунт стерлингтік несие берді, бірақ Ллойдтың Балқандағы "экономикалық шабуыл" идеясы сол кезде қолдау таппады.
Чехословакия
Ллойд 1938 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Чехословакияға қатысты Чемберлен үкіметінің саясатын қолдамады, және 1938 жылдың ақпанында Эден фашистік Италияға қатысты Чемберлен үкіметінің саясатына наразылық білдіріп отставкаға кеткеннен кейін сыртқы істер министрі болған ескі досы лорд Галифакске берген кеңесі ескерілмеді.
Америка Құрама Штаттары
1938 жылдың қаулығатты атмосферасында Ллойд Америка Құрама Штаттарында британдық пропаганданы күшейтуге тырысты, Американы Судет аймағындағы дауға тартуға ұмтылды және жалпы американдық халыққа емес, американдық элитаға үндеуді жөн көрді. 1938 жылдың маусым айында ол Британ Кеңесінің ағылшын-американдық қарым-қатынастарды нығайту үшін британдық профессорларды американдық университеттерге арнайы лекция оқуға жіберуі керек екенін айтты. Сол айда АҚШ Конгресі Шетелдік Агенттерді Тіркеу Заңына қол қойды, ол АҚШ-тағы шетелдік үкіметтердің барлық пропагандасын Мемлекеттік департаментке тіркеуді және оны пропаганда ретінде белгілеуді талап етті. АҚШ Конгресінің өкілі, Америкалық емес қызметтерді тергеу комитетінің (HUAC) төрағасы Мартин Дайс кіші, комитетінің АҚШ-ты еуропалық қақтығыстарға тартуға бағытталған британдық әрекеттерді тергейтінін жариялады. Ол АҚШ-тың 1917 жылы Германияға соғыс жариялауының жалғыз себебі британдықтардың бұрыс пропагандасы болғанын алға тартып, өз елінің Германияға соғыс жариялауға қайтадан "алданып" кетпейтініне уәде берді. Атап айтқанда, американдық журналистерге екі елдің де бостандық пен демократияның жақтастары екендігі және осы себепті тығыз байланыста жұмыс істеуі керек екендігі қағидасы сіңірілді. Бұл кездесулер Ұлыбританияда жеке пікірлерін білдірген адамдармен өтті, ал американдық тілшілер өз жазбаларында және хабарларында Ұлыбританиядағы өз тәжірибелерін баяндады, бұл Шетелдік Агенттерді Тіркеу Заңының талаптарын толығымен айналып өтті.
Балқан
Мюнхен келісімінен кейін Чехословакияның жоғалған ісі екенін қабылдаған Ллойд 1938 жылдың күзінде үкіметті Кіші Антантаның қалған екі мүшесі – Югославия мен Румынияға британдықтардың көбірек араласуы қажет екендігіне көндіруге тырысты. Ллойд ерекше соңғысына назар аударды, оның екі маңызды серігі Григор Гафенку мен Виргиль Тилеа болды, оларды ол Британдық кеңестегі жұмысынан білген. Ллойд Каролды жақсы көріп, Бухаресттен Британияға 500 000 фунт стерлинг жұмсап, румындық мұнай сатып алуға, 600 000 тонна румындық бидай сатып алуға және Дунай өзені Қара теңізге құятын жерде Румынияға теңіз базасын салуға көмектесуге шақыратын жеделхаттар жіберді. Чемберлен бұл идеямен келісті, бірақ Қаржы министрлігінің қарсылығынан кейін тек 200 000 тонна румындық бидай сатып алуға міндеттенді. Ллойд Германияның өз мұнай қоры жоқ екенін, Еуропада мұнайды көп көлемде алуға болатын екі орын ғана бар екенін – Совет Одағы мен Румыния екенін, ал соңғысы әлдеқайда әлсіз болғандықтан, Румыния Гитлердің келесі мақсаты болады деп сенді. Жауап ретінде Галифакс немістердің Румынияны өздерінің ықпал аймағында деп санайтынын және бұл елге британдықтардың тым көп араласуы Гитлер үшін «қоршау» болып көрінетінін айтты. Кэрол 1938 жылдың 15-18 қарашасы аралығында Лондонға келгенде, Ллойд оның атынан сөйлеу үшін болды. Чемберлен үкіметі 1938 жылдың қарашасында қауіп төндірілген елдерді қолдауға 10 миллион фунт стерлинг жұмсауға міндеттенді, бірақ шығынды бекітетін заң жобасы 1939 жылдың ақпанына дейін қабылданбады. Оның ішіндегі ең ірі сома – 3 миллион фунт стерлинг Қытайға, ал Балқанда – 2 миллион фунт Грекияға және 1 миллион фунт стерлинг Румынияға жұмсалды. 1939 жылдың қаңтарында Ллойд жаңадан Румынияның Сыртқы істер министрі болып тағайындалған Гафенкуға Лондондағы румын елшісіне «жоғары энергиясы мен беделі бар» адамды тағайындауды ұсынды, нәтижесінде Тилеа тағайындалды. Король Карольдан кейін Ллойдтің Балқандағы ең жақын серігі Югославияның регенті, шағын король Петр II-нің ханзадасы Пауль болды. Ллойд Грекияға сапары барысында өзінің жеке Венизелизмге деген бейімділігін көрсетті және бірнеше Венизелист грек саясаткерлерімен кездесті, бұл сонымен қатар 4 тамыздағы режимге деген наразылығын білдірудің бір жолы болды. Грекияға сапары кезінде король Георг пен Мектаксас Германияның Грекияға Британиядан гөрі экономикалық жағынан көбірек ұсына алатынын айтты, бұл Ллойдты керісінше дәлелдеу үшін драматикалық қадам жасауға итермеледі. Ллойдтың 1939 жылғы грек темекісінің барлық өнімділігін сатып алу туралы ұсынысы бюрократиялық тартысқа әкелді, өйткені британдық темекі шегушілерді төмен сапалы грек темекісін пайдалануға мәжбүрлеу әділетсіз деп наразылық білдірілді, олар американдық және канадалық темекіге дағдыланған. Ллойд Галифаксқа Румыниядағы көздеріне сүйене отырып, Германияның шындығында басып кірумен қорқытқандығын, бірақ румындар Гитлердің ашуын қорқып оны жоққа шығарғандығын айтты. 1939 жылдың 4 сәуірінде италиялықтар Албанияны аннексиялағаннан кейін Чемберлен кабинетінде Британия Грекияға кепілдік беруі керек деген жалпы пікір қалыптасты, бірақ румындар Британия Румынияға кепілдік беруден бұрын Польшамен одақты нығайтуға міндеттенуі керек деп саналды. Ллойдтың Халифаксқа жазған хаттарындағы үнемі қайталанып тұратын тақырып – Қаржы министрлігінің Балқандағы Британдық кеңестің жұмысына жеткілікті қаржы бөлмеуі болды. 1939 жылдың 3 қыркүйегінде Әскери-теңіз министрі болып тағайындалған Черчилльмен тығыз байланыста болған Ллойд, Черчилльпен бірге «Балқан лигасы» құруды ұсынды, ол Балқанға неміс экспансиясын тоқтату үшін қорғаныс шебін құратын. Ллойд пен Тилеаның Тилеа Ллойдты Балқанға баруын сұраған күні бірге жұмыс істеген болуы мүмкін. Ллойд Лорд Галифаксқа Балқанға баруға деген құштарлығын айтып, «қазіргі уақытта оның маңыздылығын асыра бағалау мүмкін емес» деді.
Балқан турисі
1939 жылдың қазанында Ллойдтың Румынияға, алайда барлық Балқан мемлекеттеріне “Балқан келісімін” жасау мақсатымен баруы туралы келісімге келді. Бухаресттегі британдық министр, сэр Реджинальд Хоар, Ллойдты Балқанға жіберу жоспарына қарсы болды, бірақ Софиядағы министр Джордж Уильям Рендел және Афинадағы министр сэр Майкл Паларет бұл жоспарды қолдады. Осы уақыт аралығында Ллойд Испанияға сапар шегіп, испан диктаторы, генерал Франсиско Франкодан, ұсынылып отырған “Балқан келісімін” кепілдікке алуға дайын екенін сұрады. Бұл сапарының бір бөлігін ол Сыртқы істер министрлігіне хабарламады. 1939 жылдың 14 қарашасында Ллойдтың Балқан аймалына сапары Бухарест қаласына барумен басталды. Гафенку “бірлескен әрекет ету механизмін” ұсынды, бірақ король Карол Румынияға британдық кепілдік тек Германияға қарсы екенін, ал ол тілегендей Кеңес Одағына қарсы емес екенін білгеннен кейін келіссөздер тоқтап қалды. Белград пен Софияда Ллойдтың сапарына Ұлыбританияның Югославия князі Пауль мен Болгария патшасы Борис III-нің қалаған көлемдегі қару-жарақпен қамтамасыз ету мүмкін болмауы кедергі келтірді. Балқан аймалына жасаған сапарынан кейін Ллойд Сирияға барып, Максим Вейгандпен кездесті. Француз әскери штабының бұрынғы жоспары бойынша Вейгандтың Армэ де ла Сирия әскері соғыс басталмас бұрын Салоникиге жіберуге тиіс болған. Римдегі британдық елшісі, сэр Перси Лореннің, Италияның бейтараптығы қанша уақытқа дейін сақталатынына көзі жетпегендігіне жауап ретінде Ллойд Ұлыбританияның Италияның соғысқа қатысу мүмкіндігін елемеуі керек екенін, бірақ бірден Салоникиге әскер жіберуі керек екенін айтты. Сонымен қатар, Ллойд Галифаксқа Ұлыбритания Балқанды қорғауға деген ниетін көрсету үшін бірден Югославияға қару-жарақ жіберуді бастауы керектігін кеңес берді. Балқандағы Ллойдтың жұмысын бағалау кезінде Атертон былай деп жазды: “Оның позициясы екіұшты болды: дипломат та, саясаткер де емес, жартылай ресми лауазымы мен ықпалды саяси байланыстары бар пэр. Оның қызметі де бірте-бірте ретсіз болып бара жатты, бірақ ол Мюнхен келісіміне қарсы болғанына және 1938 жылдың қыркүйегінен кейін Германияны одан әрі жұбатуға қарсы болғанына қарамастан, Чемберлен оны қызметтен алуға тырыспады”.
Кабинетте
1940 жылы мамыр айында Черчилль премьер-министр болғанда, ол Ллойдты Отарлар жөніндегі Мемлекеттік хатшылыққа тағайындады, ал желтоқсан айында Ллойдқа Лордтар палатасының жетекшісі қызметін қосымша жүктеді.
Лондонның орталық мешіті
Лорд Ллойд болашақта Лондонның орталық мешітінің басты жақтаушысы болды. Ол 1939 жылдан бастап Лондондағы көрнекті мұсылмандар мен елшілерден құралған мешіт комитетімен бірге жұмыс істеді. Черчилль кабинетіне кірген соң, ол Черчилльге Лондонның "Еуропаның басқа астаналарынан гөрі көбірек [мұсылмандары] бар екенін" көрсету үшін хат жолдады, бірақ Британ империясында "іс жүзінде христиандардан көбірек мұсылмандар бар болғандықтан, мұсылмандардың орталық ғибадат орнының болмауы өте қайшы және дұрыс емес" екенін атап өтті. Ол мешіт үшін жер сыйлаудың "Британ империясының мұсылмандарының адалдығына көрсетілген құрмет және Таяу Шығыстағы араб елдеріне жағымды әсер ететініне" сенді.
Басқа қызығушылықтар
Сауда саласында Ллойд Британдық Оңтүстік Африка компаниясының және Вагон Лит холдингтерінің директоры болды. Бейбіт уақытта ол әр екі ай сайын тропиктік елдерге саяхат ететін. 1937 жылы ол 600 (Лондон қаласы) (жауынгерлік) қосымша әуе күштері эскадрильясының құрметті әуе коммодоры болып тағайындалды және әскери ұшқышқа біліктілік алу үшін өзіндік оқудан өтуге талап етті. Сыртқы істер министрлігіндегілер Ллойдтың гомосексуалды екенін ойлады және оның үйленуіне, ұлының дүниеге келуіне қарамастан, бұл пікірде қалды.
Өлім
Ллойд 1941 жылдың ақпанында 61 жасында Мэрилебон, Лондон клиникасында миелоидты лейкемиядан қайтыс болды және Гертфордширдегі Сент-Ипполитсте жерленді. Барондық атағы оның ұлы Александрға көшті. Лейди Ллойд 1969 жылдың желтоқсанында 89 жасында қайтыс болды.
Танымал мәдениетте
Ол Комптон Маккензидің "Жұқа мұз" романында "Генри Фортескью" кейіпкері болып көрінеді.