Кіріспе
Солтүстік Никосия немесе Солтүстік Лефкоша (Kuzey Lefkoşa; Βόρεια Λευκωσία) – Солтүстік Кипрдің де-факто мемлекетінің астанасы және ең ірі қаласы. Бұл бөлінген Никосия қаласының солтүстік бөлігі, және оны Никосия түрік муниципалитеті басқарады. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Солтүстік Никосияда 61 378 адам, ал агломерацияда 82 539 адам тұрады. Қала – Солтүстік Кипрдің экономикалық, саяси және мәдени орталығы, онда көптеген дүкендер, мейрамханалар мен сауда орталықтары бар. Онда тарихи қабырғалы қала орналасқан, оның орталығы Сарайөнү алаңы, сондай-ақ қазіргі заманғы агломерация, Деребойу аймағы бизнес және ойын-сауық орталығы болып табылады. Әл-ауқат деңгейі жоғары қала ретінде сипатталатын Солтүстік Никосия 21 ғасырда үлкен қалалық өсім мен дамуды бастан өткерді, оның ішінде жаңа тас жолдар мен биік ғимараттар салынды. Қала көптеген туристерді қабылдайды және халықаралық театр және музыка фестивальдері сияқты әртүрлі мәдени шаралар өтеді. 34 000-нан астам студенті бар Солтүстік Никосия білім беру мен ғылыми зерттеулердің маңызды орталығы болып табылады және төрт университетке үйі, олардың ішіндегі ең ірісі – Таяу Шығыс университеті. 1960 жылдардағы қауымдық зорлық-зомбылықтан кейін Кипр Республикасының астанасы 1963 жылы аралдың оңтүстігіндегі грек кипрліктері мен солтүстігіндегі түрік кипрліктері арасында бөлінді. 1974 жылы Грекияның әскери хунтасы аралды Грекиямен біріктіру мақсатымен жасаған төңкеріс Түркияның Кипрге басып кіруіне әкелді, және халықаралық қауымдастық Солтүстік Никосияны сол кезден бері түрік оккупациясы астында деп санайды.
North Nicosia or Northern Nicosia (Kuzey Lefkoşa ; Βόρεια Λευκωσία) is the capital and largest city of the de facto state of Northern Cyprus. It is the northern part of the divided city of Nicosia, and is governed by the Nicosia Turkish Municipality. as of 2011, North Nicosia had a population of 61,378 and a metropolitan area with a population of 82,539. The city is the economic, political and cultural centre of Northern Cyprus, with many shops, restaurants and shopping malls. It is home to a historic walled city, centred on the Sarayönü Square, and a modern metropolitan area, with the Dereboyu region as its centre of business and entertainment. Described as a city with high levels of welfare, it has seen great urban growth and development in the 21st century, including the construction of new highways and high rises. It hosts a significant number of tourists and a variety of cultural activities, including its international festivals of theatre and music. With a student population over 34,000, North Nicosia is an important centre of education and research and is home to four universities, of which the Near East University is the biggest. Following the intercommunal violence of the 1960s, the capital of Republic of Cyprus was divided between the island's Greek Cypriot and Turkish Cypriot communities in the south and north respectively in 1963. A coup by the Greek military junta in an attempt to unite the island with Greece in 1974 led to the Turkish invasion of Cyprus, and the international community considers North Nicosia to have been under Turkish occupation since then.
Тарих
1963-1964 жылдардағы Кипр дағдарысы кезінде, Кипр гректерінің бір жақты конституциялық өзгерістер жасауынан кейін, қауымдық зорлық-зомбылық орын алды. Никосия қаласы Жасыл желі арқылы грек және түрік кипрлік аймақтарына бөлінді, бұл атау Біріккен Ұлттар Ұйымының өкілі қала картасында сызықты салу үшін қолданған қаламның түсіне байланысты берілді. Бұл түрік кипрліктерінің үкіметтегі қатысуын тоқтатуға әкелді, ал 1964 жылы қауымдық зорлық-зомбылықтың артуынан кейін көптеген түрік кипрліктері Никосияның түрік аймағына көшіп, ауқымды тығырылуға себеп болды. 1974 жылдың 15 шілдесінде Грекияның әскери хунтасы Кипрді Грекиямен біріктіру мақсатымен төңкеріс жасауға тырысты. Төңкеріс Кипр президенті архиепископ Макарий III-ті қызметтен шеттетуге және оның орнына энозис жақтасы ұлтшыл Никос Сэмпсонды тағайындауға әкелді. Энозис мүмкіндігіне жауап ретінде 1974 жылдың 20 шілдесінде түрік армиясы аралға басып кірді және Кипр Республикасының солтүстік бөлігінің 37% -ын оккупациялады. Басқыншылық екі кезеңде жүзеге асырылды. Екінші кезең 1974 жылдың 14 тамызында өтті, онда түрік армиясы өз позицияларын кеңейтіп, Кипр аумағының 37% -ын, соның ішінде Никосияның солтүстік бөлігі мен Кирения және Фамагуста қалаларын толығымен басып алды. 2003 жылдың 23 сәуірінде Ледра сарайының өткізу пункты Жасыл желі арқылы қайта ашылды, бұл 1974 жылдан бері алғашқы рет рұқсат етілді. Осыдан кейін 2003 жылдың 9 мамырында Аиос Дометиос өткізу пункты ашылды. 2008 жылдың 3 сәуірінде Ледра көшесіндегі өткізу пункты да қайта ашылды.
Әкімшілік
Солтүстік Никосия – Солтүстік Кипрдің саяси, экономикалық және мәдени орталығы. Солтүстік Кипр министрліктері Солтүстік Никосияда орналасқан. Қаламен Никосия түрік муниципалитеті басқарады, ол Кипр Республикасының конституциясымен мойындалады. Никосия түрік муниципалитетіне Коммуналдық демократия партиясының (ТДП) мэрі Мехмет Харманджи жетекшілік етеді. Ол 2014 жылғы жергілікті сайлауда халықтың 38% дауысын алып, билікке келді. Бұл Кипр түркілерінің бұқаралық ақпарат құралдары ең үлкен мүмкіндіктерге ие деп есептеген екі ірі партияның кандидаттарын жеңіп, күтпеген үлкен жеңіс болды. Муниципалитет құрамында 22 мүшеден тұратын қалалық кеңес бар, оның ішінде 8 кеңесші Түрік Республикалық партиясынан (ТРП), 6 – Ұлттық Бірлік партиясынан (ҰБП), 6 – Коммуналдық демократия партиясынан, 1 – Демократиялық партиядан (ДП УГ) және 1 – Жаңа Кипр партиясынан (ЯКП) өкілдік етеді.
Қабырғалы қала
Қабырғалы Никосия қаласы тарихқа, мәдениетке және сәулетке өте бай. Солтүстік бөлігі тарихи ғимараттар мен мәдени ескерткіштерге толы, ал Селимие ауданы толыққанды тарихи сипатын және атмосферасын сақтап қалған. Қабырғалы қаланың аумағы Кипр Түрік Ескіліктер Департаментімен қорғалатын аймақ деп жарияланған, және онда 672 тарихи құнды ғимарат пен орын тіркелген. Қабырғалы қаланың ортасында, кеңінен Сарайөнү деп танылатын Ататүрк алаңы орналасқан. Алаң "Никосияның жүрегі" деп аталады және тарихи тұрғыда Кипр Түрік қауымының мәдени орталығы болған, Кипрдегі қақтығысқа дейін және оның кезінде Түркияның премьер-министрлері сөз сөйлеген. Ол әлі де саяси науқандар кезінде және Ұлттық Бірлік партиясының штаб-пәтерінде жаппай митингтерге куә болады. Алаңның ортасында, жергілікті тұрғындар "Обелиск" ("Dikiltaş") деп атайтын және ел үкіметінің символы саналатын Венеция бағанасы тұр. Бұл алаң бұрын Лузиньян сарайының орнында болған, бірақ британ үкіметі оны қазіргі сот ғимаратымен алмастырған. Гирне даңғылы Сарайөнүнү Кирения қақпасымен және оның алдындағы Инөнү алаңымен байланыстырады. Даңғыл "қабырғалы қаланың символы" деп сипатталған, және көптеген дүкендер мен мейрамханаларға толы. 2015 жылдан бастап аймақты жаңғырту жобасы жүргізілуде, инфрақұрылымын жақсарту, эстетикалық көрінісін және қолжетімділігін арттыру мақсатында. Қабырғалы қаланың кіреберісіне жақын, Гирне даңғылының батысында Саманбахче ауданы орналасқан, ол 19 ғасырда үкімет тарапынан салынған және аралдағы әлеуметтік тұрғын үйдің алғашқы мысалы саналады. Үйлер біркелкі және бірімен-бірі жалғасқан, ал ауданның ортасында тарихи фонтан орналасқан. Әлі де тұрғын үй аумағы болып табылатын бұл аудан Кипр мәдениетінің ең жақсы бейнесі болып саналады. Оңтүстікке қарай, Ледра көшесіндегі өткізу пунктінің жанында Араста ауданы орналасқан. Аймақ 2013 жылы жаяу жүргіншілерге арналған аймаққа айналдырылды және тамақ пен дәстүрлі бұйымдармен шығыс сауда дәстүрін көрсететін тарихи сауда көшелерінің желісіне ие. Бұл аймақ туристердің сүйікті орны. Жақын жердегі Бююк Хан, аралдағы ең үлкен кербенсарай және Кипрдегі ең әдемі ғимараттардың бірі саналады. Ол 1572 жылы Османлылар тарапынан салынған. Ғимаратта 68 бөлме және ортасында кішкентай мешіт бар, қазіргі уақытта ол туристерге танымал мәдени орталық ретінде қызмет етеді, сувенирлік және қолөнер дүкендерімен, дәстүрлі тағамдарды ұсынатын кафелермен және шағын опера концерттері сияқты мәдени шаралармен қамтамасыз етілген. Көшеден дәл қарсы жағында Кумарcılar Ханы (Қаршы ойыншылар қонақүйі) орналасқан, ол 17 ғасырда Осман сауда қонақүйлерінің типикалық мысалы ретінде салынған. Қабырғалы қаланың тағы бір маңызды нүктесі – Селимие мешіті, бастапқыда Киелі София соборы ретінде салынған. Мешіт Солтүстік Кипрдің басты діни орталығы болып табылады. Ол 1209 және 1228 жылдар аралығында Кипрдің латын шіркеуімен француздық соборларға ұқсас готикалық стильде салынған. Оның бағаналары ежелгі, Рим дәуірінен қалған, бұл оның құрылысына дейін Византия шіркеуінің болғанын көрсетеді. Бұл орын Лузиньян патшаларының тәж кию рәсіміне куә болған, және 1571 жылы Османлылар оны аралдағы ең үлкен мешітке айналдырған. Ол қаланың маңызды символы болып табылады. Мешіттің жанында 6-14 ғасырларда салынған Византия және готикалық стильдегі үлкен грек шіркеуі Бедестен орналасқан. Осман дәуірінде ол базар ретінде пайдаланылған. Бүгінде ол концерттер мен фестивальдер сияқты түрлі мәдени шаралар өтетін мәдени орталық ретінде пайдаланылады. Екі ғимарат Селимие алаңына қарап тұр, онда мәдени шаралар мен би қойылымдары жиі өткізіледі. 500 жылдан астам уақыт бұрын жазылған түрік, араб және парсы тілдеріндегі қолжазбаларды сақтайтын және каллиграфияның тамаша үлгілері болып саналатын Сұлтан Махмуд II кітапханасы да бар. Ескі қаланың аудандарының арасында Еникими және Арабахмет бар. Еникимиде Хайдар-паша мешіті орналасқан, ол Османлылар тарапынан қайта құрылғанға дейін қаланың екінші үлкен шіркеуі болған, және готикалық сәулетімен, онда әсем ою-өрнектелген есіктер бар. Арабахмет ауданы 1845 жылы салынған Арабахмет мешітіне ие. Қабырғалы қаладан тыс Никосияның аудандары қабырғалы қаладан кеңірек, кең жолдар мен қиылыстарға ие. Бұл аймақтарда көп қабатты бетон ғимараттар басым. Қаланың шетінде орта және жоғарғы тапқа тиесілі көптеген үлкен және әсем виллалар салынған. Кипр Түріктерінің жоғарғы және орта таптық өкілдері қабырғалы қаланы тастап, Кюкук Каймаклы және Хамиткой сияқты аймақтарға қоныстанды, онда экономикалық және сауда белсенділігі күрт өсті. Қаланың бірінші жартысында қабырғалы қаладан кеңейе бастаған кезде, Кёшклүчифтлик және Чаглаян аудандарында үлкен және әсем үйлер салынды, олар бүгінде осы орталық аудандардың ерекшелігін құрайды. Жаңашар ауданы 1940 жылдары британ әкімшілігімен қашықтықты азайту және дені сау әлеуметтік өзара әрекеттесуді қамтамасыз ету үшін оптималды жобамен жоспарланған, және бұл аудан бүгінде Кипрдегі қала құрылысының шедеврлерінің бірі саналады.
Among the quarters of the old city are Yenicami and Arabahmet. Yenicami hosts the Haydar Pasha Mosque that used to be the second largest church in the city before its conversion by the Ottomans, and with its Gothic architecture, it is home to richly carved doorways. The Arabahmet neighbourhood hosts the Arabahmet Mosque, which was built in 1845. The quarters of Nicosia outside the walled city are more spacious than the walled city, with wider roads and junctions. These areas are characterized by multi floor concrete buildings. In the outskirts of the city, a number large and imposing villas have been built that belong to the middle and upper classes. Upper and middle class Turkish Cypriots have left the walled city to settle in areas such as Küçük Kaymaklı and Hamitköy, which have seen a corresponding boom in economic and commercial activity. As the city started to expand out of the walled city in the first half of the city, large and imposing houses were built in the Köşklüçiftlik and Çağlayan areas, which characterize these central quarters today. The Yenişehir quarter was planned by the British administration in the 1940s in an optimal design to minimize distances and allow healthy social interaction, and the quarter is still considered as a masterpiece of city planning in Cyprus.
Демография
Солтүстік Никосияда негізінен Кипр түркілері мен түрік қоныс аударушылары (оның ішінде жұмысшы мигранттар) тұрады. Қабырғалы қаланың басым бөлігін түрік қоныс аударушылары құрайды, ал Кипр түркілері қаланың қабырғалардан тыс аймақтарында шоғырланған. Кипр түркілері консервативті қоныс аударушыларға қарағанда көбірек секулярландырылған өмір салтын ұстанады, бұл қауымдар арасында шиеленіске алып келеді. Алайда, 2010 жылдары қабырғалы қаладағы қоныс аударушы жұмысшылардың көп бөлігі Солтүстік Кипрден кетіп қалды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Кипр түркілері өзеннің солтүстігінде, ал грек кипрліктері оңтүстігінде шоғырланған. Қаланың түрік және грек кварталдарын бөлу үшін Жасыл желі салынды, нәтижесінде Үлкен Никосияның түрік халқының шамамен 30% құраған 7000 Кипр түркісі қабырғалы қаланың және Кучук Каймаклы/Оморфита сияқты кейбір қала маңындағы кварталдарынан күшпен көшірілді. Солтүстік Никосия көптеген күшпен көшірілген Кипр түркілерін де қабылдады. Осы көшірілген адамдарды қайта орналастыру үшін Гёчменкёй (сөзбе-сөз "көшіп келгендер ауылы") құрылды. Араб Ахмет кварталы Османдық жаулап алудан бері Кипр армяндарының мекені болды; 1920 жылдарға дейін азшылық болғандықтан, 1950 жылдарға қарай аймақтың басым бөлігін құрады. 1963 жылғы қауымдық зорлық-зомбылық кезінде Араб Ахмет, Кёшклүчифтлик және Кумсалдан 200 армян ауданнан қашып кетті. Грек кипрліктері 1963 жылы Айлука/Айос-Лукас кварталынан, ал 1974 жылы Трахонес/Кызылбаштан және Кучук Каймаклы/Оморфита кварталынан қашып кетті. 1974 жылы осы кварталдардан күшпен көшірілген грек кипрліктерінің саны шамамен 4700 болды. Солтүстік Кипрдің Орталық банкі Бедереттин Демирел даңғылында орналасқан. Қала соңғы онжылдықтарда үлкен қалалық өсімді бастан өткерді, бірақ билік органдары қала жоспарлаудың жетіспеушілігі үшін сынға ұшырады. Жақында қаланың бақырусыз кеңеюін реттеу үшін бағдарламалар енгізілді. Солтүстік Никосия даму және әл-ауқат деңгейі жоғары қала ретінде танылды. Солтүстік Никосияның экономикалық өсуге қолайлы жағдай жасаушы бір ерекшелігі – Солтүстік Кипрдегі орталық орны, онда Кирения, Фамагуста және Морфудан келетін көлік жолдары қиылысады. Солтүстік Никосияда Никосия халықаралық жәрмеңкесі мен көптеген кәсіпорындар мен өндірушілер орналасқан ұйымдастырылған өнеркәсіптік аймақ орналасқан. Олардың орналасқан жері, басқа да нысандар сияқты үлкен спорт кешені, Морфу мен Фамагустаны байланыстыратын тас жолдардың торабында таңдалды. Солтүстік Никосия айналасындағы ауданның экономикасына үлкен әсер етеді, оның ішінде Эркан халықаралық әуежайы және Гирне ауданындағы Дикомо да бар. 2014 жылдан бастап инвестиция тарту басталды. 2014 жылы Ледра көшесіндегі өткелге жақын Араста сауда аймағы жаяу жүргіншілерге арналған аймаққа айналдырылды, бұл аймақтың танымалдылығын арттырды. Туризм экономиканың маңызды секторы болып табылады. 2012 жылы Солтүстік Никосияда 146 000-нан астам турист болды, бұл Солтүстік Кипрдегі туристік тұрақтардың 13,8% құрады. 2008 жылы Ледра көшесіндегі өткел ашылғаннан кейін Араста аймағына келушілер ағылды, өйткені күніне шамамен 2300 грек кипрлігі мен турист аймаққа өту үшін өткелді пайдаланды. Қала 2000 жылдардың соңы мен 2010 жылдардың басында ірі қонақ үйлердің салынуын көрді. Салыныс қаланың көкжиегін өзгертті, Бедереттин Демирел даңғылындағы жаңадан салынған "Мерит" қонақ үйі және Деребой аймағындағы "Алтын гүл" қонақ үйі ерекше көзге түсетін биік ғимараттар болып табылады. Еліміздің ең көне қонақ үйі – Saray қонақ үйі де жаңартылды және үш қонақ үйдің әрқайсысында 700 адамға арналған жеке казино бар. Қала 2011 жылы ғана 117 миллион түрік лирасына жуық жаңа құрылыс салуды көрді. Осы жылы Хамиткёй және Никосия қалалық аймағына кіретін Гёньели аудандарында, сондай-ақ Кучук Каймаклы және Айдемет аймақтарында тұрғын үйлердің көптеп салынуы байқалды, бұл осы аймақтардағы тұрғын үй құрылысының өсуін көрсетеді.
Мәдениет
Солтүстік Никосия мәдени әртүрлілік ортасы. Университеттердегі әртүрлі түкпірден келген студенттер ұлттық мерекелерін түрлі шаралармен тойлайды, онда олардың ұлттық билері мен дәстүрлері көрсетіледі. Әртүрлі діни ұйымдар мәдени шаралар өткізеді; Алеви мәдени қауымдастығының кеңсесі Никосияда орналасқан.
Танымал мәдениет
Таяу Шығыс университетінде жыл сайын көктем фестивалі өткізіледі, оның аясында танымал түрік кипрлік, түрік және халықаралық әншілер мен топтар өнер көрсетеді, би фестивальдары, спорт жарыстары мен үстел ойындары турнирлері ұйымдастырылады. 2014 жылы университет 220 000 шаршы метр аумақта "Жакын Шығыс" саябағын салған, ал "Deep Purple" және "Yüksek Sadakat" сияқты түрік топтарының концерттері Кипр мен Түркиядан ондаған мың көрерменді қызықтырды. Фестиваль барысында университетте Мәскеу мемлекеттік балеті де өнер көрсетті. Сонымен қатар, жыл сайынғы "Rock 'n Cyprus" фестивалі өткізіледі, онда Түркиядан келген топтар өнер көрсетеді, ал қаладағы Деребойу аймағында NEU Никосия карнавалы ұйымдастырылады, онда студенттер өз мәдениеттерін көрсетеді және жергілікті тұрғындар көшелерге ағылады. Қалада "Shark Virgin Island Festival" сияқты басқа да музыкалық ұйымдар өтті, ол аралдағы ең ірі электрондық музыка фестивалі болып табылады. Деребойу аймағы көшедегі кештер, фестивальдар мен жергілікті әншілер мен топтардың концерттері өтетін ойын-сауық орталығына айналды. Соңғы жылдары қаланың қабырғалы бөлігіне де инвестициялар тартылып, мәдени орталықтар мен барлар ашылды. Аймақты қайта жандандыру мақсатында ай сайын көшедегі кештер ұйымдастырылады.
Көркем өнер
Қалада университет деңгейіндегі көркемөнер мекемелері бар, олардың ішінде Таяу Шығыс университеті мен Кипр халықаралық университетінің көркемөнер факультеттері кіреді. Университеттер көрмелер мен конкурстарға қатысу арқылы қаланың көркем мәдениетіне үлес қосады, ал студенттер Никосияның көркем бейнелерін жасауға белсенді қатысады. 2014 жылы Арабахмет аймағындағы өнер және мәдениет орталығы Гирне американдық университетінің қолдауымен қайта ашылды. 2013 жылы Таяу Шығыс университетінде жаңа көрме залы ашылды, оның студенттері шетелдегі шараларға қатысады. Қалада мемлекеттік және жеке ұйымдар ұйымдастырған фотосурет көрмелері мен конкурстар тұрақты түрде өткізіледі. Сондай-ақ, дәстүрлі қолөнерлер де белсенді дамып, олардың көрмелері ұйымдастырылады.
Мұражайлар
Қалада көптеген мұражайлар орналасқан. Дервиш-паша сарайы архитектурасы жағынан Хаджигеоргакис Корнезиос сарайына ұқсас келіп, типтік кеш Османдық қалалық сәулетін көрсетеді және қазір этнографиялық мұражай ретінде жұмыс істейді. Мұнда Осман дәуірімен және Кипрдің археологиялық тарихымен байланысты заттар жинақталған. Лусиньян дәуірінің сәулеті мен готикалық стильді бейнелейтін Лусиньян үйі – осындай сақталған үйлердің тағы бір мысалы. Бұл үй Лусиньян және Османдық заманға қатысты заттармен жиһазталған. Мевлеви теке мұражайы бұрын Мевлеви тәріқатының бас штабы болған, ол айналмалы дервиштермен байланысты. Ол монастырьларға ұқсас мақсаттармен салынған, ал қазір тәріқаттың салтын көрсететін этнографиялық мұражай ретінде қызмет етеді. Лапидар мұражайы бастапқыда Әйя София соборына (қазіргі Селимие мешіті) қажылыққа келгендер үшін арналған қонақ үй ретінде салынған. Онда қазба жұмыстарынан табылған сәулеттік ескерлер мен ежелгі заттардан тұратын коллекция жинақталған. Таяу Шығыс университетінің кампусында үш мұражай орналасқан: Коммуникация мұражайы, Көркем өнер мұражайы және Классикалық автомобильдер мұражайы.
Сахналық өнер
Түрік Кипр мемлекеттік театры мен Никосия қалалық театрының бас кеңсесі Никосияда орналасқан және олар жыл сайын бірқатар қойылымдар қояды. Никосияның түрік муниципалитеті жыл сайын Кипр театр фестивалін ұйымдастырады, ал Түркияның көрнекті театр ұжымдары мен Никосия қалалық театры фестивальге қатысады. Театр Солтүстік Кипрде өте танымал, сондықтан фестиваль билеттерін сату үшін ұзын кезеке пайда болады, театрға барушылардың саны жыл сайын артып келеді. Никосия қалалық театры балалар шеберханасын ұйымдастырады, ал Гёнели муниципалитеті өз театр шеберханасын өткізеді. Никосия көркемдік театры да қалада белсенді жұмыс істейтін театр ұжымы. Никосия түрік муниципалитеті 1987 жылы Лефкоша муниципалдық оркестрін құрды. Осы уақыттан бері оркестр бірнеше бөлімшелерді дамытты, оның ішінде балалар хоры, халық музыкасы хоры, поп-оркестрі, латын американдық оркестрі және камералық музыка оркестрі бар, оның құрамында 90-ға жуық қатысушы бар, олардың көпшілігі еріктілер. Оркестр жиі концерттер өткізеді және елдегі ірі музыкалық фестивальдарға қатысады. Кейде оркестр ашық ауада, мысалы, саябақтар мен алаңдарда концерттер береді. Сондай-ақ, композиторлық байқаулар ұйымдастырылады. 2015 жылы құрылған Солтүстік Кипр президенттік симфониялық оркестрі Солтүстік Никосияда орналасқан және 2018 жылдан бастап оркестрдің концерт залы мен бас кеңсесін салу жұмыстары жүргізілуде. Қалада жыл сайынғы Никосия қабырғалы қала джаз фестивалі өтеді, онда жергілікті және түрік джаз музыканттары өнер көрсетеді. Қалада бірнеше халық биі ұжымдары бар, олар Кипр халық билерін орындау үшін жыл сайын фестиваль ұйымдастырады. Университеттерге келген шетелдік студенттер немесе делегациялар өздерінің дәстүрлі билерін орындайды. Қалада 23 сәуірде жыл сайынғы балалар күніне орай басқа елдердің балаларының халық биі қойылымдары өтеді. Солтүстік Никосия жыл сайын Никосия халықаралық халық биі фестивалін қабылдайды, онда әртүрлі елдердің ұжымдары қаланың барлық саябақтары мен алаңдарында өнер көрсетеді. 2010 жылы қалада халықаралық Earthdance іс-шарасының бөлігі болды, оған мыңдаған жергілікті тұрғындар куә болды. Университеттерде үлкен әртүрлілік бар, Таяу Шығыс университеті мен Кипр халықаралық университетінде сәйкесінше 96 және 64 елден студенттер оқиды. Таяу Шығыс университеті 1988 жылы құрылған және оның кампусы Никосиядан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. 1997 жылы Кипр халықаралық университеті Хасполат аймағында, Никосия қаласының сыртында орналасқан кампусымен бірге құрылды. Жерорта теңізінің Карпасия университеті 2011 жылы құрылған және Никосия қаласының Küçük Kaymaklı аймағындағы ғимаратта орналасқан. Таяу Шығыс университетінде есептеу жылдамдығы және сыйымдылығы бойынша әлемдегі 13-ші және аймақтағы бірінші орынға ие суперкомпьютер бар, ол университеттің өзімен қатар Түркия университеттеріне зерттеулерінде көмектеседі және ЦЕРН-дегі Ұлы адрондық коллайдер экспериментіне, сондай-ақ Эбола вирусын емдеу зерттеулеріне қатысты. Сондай-ақ, NEU толыққанды күн энергиясымен жұмыс істейтін автомобильді жергілікті деңгейде жасап шығарды және тіндік инженериядан тарихқа дейінгі тақырыптар бойынша ғылыми-зерттеу орталықтарына ие. Кипр халықаралық университетінде сегіз ғылыми-зерттеу орталығы бар. Зерттеулерге Кипрдегі қазба жұмыстары кезінде табылған ең көне адам сүйектері және адам денесіне қарым-қатынасты жеңілдету үшін имплантацияланатын құрылғылар кіреді. Таяу Шығыс университетінің Ұлы кітапханасында 1 миллионнан астам баспа және 150 миллион электрондық ресурстар бар, күніне 7000-нан астам адам келеді, ал осы ресурстарды түрік мекемелерімен бөлісу туралы келісімдерге қол қойылды. Солтүстік Никосияның қалалық аймағында бастауыш білім беруді ұсынатын 21 мемлекеттік мекеме, сондай-ақ мүгедек балаларға арналған үш арнайы мекеме бар. Қалада үш түрлі орта мектеп бар: түрік тілінде оқытатын мемлекеттік орта мектептер (lise), ағылшын тілінде оқытатын мемлекеттік «колледждер» (kolej) және жеке орта мектептер. Түрік Мәариф колледжі – 1964 жылы құрылған және студенттерді британдық білім беру жүйесіне дайындайтын 1000-нан астам студенті бар ағылшын тілінде оқытатын мемлекеттік орта мектеп. Никосиядағы жеке орта мектептер – Таяу Шығыс колледжі, Левент колледжі және TED колледжі. Сондай-ақ, мемлекеттік «Анадолу» көркемдік орта мектебі және төрт кәсіптік орта мектеп бар.
Көлік
Солтүстік Никосия Солтүстік Кипрдің маңызды көлік торабы болып табылады, мұнда Солтүстік Кипрдің басқа ірі қалалары – Фамагуста, Кирения және Морфудан келген тас жолдар қиылысады. Ол басқа қалалармен заманауи төрт жолақты тас жолдар арқылы байланысты: D 30 тас жолы Морфудан Фамагустаға дейін Никосиядан өтеді, ал D 25 – Киренияға дейін. Солтүстік Никосияда көлік мәселесін шешу үшін жаңа тас жолдар мен жолдар салынуда, оның ішінде 2010 жылдары екі айналма жол салынды. Олардың бірі Метехан ауданын және жанама түрде Деребою аймағын Алайкёйге, ал жанама түрде Морфуға баратын тас жолды байланыстырады және 2014 жылы құрылысы аяқталып, халыққа ашылды. Екіншісі – Никосияның солтүстік айналма жолы қазіргі уақытта салынып жатыр және Фамагустадан Морфуға дейінгі D 30 тас жолын Кирениядан D 25 тас жолымен тікелей байланыстырады, соның салдарынан Кирениядан әуежайға, ал Фамагустадан Киренияға, Гёнелиге немесе Морфуға қалаға кіретін көліктердің кіруіне бөгет жасайды. Жер дауынан туындаған тоқтап қалған құрылыс жұмыстары 2018 жылы қайта басталды. LETTAŞ компаниясы Солтүстік Никосияда автобус қызметін ұсынады. Автобустар – жалғыз қоғамдық көлік түрі, бірақ қаланың жоспарсыз өсуіне байланысты жүйе сенімсіз деп есептеледі, нәтижесінде жеке көліктер басты көлік құралы болып табылады. Енишехир аймағында автобус терминалы бар. Қоршалған қалада жаяу жүру ыңғайлы, бірақ қала әкімдігі сенімді қоғамдық көлік жүйесінің болмауына сын тастады. 2018 жылы муниципалитет Velespeed деп аталатын велосипедтерді ортақ пайдалану жүйесін енгізді. Жүйе 410 велосипедтен және жалға алу немесе қайтару станцияларынан тұрады, олар бір-бірінен 15 минуттық велосипедпен жүру қашықтығында орналасқан.
Спорт
Солтүстік Никосияда Түрік-қыптық Супер Лигасының он төрт командасының бесеуі орналасқан, бұл Солтүстік Кипрдегі ең жоғары футбол дивизионы: Четинкая, Еникими, Кюкук Каймаклы, Гоньели және Генчлик Гюку. Четинкая – 14 титул жеңіп алған ең табысты түрік кипрлік команда, ал Никосия командалары лигадағы кубоктардың көп бөлігін жеңіп алды. Четинкая сонымен қатар 1930 жылы құрылған лиганың ең ескі мүшесі және бөлінуге дейін біріккен Кипр лигасын жеңіп алған. Қалада түрік футбол командаларына зор қызығушылық бар, олардың жеңістері Деребойу ауданында тойланады. Қалада жыл сайын Никосия марафоны өтеді, 2014 жылы оған мыңнан астам адам, соның ішінде жетекші саяси тұлғалар қатысты. Марафон қаланың танымал даңғылдары мен ескерткіштері арқылы 4, 8 және 21 километрлік қашықтықта өтеді, ал 4 километрлік жарыс халықтық серуен ретінде қарастырылады. Қаладағы тағы бір спорттық шара – Лефкоша ашық теннис турнирі. Қаладағы Лефкоша жағажай волейболы аренасы Түркия ұлттық кубогының құрамындағы жыл сайынғы Зафер жағажай волейболы кубогын қабылдайды. 2015 жылы қалада бірінші Никосия жастар және спорт фестивалі өтті, оның аясында 22 спорт түрінен жарыстар ұйымдастырылды, олардың ішінде көше баскетболы, теннис, гандбол, ату, бокс және үстел теннисі турнирлері бар. Солтүстік Никосияда бірнеше спорттық нысандар бар. Қаладағы спорт орталығы – Никосия Ататүрк стадионы орналасқан Ататүрк спорт кешені, ол аралдағы ең ірі стадион болып есептеледі және 28 000 адамға арналған. Стадион – Четинкая және Йениками командаларының үйі. Спорт кешенінде баскетбол, волейбол және гандболға арналған Ататүрк спорт залы, түрік командаларының қатысуымен жүзу жарыстары өткізілетін Ататүрк жабық бассейні, теннис корттары және бірнеше спорт федерацияларының кеңселері орналасқан. Кешенде спортшыларға арналған жаттығу орталығы да бар, ол мүгедек спортшылар үшін де қолжетімді. Никосияның түрік муниципалитеті жаңа спорттық нысандар салуға белсенді жұмыс істеп жатыр, Метехан ауданында жобалар жүзеге асырылып жатыр, ал Хамиткой және Хасполат аймақтарында да жобалар жоспарлануда. Солтүстік Никосия халықаралық спорт ұйымдарын қабылдады. 2013 жылы қала 9-шы Глобалды таэквондо федерациясының Таэквондо әлем чемпионаты мен 2013 жылы Экономикалық ынтымақтастық ұйымының университет ойындарын қабылдады. Халықаралық спорттық эмбарго халықаралық турнирлерге қатысу және оларды өткізу мүмкіндіктерін шектеуде. 2014 жылы Кипр раллиі де қалада өткізілді, ол көптеген жанкүйерлерді қызықтырды. Университеттер Солтүстік Никосияның спорттық өміріне үлкен үлес қосады. Таяу Шығыс университетінде аралдағы жалғыз олимпиадалық бассейн бар, оның ауданы 2700 шаршы метр, және 12000-нан астам адам жүзу курстарын орындады. Сондай-ақ, қазіргі заманғы спорт залы мен 2000 шаршы метрден астам аумақты қамтитын денсаулық және сауықтыру кампусы бар. Синхронды жүзу командасы үнемі өнер көрсетеді және түрлі салаларда белсенді. Кипр халықаралық университетінің CIU Аренасының жалпы ауданы 22500 шаршы метрді құрайды және Солтүстік Кипрдегі ең ірі интеграцияланған спорт кешені болып табылады. Онда жабық спорт залы, жабық бассейн, теннис корттары және пляждық гандбол аренасынан бастап альпинистік қабырғаға дейінгі басқа да нысандар бар. Сондай-ақ, CIU Foxes командалары бар, олардың ерлер гандбол бөлімі екі рет қатарынан ұлттық лиганы жеңіп алды.