Кіріспе

Брюссель, Бельгия қаласында өткен дүниежүзілік көрме.

Экспо-58, сондай-ақ 1958 жылғы Брюссель дүниежүзілік көрмесі (Brusselse Wereldtentoonstelling van 1958) деп белгілі, 1958 жылдың 17 сәуірінен 19 қазанға дейін Бельгияның Брюссель қаласындағы Хайзель/Хейзел платосында өткізілді. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Халықаралық көрмелер бюросы (BIE) тіркеген алғашқы маңызды дүниежүзілік көрме болды.

Өмірбаян

Экспо-58 – Бельгияда өткен он бірінші дүниежүзілік көрме, және 1888, 1897, 1910 және 1935 жылдардағы көрмелерден кейін Брюссельде өткен бесінші көрме. 1953 жылы Бельгия Париж және Лондон сияқты басқа еуропалық астаналарды басып озып, келесі дүниежүзілік көрмені өткізу құқығын жеңіп алды. Брюссельдің солтүстік-батысындағы Хейзел платосында шамамен 15 000 жұмысшы үш жыл бойы құрылыс жұмыстарын жүргізді. Көптеген ғимараттар сол жерде өткен 1935 жылғы дүниежүзілік көрмеден қайта пайдаланылды. Экспо-58 көрмесінің тақырыбы – "Bilan du monde, pour un monde plus humain" ("Дүниені бағалау, гуманитарлық әлем үшін"), бұл техникалық және ғылыми прогреске сенімділікпен шабыттанған ұран, сондай-ақ атом энергиясын этикалық тұрғыдан қолдану туралы соғыстан кейінгі пікірталас. Көрмеге шамамен 41,5 миллион адам келді, бұл Экспо-58-ді 48 миллион адам келген 1900 жылғы Париждің Халықаралық және Әлемдік көрмесінен кейін екінші ең ірі дүниежүзілік көрме етті. Экспо-58-ден бері Бельгия тағы бір дүниежүзілік көрме өткізбеді.

Шолу

58-ші ЭКСПО көрмесіне қырықтан астам ел қатысты, онда Бельгиялық Конго мен Бельгияның өз павильондарын қоспағанда, қырық бестен астам ұлттық павильон болды. Бұл орын темір кристаллының бірлік жасушасының (әр шар атомды көрсетеді) алып моделі – Атомиуммен әйгілі. 1958 жылғы Еуропалық көрмеде молекулалық модельден қырық бір миллионнан астам адам барып қайтты, сондай-ақ алыс елдердегі адамдар атом туралы білімін арттырды. Атомдық модельді король Бадуин I әлемдік бейбітшілік және әлеуметтік-экономикалық дамуға шақырумен ашты. Атомиум бастапқыда көрмеге арналған алты айға ғана салынған еді, бірақ ол бұрылып алынбады, көрмеге 50 жыл толуына орай сыртқы жабыны жаңартылды және қазірде ол Париждің Эйфель мұнарасы сияқты Брюссельдің символы болып табылады. Ерекше көрмелердің ішінде Philips Pavilion бар, онда Ианнис Ксенакис және Ле Корбюзье жобалаған белгілі бір нүктелерге орналастырылған 425 динамик арқылы осы орынға арнайы тапсырыс берілген "Poème électronique" әні ойнатылды.

Бельгиялық Конго бөлімі

Бельгия Конгосының бөлігі Атомиум моделіне өте жақын орналасқан. Бельгия Конгосы, бүгінде Демократиялық Конго Республикасы деп аталады, сол кезде Бельгияның отарлық иелігі болған. Экспо ұйымдастырушылары Бельгия Конгосы бөлігінде Руанда-Урундидің (қазіргі Руанда және Бурунди) БҰҰ-ның қамқорлық аймақтарынан келген қатысушыларды да ешқандай айырма жасамай қосты. Бұл бөлім жеті павильонға бөлінді: Бельгия Конгосы және Руанда-Урунди сарайы, ауыл шаруашылығы; католик миссиялары; сақтандыру, банктер, сауда; кендер және металлургия; энергетика, құрылыс және көлік; туған жерлік ауыл (indigène ауылы). Бельгия Конгосы бөлімінің басты мақсаты – бельгиялық отаршылдықтың "мәдениеттендіру" жұмысын көрсету болды.

Адамдар зоопаркы

Бельгиялық павильондағы тағы бір көрме – конголық ауылы болды, оны кейбіреулер адамдар зообағы деп атады. Колониялар министрлігі конголықтарды "еңбекке жарамсыз африкалықтарды өркениетке жеткіздік" деген талаптарын көрсету үшін бұл көрмені құрды. Шынайы конголық өнер көрмеге қойылған жоқ, себебі министрлік оны "жеткіліксіз конголық" деп мәлімдеді. Оның орнына, көрмедегі өнердің көбісі еуропалықтар жасаған, мақсатты түрде қарапайым және еліктеу стилінде болды. Көрменің кіреберісінде король Леопольд II-нің бюсті орналасқан, оның колониялық үкімі кезінде миллиондаған конголықтар қаза тапты. Министрлік көрмеге таңдаған 700 конголық – білімді қала тұрғындары, бельгиялықтар оларды "эволюцияға жеткендер" (évolués) деп атады, бірақ оларды "еңбекке жарамсыз" киім киюге мәжбүр етті, ал қарулы күзетшілер олардың ақ бельгиялықтармен, оларды көруге келгендермен байланыс жасауына кедергі келтірді. Көрменің ерекшелігін келушілер мен халықаралық баспасөз мақтады, ал Бельгияның социалистік газеті Le Peuple африкалықтардың бейнесін мақтап, оны "тарихи шындыққа толық сәйкес келеді" деп бағалады. Алайда, шілде айының ортасында конголықтар көрермендердің оларға деген кемсітушілік қатынасына наразылық білдіріп, үйлеріне қайтаруды талап етті, бұл көрмені күрт аяқтады және еуропалық газеттерден біршама көңіл білдірді.

Германия Федеративтік Республикасы

Батыс Германия павильонын архитекторлар Эгон Эйерманн мен Сеп Руф жобалаған. Әлемдік баспасөз оны көрмедегі ең жақсы және күрделі павильон деп атады.

Лихтенштейн

Лихтенштейн павильонының кіреберісінде Франц Иосиф II-нің қола бюсті, қару-жарақтар, маркалар және Княздықтан алынған маңызды тарихи құжаттар, Князьдың жеке коллекциясынан суреттер, сондай-ақ Лихтенштейннің өнеркәсібі, ландшафты және діни тарихын көрсететін экспонаттар ұсынылды. Ғимарат ішінде павильонды толығымен аралап көруге мүмкіндік беретін дөңгелек жолмен жабдықталған ішкі бақ та болды.

Мексика

Мұны архитектор Педро Рамирес Васкес жобалаған. Ол көрменің алтын жұлдызымен марапатталды.

Париж қаласы

Париж қаласы Франция көрмесінен бөлек, өзінің жеке павильонына ие болды.

Ұлыбритания

Бұл дизайнер Джеймс Гарднер, сәулетші Говард Лобб және инженер Феликс Самуэли еңбегінің нәтижесі. Объектідегі британдық сәулетші Майкл Блауэр болды, ол Брюссельде туған және екі тілді.

КСРО

Кеңес павильоны үлкен әсерлі ғимарат болды, ол 58-ші ЭКСПО аяқталғаннан кейін жиналып, Ресейге қайтарылды. Онда Мәскеу баспасынан шыққан ғылыми-техникалық кітаптарды ағылшын және басқа тілдерде сататын кітап дүкені болды. Брюссель көрмесінде Халықаралық геофизикалық жылда орбитаға шығарылған эксперименталды "Спутник-1" және "Спутник-2" прототиптерінің аспан механикасы көрсетілді. Роботты ғарыш кемесі – Жердің төменгі орбиталық серігі, ол 1957 жылдың 4 қазанында "Спутник-1" ретінде жер бетінен халықаралық көрермендердің бақылауы үшін ұшырылды. Ғарыш аппараты күміс-мырыш батареясының қуаты таусылғаннан кейін 1958 жылдың 4 қаңтарында Жер атмосферасына еніп, геоцентрлік орбитасын аяқтады. Бельгиядағы көрмеде Кеңес Одағының су кемесі "Лениннің" моделі, алғашқы ядролық мұзжарғыш және кеңес автомобильдері: ГАЗ-21 "Волга", ГАЗ-13 "Чайка", ЗИЛ-111, "Москвич-407" және 423, сондай-ақ жүк көліктері ГАЗ-53 және МАЗ-525 таныстырылды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ павильоны өте кең болды және үлкен спиральді баспалдақпен жүретін модельдері бар сән көрсетілімі, тарих білімін көрсеткен электрондық компьютер және шыныдан бөлінген түсті теледидар студиясы болды. Бұл павильон Эдвард Ли Алли басшылығымен Жетінші армия симфониялық оркестрінің концертіне де арналды. Оны сәулетші Эдвард Дюрелл Стоун жобалаған. Джеймс Бердалдың жетекшілігімен жәрмеңкеге өз қаражатымен келген Калифорния университетінің марш-оркестрі де осында өнер көрсететін болды. АҚШ павильоны 4 ғимараттан тұрды, олардың бірінде Уолт Дисней Продакшнс жасаған «Американың сұлулығы» атты 360 градустық Циркарама фильмі көрсетілді. Бұл фильм кейін 1959 жылы Мәскеудегі Америка ұлттық көрмесіне жіберілді және 1960 жылы Анахаймдағы Диснейлендте алғашқы американдық көрермендерімен кездесті.

Югославия

Югославия павильонын архитектор Вьенцеслав Рихтер жобалаған, ол бастапқыда бүкіл құрылысты алып кабельдік тіреуіш мачтадан ілуді ұсынған. Бұл тым күрделі болып шыққан соң, Рихтер Югославияның алты құраушы республикасын символдайтын, павильон алдында көзге түсетін белгі ретінде орналасқан, алдын ала керілген кабельмен бекітілген алты болат аркадан тұратын кернеу бағанасын ойлап тапты. Модернистік өнерге толы павильон әсемдігі мен қарапайымдылығы үшін жоғары бағаланды және Рихтер Бельгия Корольдік орденінің рыцарі атағымен марапатталды. Expo 58 аяқталғаннан кейін павильон сатылып, Бельгияның Вевельгем коммунасында мектепке айналдырылды, ол әлі күнге дейін сол жерде тұр.

Көлік

Көптеген келушілер күтілгендіктен, SABENA уақытша сыйымдылығын арттыру үшін бірнеше Lockheed Constellation ұшақтарын жалға алды. Осы себепті, және алдын ала, Мелсбрук ұлттық әуежайына жаңа терминал салу туралы шешім қабылданды; ол әуежайдың батыс жағында, Завентем қаласының жерінде орналасуы тиіс еді, кейіннен осы қала әуежайға атын берді. Өте қазіргі заманғы жаңалық – әуежайдағы теміржол станциясы, ол экспоға емес, қала орталығына тікелей пойыз қатынасын ұсынды. Осы орынға қызмет ету үшін бірнеше трамвай желілері салынды, Брюссельге бағытталғандары әлі де жұмыс істеп тұр. Бір желі (81) уақытша өз маршрутын өзгертті және Брюссель қаласы арқылы өтіп, экспоның екі шетіне дейін жетті.

Моцарттың реквием оқиғасы

Моцарттың "Реквиемінің" қолжазбасы көрмеге қойылды. Бір күні біреу қолжазбаға қол жеткізіп, соңғы беттен бұрынғы беттің (99r/45r парақ) оң төменгі бұрышын жыртып алды, сол жерде "Quam olim d: C:" деген сөздер жазылған еді. 2012 жылға дейін кінәлі анықталған жоқ және жыртылған бөлік табылмады.

Халықаралық кино сауалнамасы

Бұл оқиға бүкіл әлемдегі мыңдаған сыншылар мен кинорежиссерлердің тарихтағы алғашқы жалпыға ортақ кино дауыс беруін ұйымдастыруына мүмкіндік берді. Дауыс беруге 26 елден 117 сыншы қатысты. «Броненосец Потёмкин» (Көмекші Потёмкин) 100 дауыс алды, ал «Алтын асығу» 95 дауыс жинады.

RankFilmDirectorYear
1 Броненосец Потёмкин (Көмекші Потёмкин) Сергей Эйзенштейн 1925
2 Алтын асығу Шарль Чаплин 1925
3 Ladri di biciclette (Велосипед ұрылары) Витторио Де Сика 1948
4 La Passion de Jeanne d'Arc (Жанна д'Арктің құмарлығы) Карл Теодор Дрейер 1928
5 La Grande Illusion (Ұлы иллюзия) Жан Реноир 1937
6 Greed Эрих фон Строхайм 1924
7 Intolerance: Love's Struggle Through the Ages (Толеранттылық: Ғасырлар бойғы махаббат күресі) Д.У. Гриффит 1916
8 Мать (Ана) Всеволод Пудовкин 1926
9 Citizen Kane Орсон Уэллс 1941
10 Земля (Жер) Александр Довженко 1930
11 Der letzte Mann (Соңғы адам) Ф.В. Мурнау 1924
12 Das Cabinet des Dr. Caligari (Доктор Калигари кабинеті) Роберт Вине 1920

Жас режиссерлерден құралған қазылар алқасы (Роберт Олдрич, Сатьяжит Рэй, Александр Аструк, Майкл Какояннис, Хуан Бардем, Франческо Мазелли және Александр Маккендрик) үміткерлердің арасынан жеңімпазды таңдауға тиіс болды, бірақ дауыс бермеді. Оның орнына жас режиссерлер үшін әлі де құнды деп келесі фильмдерді атады: «Броненосец Потёмкин»; «Ұлы иллюзия»; «Ана»; «Жанна д'Арктің құмарлығы»; «Алтын асығу» және «Велосипед ұрылары».