Кіріспе

Румын заңгері және Чернауци қаласының мэрі Траян Попович (17 қазан 1892 – 4 маусым 1946) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Чернауци қаласын басқарған румын заңгері, Буковинаның 20 000 еврейін депортациядан құтқаруымен белгілі.

Өмір

Попович Аустрия-Венгрия империясының Буковина герцогтігіндегі Рушии Мэнэстиоарей ауылында дүниеге келді. Ол Удештилік Андрей Поповичтің ұлы және 1777 жылы Австрия империясына адақат етуден бас тартқан белгілі дін қызметкері Иоан Поповичтің немересі болды. Оның інісі Ро (1873–1950), генерал Александру Авереску басқарған үкіметте Буковина министрі болды. Ол Сучава орта мектебінде оқыды (1903–1911), содан кейін Черновиц университетінің құқық факультетіне түсіп, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда бітірді. Ол Societatea Academică Junimea қоғамының бұрынғы президенті болды. 1908 жылы, оқушы кезінде, Бурдужени қаласына келген Николае Иорганы көру үшін Австрия-Мажарстаннан Румынияға заңсыз өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Румынияға барып, Румыния армиясына қатысып, соғыс аяқталғанға дейін шайқасты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол қысқа мерзімге Кишиневте тұрып, жер реформасымен айналысқан "Біздің үй" ұйымының хатшысы болды. Екі соғыс аралығында ол Чернаути қаласында заңгер болып жұмыс істеді. 1940 жылдың маусымында Солтүстік Буковинаны Кеңес Одағы басып алғаннан кейін ол Бухарестке қашып, заңгерлік қызметін жалғастырды.

Чернаути қаласының әкімі

1941 жылдың маусым айында Румыния Екінші дүниежүзілік соғысқа Осі жағында кіріп, көп ұзамай Бессарабия мен Солтүстік Буковинаны қайтадан бақылауға алды. Әскери диктатор Иоан Антонеску оны Чернаути қаласының мэрі болуға шақырды, бірақ Попович фашистік үкіметке қызмет етуге ниеті болмағандықтан бастапқыда бас тартты. Алайда, достарының кеңесімен ол шешімін өзгертті. Қабылдағаннан кейін бірнеше күн өткен соң, 1941 жылдың тамызының басында Буковинаның генерал-губернаторы оған Чернаутидегі еврейлер үшін гетто құруды тапсырды, бірақ Попович қаланың осы бөлігінің халқын сым торымен қоршауға қарсылық көрсетті. 1941 жылдың 30 тамызында Риошану сәтсіз отадан кейін қайтыс болды, ал оның орнына генерал Корнелиу Калотеску губернатор болып тағайындалды. 10 қазанда Калотеску Чернаутидегі барлық еврейлерді Транснистрияға депортациялау туралы шешім қабылдады. Ұзақ пікір-таластан кейін Калотеску Поповичке 200 еврейді депортациядан босатуға рұқсат берді. Осы шағын жеңілдікке қанағаттанбаған Попович Антонескумен тікелей байланысуға тырысты, еврейлер Чернаути экономикасы үшін өте маңызды екенін айтып, олардың орнын толтырғанша депортацияны кейінге жылдыруды сұрады. Нәтижесінде, оған тізімді кеңейтуге рұқсат берілді, соңғы нұсқасында ол 20 000 еврейді қамтыды.