Эрик Моркамб: Ұлыбританияның комедия шебері

Кіріспе

Ағылшын комедияшысы (1926–1984)

Джон Эрик Бартоломью (14 мамыр 1926 – 28 мамыр 1984), сахналық аты Эрик Морекэмбпен танымал, ағылшын комедияшысы. Ол Эрни Уайзбен бірге Морекэмб пен Уайз дуетін құрды. Бұл серіктестік 1941 жылдан Морекэмбтің 1984 жылы қайтыс болғанға дейін сақталды. Морекэмб өзінің сахналық атын Ланкаширдегі Морекэмб теңіз жағалауындағы курорт, туған қаласының атынан алған. Ол BBC1 телеарнасының "The Morecambe & Wise Show" телесериалының бас жұлдызы болды, оның 1977 жылғы Рождестволық бағдарламасын Ұлыбритания бойынша 28 миллионнан астам адам тамашалады. Британдық мәдениеттегі ең танымал комедияшылардың бірі саналатын ол 2002 жылы BBC жүргізген сауалнамада 100 ең ұлы британдықтардың қатарына енді.

Ерте өмір және балалық шағы

Эрик Морекэмб 1926 жылғы 14 мамырда сағат 12:30-да Ланкашир графтығының Морекэмб қаласында, 42-ші Бекстон көшесінде Джордж және Сара Элизабет "Сэди" (қызметтес аты Робинсон) Бартоломей отбасында дүниеге келді. 6 маусымда ол Джон Эрик Бартоломей деген атпен крещениеден өтті. Сэди оның би сабақтарына қаржы жинау үшін официант болып жұмыс істеді. Осы кезеңде Эрик Бартоломей көптеген таланттар сайысында жеңіске жетті, соның ішінде 1940 жылы Хойлакте Джек Хилтон үшін Манчестерде өткен кастингке жолдама жеңіс сыйлығы болды. Кастингтен үш ай өткен соң Хилтон Морекэмбті Ноттингем империясындағы "Жастар сахнаға шығады" атты ревюге қатысуға шақырды, онда ол бірнеше жылдан бері "Эрнест Уайз" рөлінде ойнап жүрген Эрнест Уайзмен танысты. Екеуі тез арада жақын дос болып, Сэдидің ынтасымен дуэт құра бастады. Ақырында, оларға сахнада дуэттік нөмірлер орындауға рұқсат берілгенде (жеке нөмірлерінен бөлек), Хилтон олардың өнерінен қатты әсер алып, ревюде тұрақты түрде орындауға мүмкіндік берді. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде олар әскери қызметке шақырылғанда ажырасып кетті. Уайз сауда флотына қосылды, ал Морекэмб Бевин Бой ретінде әскерге шақырылып, 1944 жылдың мамыр айынан бастап Аккрингтондағы көмір шахтасында жұмыс істеді.

Морекэм және Уайз

Соғыстан кейін Морекэмбе мен Уайз сахнада және радиода өнер көрсете бастады, содан кейін BBC-мен телешоу жасауға келісімшарт жасасты. 1954 жылы олар қысқа ғана өмір сүрген "Жабайы жүгіріс" (Running Wild) шоуын бастады, бірақ ол көрермендер тарапынан жақсы қабылданбады. Олар өнерлерін шыңдау үшін қайта сахнаға оралып, кейін "Лондон Палладиомында жексенбі кештері" және "Дабл Сикс" бағдарламаларында өнер көрсетті.

Бір түрдегі екі: 1961-1968

1961 жылы Лю Грейд дуэтке лондондық ATV телеарнасы үшін сериал ұсынды. "Екі түрлі" деп аталған бұл сериалды Дик Хиллс пен Сид Грин жазған. Equity ұйымының ереуілі осы шоуды тоқтатты, бірақ Морекэмбе мен Уайз Варитет артистері федерациясының мүшелері болды, ол кезде бұл федерация Equity-ге қатысы жоқ дербес кәсіподақ еді. Грин мен Хиллз кейіннен сериалда "Сид" және "Дик" рөлінде пайда болды. ATV үшін түсірілген Морекэмбе мен Уайздің алтыншы сериалы бастапқыда Ұлыбританияда көрсетіліп қана қоймай, АҚШ пен Канадаға экспортталуы жоспарланған. Бұл сериал түсті түсірілді және көбінесе американдық болған халықаралық қонақтарға арналды. Британдық көрсетілімге дейін, ол Солтүстік Америкада ABC телеарнасы арқылы 1967 жылдың 20 мамырынан 9 қыркүйегіне дейін "Пикадилли сарайы" деген атпен "Голливуд сарайы" сериалының жазғы орнына көрсетілді. Осы сериалдың барлық сериясының ішінде тек екі сериясы ғана жоғалып кеткен деп саналады, ал қалған екі сериясы Ұлыбритания атауларымен қара-ақ түсті көшірмелер түрінде сақталған. Дуэт АҚШ-та "Эд Салливан шоуында" өнер көрсеткен. 1968 жылы Морекэмбе мен Уайз ATV-ден шығып, BBC-ге қайта оралды.

Би-Би-Симен бірге: 1968-1978

Морекэмб жүрек талмасынан айығып жатқанда, Морекэмбтің енді ешқашан жұмыс істемейтініне сенген Хиллс пен Грин жазушылық қызметтен бас тартты. Морекэмбе мен Уайз сол кезде Барбадосқа сапарда болғандықтан, жазушыларының кеткені туралы ұшақтағы стюардтан ғана білді. Шоу продюсері Джон Аммондс Хиллз бен Гриннің орнына Эдди Брабенді тағайындады. Театр сыншысы Кеннет Тайнанның сөзіне қарағанда, Брабен Уайздың кейіпкерін әзілге жарамайтын комикке айналдырды, ал Морекэмб әзілді, қарапайым адамға айналды. Брабен олардың бір-біріне деген қарым-қатынасын жұмсартты. Морекэмбе мен Уайз 1968 жылдан 1977 жылға дейін жыл сайынғы BBC Рождестволық бағдарламаларын ұйымдастырды, 1977 жылғы бағдарламаны шамамен 28,385,000 көрермен тамашалады, дегенмен сол кезде Ұлыбританияда бар болғаны үш телеарна болған. Олар британдық халық мәдениетіндегі ең танымал комедиялық дуэттердің бірі болды және 1976 жылы екеуі де OBE орденімен марапатталды. (Морекэмбтің әйелі Джоан 2015 жылы балаларға көмектесетін қайырымдылық қорымен жұмыс істегені үшін OBE орденін алды.)

Темез теледидарымен: 1978-1983

1978 жылғы қаңтарда екеуі BBC-ден ITV-ге кетіп, Лондонның Thames Television станциясымен келісімшартқа қол қойды. Морекэмб 1979 жылғы 15 наурызда Харпендендегі (Гертфордшир) үйінде екінші рет жүрек талмасына ұшырады. Бұл 1979 жылғы 25 маусымда Магди Якуб жасаған жүрек айналдыру операциясына әкелді. Сол кезде Морекэмбке үш ай ғана өмір қалғаны айтылды. Морекэмб екеу болып орындаудан қашып, жазу және басқа рөлдерді сомдауға көшкісі келді. 1980 жылы ол Джон Бетджеманның «Ньюбери маңындағы үй ішіндегі ойындар» өлеңінің қойылымында «Күлкілі аға» рөлін ойнады. Чарльз Уоллес өндірген және режиссерлік еткен бұл туынды 1981 жылы Paramount Pictures компаниясының «Кейінгі гүлденудегі махаббат» фильмінде Морекэмбтің Корольдік әуе күштерінің майоры рөліне жол ашты. Фильм Ұлыбританияда «Жоғалған сандықтың іздеушілері» фильмімен бірге көрсетілді. 1981 жылы Морекэмб «Жалғыз мырза» атты трагикомедиялық роман жариялады. Ол жазуға көбірек назар аудара бастады. Сондай-ақ, олар 1983 жылғы 2 наурызда ITV телеарнасында «Эрик пен Эрнидің варьете күндері» деп аталатын бір сағаттық арнайы бағдарламада музыкалық залдарындағы күндерін еске түсіріп, бірге пайда болды. Осы кезеңде Морекэмб тағы екі роман жариялады: «Қайғылы вампир» (1982) және оның жалғасы «Вампирдің кек алуы» (1983). Морекэмб пен Уайздың соңғы бірлескен шоуы 1983 жылғы Рождестволық арнайы бағдарлама болды, ол ITV арнасында көрсетілді. Морекэмб пен Уайз 1983 жылы «Түн поездісі – кісі өлтіруге» атты телефильмде жұмыс істеді, ол 1985 жылғы қаңтарда ITV арнасында көрсетілді. Уоллеспен ынтымақтастығын жалғастыра отырып, Морекэмб Том Бейкер мен Мэделин Смитпен бірге «Шығушы жолаушы» атты қысқа комедиялық фильмде де ойнады, оны тағы да Уоллес MGM/UA үшін режиссерлік етті. Ол Джеймс Бондтың «Октопусси» фильмімен және кейіннен «WarGames» фильмімен бірге кинотеатрларда көрсетілді. Уоллес пен Морекэмб төртінші фильмді түсірудің ортасында Морекэмб қайтыс болды. Ол ешқашан аяқталған жоқ.

Жеке өмір

Эрик Морекэмб 1952 жылғы 11 желтоқсанда Кент графтығының Маргейт Танет қаласында Джоан Бартлеттпен үйленді. Олар үйлену тойын Маргейттегі "Буллс Хед" пабында өткізді. Олардың үш баласы болды: Гейл (1953 жылы туған); Гари (1956 жылы туған) және Стивен (1970 жылы туған, оны 1974 жылы асырап алған). Джоан Бартлетт Морекэмб 2024 жылғы 26 наурызда 97 жасқа толып қайтыс болды. Эрик бос уақытында құстарды бақылауды ұнатқан, оның Морекэмбедегі мүсінінде биноклі бар. RSPB оның қолдауының иесі ретінде жақын орналасқан Лейттон Мосс табиғи қорығында оның атымен жасырынған орынды атады. 1984 жылы RSPB Эссекстегі Тольшант Д'Арси маңындағы Олд Холл Марш қорығын 780 000 фунт стерлингке сатып алды, бұл Эрик Морекэмб есімімен аталған қайырымдылық қорынан түскен қаражаттардың арқасында мүмкін болды. Морекэмб регби лигасының ойыншысы Джон "Джек" Бартоломейдің туысы болды. Морекэмб 1979 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жеткен Маргарет Тэтчерге қолдау хабарламасын (басқа да белгілі адамдармен бірге) жіберіп, оған 1979 жылғы Еуропалық сайлау кампаниясында сәттілік тіледі. Оның хабары: "Құдай сені жарылқасын, Мэгги, Еуропалық кампанияда сәттілік тілеймін, келесі айналым сенікі болсын" деп аяқталды.

Денсаулыққа қатысты проблемалар

1967 жылдың 17 тамызында Морекэмбе мен Уайз Ұлы Ярмут қаласында жазғы маусымның бір бөлігі ретінде өнер көрсетіп жатқанда, ол күнделігіне: «Жүрегімнің сол жағында жеңіл ауырсыну сезімі бар. Бұл, әдетте, ішек газдарынан болар, бірақ төрт күннен бері мазалайды. Мұндай кезде ішек газы болуы – қорқынышты жағдай» деп жазды. Морекэмбе гипохондрик еді, бірақ алғашқы жүрек ұстасынан кейін ғана денсаулығы туралы жазғанды ұнататын. Сол кезде Морекэмбе күніне 60 темекі шегіп, көп ішетін. 1968 жылдың 7 қарашасында Лидс қаласынан тыс жердегі қонақ үйіне қайтып бара жатқанда, өнер көрсетілімінен кейін, ол жүрек ұстасының салдарынан өлімге жуық жағдайға түсті. Морекэмбе мен Уайз Йоркширдегі Батли қаласындағы «Variety Club» клубында бір апта бойы түнгі қойылымдарда өнер көрсетті. Морекэмбе мен Уайз 1967 жылдың желтоқсанында бір аптаға сонда келді, осыдан 4000 фунт стерлинг (1967 жылғы 4000 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) табыс тапты. Апта басында Морекэмбе оң қолында ауырсыну сезімін байқады, бірақ бұған көп мән бермеді, оны теннисшінің шынашасы немесе ревматизм деп ойлады. Сол түні ол қонақ үйіне қайтып келді және 1972 жылдың қарашасында Майкл Паркинсонмен сұхбаттасқанда, ауырсыну кеудесіне тарағанда, ол көлік жүргізе алмай қалғанын айтты. Көлігін тоқтатқанда, жанынан өткен адам оны құтқарып қалды. Олар алғаш келген ауруханада Травматология және жедел жәрдем бөлімі болмады. Екінші ауруханада Морекэмбе өзі жатты және бірден жүрек ұстасы диагнозы қойылды. Морекэмбе 1968 жылдың 18 қарашасында өзінің әріптесі Эрни Уайзбен бірге Лондон Палладиомында өнер көрсетуге тиіс еді, бірақ ауруханада жатып емделуде болғандықтан, қойылымға қатыса алмады. Оның орнына комик Фрэнки Ховерд пен импрессионист Майк Ярвуд уақытында оларды ауыстырды. 1968 жылдың 24 қарашасында ауруханадан шыққаннан кейін үш ай жұмыс істемеу туралы нұсқау алған Морекэмбе темекі шегуді тоқтатты және түтік тартуға көшті, өйткені ол 1967 жылдың тамызында осыны істеуге тырысқанын айтқан. Сондай-ақ, ол жазғы және қысқы маусымдарды тоқтатты және көпшілік алдындағы іс-шараларын азайтты. Морекэмбе алты ай демалыс алып, 1969 жылдың мамырында BBC телеорталығында баспасөз мәслихатын өткізді. Сол жылдың 27 шілдесінде Морекэмбе мен Уайз Борнмуттың Қысқы бағындағы сахнаға оралды және төрт минут бойы тұрғындардың ыстық ықыласына бөленді. Морекэмбе 1979 жылдың наурыз айында екінші рет жүрек ұстасынан зардап шекті және маусым айында жүрек қантамырларын алмастыру операциясын жасады.

In a diary entry from 17 August 1967, when Morecambe and Wise were appearing in Great Yarmouth as part of a summer season, Morecambe observed: "I have a slight pain on the left side around my heart. It's most likely wind, but I've had it for about four days. That's a hell of a time to have wind." Morecambe was a hypochondriac, but he rarely wrote about his health concerns until after his first heart attack. At the time, Morecambe was smoking 60 cigarettes a day and drinking heavily. He suffered a near fatal heart attack late on 7 November 1968 after a show, while driving back to his hotel outside Leeds. Morecambe had been appearing with Wise during a week of midnight performances at the Variety Club in Batley, Yorkshire. Morecambe and Wise appeared there in December 1967 for a week, making £4,000 (4000.0 in 1967 is equivalent to about <calculated amount> in recent years). Since the beginning of the week Morecambe noticed he had pains in his right arm but thought little of it, thinking the pains were tennis elbow or rheumatism. That night, he headed back to his hotel, and recounted in an interview with Michael Parkinson in November 1972 that, as the pains spread to his chest, he became unable to drive. He was rescued by a passerby as he stopped the car. The first hospital they arrived at had no Accident and Emergency. At the second one, Morecambe admitted himself and a heart attack was immediately diagnosed. Morecambe was due to appear at the London Palladium with his partner Ernie Wise on 18 November 1968 but had to miss the performance as he was recovering in hospital. The comedian Frankie Howerd and impressionist Mike Yarwood were both late stand ins for them instead. After leaving hospital on 24 November 1968 under orders not to work for three months Morecambe gave up his cigarette habit and started smoking a pipe, as he mentioned that he was trying to do in August 1967. He also stopped doing summer and winter seasons and reduced many of his public engagements. Morecambe took six months off, returning for a press call at the BBC Television Centre in May 1969. On 27 July of that year, Morecambe and Wise returned to the stage at the Bournemouth Winter Gardens, and received a four minute standing ovation. Morecambe suffered a second heart attack in March 1979 and underwent bypass surgery in June.

Өлім

1984 жылы 27 мамырда Морекамб, Тьюксберидегі Роузс театрында жақын досы және комедиан Стэн Стеннетт ұйымдастырған қайырымдылық шарасына қатысты. Оның әйелі Джоан, көрермендер қатарында болған, Морекамбтың "керемет күйде" болғанын еске алды. Шоу аяқталғаннан кейін және Морекамб сахнадан алғашқы рет кеткен соң, музыканттар оралып, аспаптарын жинады. Ол дереу сахнаға қайта оралып, олармен бірге әртүрлі аспаптарда ойнап, алты мәрте сахнаға шықты. Сахнадан соңғы рет шығып, сахна төбесі түскенде, ол сахна сыртындағы кеңістікке құлап, 16 жыл ішінде үшінші рет жүрек талмасын бастан кешірді. Ол 28 мамыр күні таңғы 3-ке жуық уақытта Челтнем Жалпы ауруханасына жеткізілді, онда қайтыс болды. Оның қосылу рәсімі 4 маусымда Харпендендегі Сент-Николас шіркеуінде Дикки Хендерсонның баяндамасымен өтті. Гарстон қаласында жеке кремация өтті. Оның күлі кейіннен естелік бағында жерлеу үшін шіркеуге қайтарылды. Эрни Уайз сұхбатында: "Менің ойымша, мен екі қайғылы күнді бастан өткердім, әкеме қарағанда, Эрик қайтыс болғанда қатты қиналдым".

Мұра

Морекэмбтің мүсінші Грэхам Иббсон жасаған, өмірден артық мүсіні 1999 жылдың шілдесінде королева тарапынан Морекэмб қаласында ашылды. Мүсіннің айналасында оның ең сүйікті сөздері мен фразалары жазылған, сондай-ақ шоуға қатысқан қонақ жұлдыздардың толық тізімі орналасқан. 2014 жылдың қазан айында мүсінге келтірілген зардап – оның бір аяғы кесіліп тасталды. Оны жөндеу үшін Лондонға алып кетіп, 2014 жылдың 11 желтоқсанында жаңадан орнатылды. Морекэмб пен оның отбасы 1960 жылдардан өмірінің соңына дейін тұрған Харпенден (Хертфордшир) қаласындағы концерт залы оның есімімен аталады, ал вестибюльде Морекэмбтің портреті ілінген. Морекэмб комедиялық өнерлерінде Харпенден туралы жиі айтатын, бірде шоуда "The Harpenden Hot Shots" тобы өнер көрсеткен, ал "Казанова" эскизінде ол өзін "Харпенденнің төртінші герцогы", Лорд Эрик және "Биркенхедтің белгілі бір бөліктері" деп таныстырған. Морекэмб құрметті қонақ ретінде Харпендендегі Сент-Джордж мектебінің 75 жылдық мерекесіндегі салтанатты ашылу рәсімін өткізді. 2001 жылы осы дуетке арналған "The Play What I Wrote" атты Вест-Энд шоуы ашылды. Кеннет Брананың режиссерлігімен әр қойылымда әртүрлі танымал тұлғалар қатысты. 2003 жылдың наурыз айында шоу Бродвейге көшірілді. 2003 жылы Морекэмбтің үлкен ұлы Гэри "Өмір Голливуд емес, ол Криклвуд" атты әкесінің өмірбаянын отбасы мүшелерінің көзқарасынан, отбасылық фотосуреттер мен жарияланбаған күнделіктерден алынған үзінділерді пайдаланып жазды. "Лутон Таун ФК" клубының үй стадионы – "Кенилворт Роуд" стадионында Морекэмбтің есімімен аталатын люкс бар. Ол клубтың жақтаушысы және бір кезде президенті болған. 2004 жылы "J D Wetherspoon" Морекэмб қаласында "Эрик Бартоломью" атты паб ашты. Теуксберидегі "Roses Theatre" театрындағы Эрик Морекэмб бөлмесі жергілікті және ұлттық компаниялар конференциялар мен кездесулер үшін пайдаланылады. Ланкаширдегі Карнфорт қаласының жанындағы Морекэмб шығанағында орналасқан "Leighton Moss RSPB" қорығында оның есімімен аталған құс бақылау пункты бар. "Морекэмб" атты пьеса Эрик Морекэмбтің өмірін тойлау мақсатымен жазылды. Ол 2009 жылы Эдинбургтегі Fringe фестивалінде көрсетілді, содан кейін Лондонның Вест-Эндінде қойылды және 2010 жылы Ұлыбритания бойынша гастрольдік сапарға шықты. 2016 жылдың ақпан айында Морекэмбтің 1968 жылы 4500 фунт стерлингке сатып алған "Jensen Interceptor" машинасы 150 000 фунт стерлингке сатылды.

A larger than life statue of Morecambe, created by sculptor Graham Ibbeson, was unveiled by the Queen at Morecambe in July 1999 and is surrounded by inscriptions of many of his favourite catchphrases and an exhaustive list of guest stars who appeared on the show. The statue was vandalised in October 2014, having had one of its legs sawn off, it was moved to London for repair and was restored on 11 December 2014. In Harpenden, Hertfordshire, where Morecambe and his family lived from the 1960s until his death, the public concert hall is named after him, with a portrait of Morecambe hanging in the foyer. Morecambe often referred to Harpenden in his comedy, with a band once appearing on the show named The Harpenden Hot Shots and in a Casanova sketch he introduced himself as Lord Eric, Fourth Duke of Harpenden "and certain parts of Birkenhead". Morecambe was the guest of honour, and performed the opening ceremony at the 75th Anniversary Fete of St George's School, Harpenden. A West End Show, The Play What I Wrote, opened in 2001 as a tribute to the duo. Directed by Kenneth Branagh, each performance featured a different guest celebrity. In March 2003, the show transferred to Broadway. In 2003, Morecambe's eldest son Gary released "Life's Not Hollywood, It's Cricklewood", a biography of his father from the point of view of his family, using family photos and extracts from previously unseen diaries. Kenilworth Road Stadium, the home of Luton Town F. C., has a suite named after Morecambe. He was a supporter and one time president of the club. J D Wetherspoon opened a public house called The Eric Bartholomew in Morecambe in 2004. At the Roses Theatre in Tewkesbury, the Eric Morecambe Room is used by local and national companies for conferences and meetings. There is a bird hide named after him at Leighton Moss RSPB reserve, which is on Morecambe Bay, near Carnforth, Lancashire. The play Morecambe was created as a celebration of the life of Eric Morecambe. It played at the Edinburgh fringe festival in 2009 and subsequently transferred to London's West End before embarking on a UK tour in 2010. In February 2016 Morecambe's 1968 Jensen Interceptor, which he had bought for £4,500, was offered for sale at £150,000.