Кіріспе

CNQX немесе цианквиксалин (6 циано 7 нитрохиноксалин 2,3 дион) – AMPA/каинат рецепторларының бәсекеге қабілетті антагонисті. Оның химиялық формуласы C9H4N4O4. CNQX көбінесе торлық қабатта электрофизиологиялық жазбалар жасау үшін OFF биполярлық жасушаларының жауаптарын тоқтатуға қолданылады. CNQX α-амин-3-гидрокси-5-метил-4-изоксазолпропион қышқылының (AMPA) типті глутамат рецепторларының (AMPAR) антагонисті болып табылады. CNQX-тың вестибулоокулярлық рефлекс адаптациясына тигізетін әсерін зерттеу үшін алтын балықтарға CNQX-ты вестибулоцеребеллумға инъекция жасалды. Адаптациядан бұрын жасалған инъекция әсерді айтарлықтай төмендетті, ал ең жоғары дозаларда үш сағаттық жаттығу барысында адаптациялық рефлекстің күшеюін және әлсіреуін толыққанды тежеді. Бастапқы көрсеткіштер CNQX инъекцияларынан әсер көрмеді. Жаттығу кезеңінің соңында CNQX инъекциялары алтын балық қараңғыда қозғалмай тұрғанда, вестибулоокулярлық рефлекс адаптациясының жылдам жоғалуын көрсетті. CNQX жаттығудан кейін бірден емес, жаттығу басталғаннан кейін бір-екі сағаттан соң инъекцияланғанда, жаттығу нәтижелерін өзгертетін ешқандай белгі байқалмады. CNQX инъекциялары алтын балықтардың 48 сағаттан кейін қайта оқыту қабілетіне ұзақ мерзімді тұрақты әсер етпеді және CNQX инъекциясына ұшырамаған бақылау тобымен салыстырылды. CNQX инъекция жасалған кезде адаптациялық өзгерістерді тежемеді.

Ғылыми-зерттеу бағдарламалары

Қоздырғыш синапстық берілу AMPA рецепторларының жауап беру қабілетін өзгерту арқылы жүзеге асырылады. Жауаптылықты өзгертудің бір әдеттегі әдісі – эндоцитоз арқылы постсинаптикалық мембранадағы AMPA рецепторларының санын өзгерту. Әртүрлі стимулдар, соның ішінде CNQX, AMPA рецепторларының ішке қабылдануына әртүрлі әсер етеді. AMPA/кайнат рецепторларының бәсекеге қабілетті антагонисті ретінде танылған CNQX, AMPA рецепторларының эндоцитозы лигандқа тәуелді ме екенін зерттеуде қолданылады. Гиппокамп нейрондарының мәдениетінде CNQX, AMPA-мен шақырылған AMPA рецепторларының ішке қабылдануын ішінара тежеді. Дегенмен, гиппокамп нейрондарына тек CNQX қолданғанда, AMPA рецепторларының ішке қабылдануы сома мен дендриттерде де жалғасты. APV (NMDA рецепторларының антагонисті) немесе нимодипин (кернеуге байланысты кальций арналарының блокаторы) бұл ішке қабылдануды тоқтатуға да қабілетсіз болды, бұл AMPA рецепторларының эндоцитозы үшін рецепторлардың белсендірілуі қажет емес екенін көрсетеді. CNQX стимуляциясы нәтижесінде ішке қабылданатын AMPA рецепторларының түрін CNQX арқылы анықтауға болады. GluR суббөлімдерімен таңбаланған HEK жасушаларында CNQX, GluR1 және GluR2 рецепторларының ішке қабылдануын ынталандырады. GluR2 C терминалдық құйрығындағы GluR1 және GluR2 екеуінде де сақталған жасушаішілік аймақ анықталып, жойылды. Бұл сегментті жою HEK жасушаларындағы GluR2 рецепторының конститутивті эндоцитозын азайтып, бұл әсерді анықтайтын тізбекті көрсетті. CNQX, 400 нМ IC50 мәніне ие AMPA рецепторлары және 4 мкм IC50 мәніне ие кайнат рецепторлары үшін селективті бәсекеге қабілетті антагонист ретінде танылады. Сонымен қатар, ол NMDA рецепторларын бәсекеге қабілетсіз тежейді. CNQX, GABAA рецепторларымен шақырылған спонтанды тежегіш постсинаптикалық тоқтарды оқшаулау үшін қолданылады. CNQX-тың спонтанды тежегіш постсинаптикалық тоқтардың жиілігіне әсері ионотроптық глутамат рецепторларына әсерінен тәуелсіз. CNQX-тың спонтанды тежегіш постсинаптикалық тоқтардың жиілігіне әсер ететін EC50 мәні кайнат рецепторларына әсер ететін IC50 мәніне ұқсас болғанымен, кайнат рецепторларын тоқтату CNQX әсеріне жауапты емес. NBQX – кайнат рецепторларын тоқтатуда CNQX-тан тиімдірек киноксалин туындысы, бірақ спонтанды тежегіш постсинаптикалық тоқтардың жиілігінде елеулі өсім байқалмады. Сонымен қатар, CNQX әсері кинуренат (глутамат рецепторларының антагонисті) немесе NS 102 (селективті кайнат рецепторларының блокаторы) әсерімен қайталанбады, себебі спонтанды тежегіш постсинаптикалық тоқтардың жиілігінің өскені байқалмады. Бұдан әрі, D AP5 және 7 CIK спонтанды тежегіш постсинаптикалық тоқтардың жиілігіне әсер етпеді, бұл NMDA рецепторларының әрекеті CNQX әсерін түсіндірмейтінін дәлелдейді.