Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Кипрдің негізін қалаушы және алғашқы президенті (1983–2005) Рауф Раиф Денкташ (ағылшын тілінде Rauf Denktash деп жазылады)
Founder and first president of Northern Cyprus (served 1983–2005)
Rauf Raif Denktaşefn|transliterated as Rauf Denktash in English
Ерте өмір және мансап
Денкташ Пафоста түрік кипрлігі ата-анасы – судья Раиф Мехмет Бей және Эмине Ханым отбасында дүниеге келген. Ол Кипрдегі Никосиядағы ағылшын мектебін бітірген. Бітірген соң Фамагустада аудармашы, кейін сот кеңсесінде, содан соң ағылшын мектебінде бір жыл мұғалім болып жұмыс істеді. Кейін ол Стамбул мен Лондонға барды.
Denktaş was born in Paphos to Turkish Cypriot parents, judge Raif Mehmet Bey and Emine Hanim. He graduated from The English School, Nicosia in Cyprus. Following his graduation he worked as a translator in Famagusta after that as a court clerk and then as a teacher for one year in the English School. He later went to Istanbul and London,
1963 жылдың қараша айында президент Макариос Түркия, Грекия және Ұлыбританияға "мемлекеттік жұмыс" атымен түрік кипрліктерінің қол жеткізген құқықтарын жеңілдетуге бағытталған конституциялық түзетулер жинағы бар құжатты қарауға жіберді. Содан кейін 1963 жылдың желтоқсанында түріктерге қарсы жартылай әскери әрекеттер басталды, одан кейін түрік кипрліктері үкіметтен күшпен шығып кетті. Осы оқиғалардан кейін Денкташ түрік үкіметімен консультациялар үшін Анкараға барды. Оның аралға қайта кіруіне 1964-1968 жылдары Кипр гректерінің басшылығы тыйым салған, себебі ол TMT-мен байланысты болды. 1973 жылғы вице-президент сайлауында ол Фазил Күчүктің орнын басты. 15 шілдеде 1974 жылы Кипрдегі грек ультраұлтшыл әскери төңкерістен кейін, түрік кипрлік халқының қауіпсіздігінен қаушап, Түркия Кипрдің солтүстік жағалауына әскерлерді тасымалдап, біржақты түрде басып кірді. Әскери операция кезінде Никос Сампсон басқарған диктатура құлап, саяси тартыстар басталды. Үш аптадан кейін Түркия әскери операцияны жалғастырды. Түрік армиясы 14 тамызда 1974 жылы екінші шабуылын аяқтаған кезде аралдың 37%-ын бақылауға алды және Фамагустаға жетті. Денкташ кейіннен 1975 жылы заң шығару органының спикері болып сайланды.
In November 1963 President Makarios gave for review to Turkey, Greece and Britain a document with a series of constitutional amendments designed to loosen the acquired rights of Turkish Cypriots in the name of "the workings of the state". Then the paramilitary action against the Turks began in December 1963, after which Turkish Cypriots forcefully withdrew from government. Upon these events, Denktaş went to Ankara for consultations with the Turkish government. His reentry to the island was prohibited by the Greek Cypriot leadership in years 1964–68 due to his involvement with TMT. In the 1973 vice presidential elections he replaced Fazıl Küçük. After the 15 July 1974 Greek ultra nationalist military coup in Cyprus, fearing for the safety of the Turkish Cypriot population, Turkey unilaterally invaded by landing troops on the north coast of Cyprus. During the military operation, the dictatorship led by Nikos Sampson fell and political wrangling began. After three weeks, Turkey continued to advance military operation. The Turkish Army took control of 37% of the island by the time it completed its second advance on 14 August 1974 and reached Famagusta. Denktaş was subsequently elected speaker of the legislature in 1975,
ТМДК-ны Түркиядан басқа ешбір мемлекет таныған жоқ. Денкташ 1968 жылдан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының ұйымдастыруымен жүргізілген бейбіт келіссөздерде түрік кипрліктерінің бас келіссөзшісі болды.
The TRNC has not been recognised by any state other than Turkey. Denktaş had been the chief negotiator of Turkish Cypriots in the United Nations sponsored peace talks since 1968.
Кейінгі мансап
2000 жылға қарай Кипр мен Түркияның Еуропалық Одаққа қосылу ниеті екі жақтың да келісімге қол жеткізу үшін жаңа күш салуына әкелді. 2002 жылы Солтүстік Кипрде түрік кипрліктерінің аралды қайта біріктіруді талап ететін ірі демонстрациялары өтті, бұл 2004 жылы Кипр Еуропалық Одаққа қосылғанда оларға ЕО азаматтығын беруі керек еді. 2004 жылдың ақпан айында Денкташ БҰҰ демеушілігімен кипрлік гректермен Кипрді қайта біріктіру мақсатында жаңа келіссөздерді бастады. Нәтижесінде, грек кипрлік президенті Тассос Пападопулос сияқты, ол да БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннанның өкілеттігімен жасалған келісім ұсынысының соңғы нұсқасына қарсы болды (Анан жоспары), оған екі кипрлік қауымдастық 2004 жылғы 24 сәуірде өткен референдумда дауыс берді. Бұл жоспар түрік қауымдастығының 65 пайызымен қабылданса, гректердің көп бөлігі оны қабылдамады. 2004 жылғы 14 мамырда Денкташ келесі сайлауда Түрік Кипр Республикасының президенті лауазымына бесінші рет түспейтінін жариялады. Оның президенттік өкілеттігі 2005 жылғы 17 сәуірде Мехмет Али Талаттың сайлануымен аяқталды, ол 25 сәуірде ресми түрде қызметке кірісті.
By 2000, the desire of both Cyprus and Turkey to join the European Union led to renewed efforts to reach a settlement. In 2002 there were large demonstrations in northern Cyprus by Turkish Cypriots demanding reunification of the island, which would give them EU citizenship when Cyprus joined the EU in 2004. In February 2004 Denktaş embarked on a new round of UN sponsored talks with the Greek Cypriots, aimed at re uniting Cyprus. Ultimately, as did the Greek Cypriot President Tassos Papadopoulos, he opposed the final version of the settlement proposal drafted under the authority of the UN Secretary General Kofi Annan (the Annan Plan), which was voted on by the two Cypriot communities in a referendum on 24 April 2004. The plan was accepted by 65% of the Turkish community, but was rejected by a vast majority of the Greeks. On 14 May 2004, Denktaş announced he would not be standing for a fifth term as President of the TRNC in the next election. His tenure as President came to an end following the 17 April 2005 election of Mehmet Ali Talat, who formally assumed office on 25 April.
Жеке өмірі мен марапаттары
Денктастың сүйікті әуесқойлықтары фотосурет түсіру және жазу болды. Оның фотосуреттері АҚШ, Ұлыбритания, Австралия, Италия, бұрынғы Кеңес Одағының бірқатар республикалары, Польша, Франция, Австрия және Түркияда көрмеленді. Ол ағылшын және түрік тілдерінде елуге жуық кітап жазған. 1949 және 1957 жылдар аралығында Кипр Республикасының бірінші вице-президенті Фазыл Күчтің баспасынан шыққан «Халық дауысы» газетіне көптеген мақалалар жазды. Денкташ Түркия, Солтүстік Кипр және АҚШ-тың әртүрлі университеттерінен көптеген сыйлықтар мен құрметті докторлық дипломдар алды. Ол 63 жыл бойы Айдын Денкташпен (1933–2019) үйленген және үш ұл мен үш қызы болды. Оның үш жасындағы қызы қайтыс болды, бір ұлы Раиф жол апатынан, ал екінші ұлы тамақ сорғысы операциясынан көз жұмды. Оның аман қалған ұлы Сердар Денкташ та саясаткер және 2019 жылдан бастап Түрік кипрлік демократиялық партиясының төрағасы.
Denktaş's favourite pastimes included photography and writing. His photographs have been exhibited in the United States, the United Kingdom, Australia, Italy, some of the former republics of the Soviet Union, Poland, France, Austria and Turkey. He has written about fifty books in English and Turkish. Between the years 1949 and 1957 he wrote many articles for the newspaper Halkın Sesi ("Voice of the People"), published by Fazıl Küçük, the first Vice President of the Republic of Cyprus. Denktaş has been the recipient of many awards and honorary doctorates given by various universities in Turkey, Northern Cyprus and the United States. He was married to Aydın Denktaş (1933–2019) for 63 years and had three sons and three daughters. He lost a daughter at the age of three, one son, Raif in a traffic accident and another son in a tonsillectomy. His surviving son Serdar Denktaş is also a politician, and as of 2019, leader of the Turkish Cypriot Democratic Party.
Ауру, қайтыс болу және жерлеу
Денкташтың денсаулығы 2000-шы жылдары біртіндеп нашарлады. Ол жүрек ауруымен ауырды және 2011 жылдың 25 мамырында инсульт алды. Түркияда осыған орай бес күндік қоғамдық қайғы жарияланды. Оның жерлеу рәсімі 17 қаңтарда мыңдаған адамның қатысуымен өтті. Ол «Республика» паркіне жерленді.
Denktaş's health gradually deteriorated throughout the 2000s. He had a heart condition and on 25 May 2011 suffered a stroke. while Turkey declared five days'. His funeral was held on 17 January, with thousands of attendees. He was buried in the Cumhuriyet Park ("Park of the Republic").