Кіріспе
2004 жылғы АҚШ сайлауы барысында дауыс беру процесінің түрлі жақтарына қатысты алаңдаушылықтар туды. Олардың ішінде дауыс беруге құқығы бар барлық азаматтың дауыс беруге мүмкіндігі бар ма, құқығы жоқ сайлаушылар тіркелген бе, сайлаушылар бірнеше рет тіркелген бе және берілген дауыстар дұрыс саналған ба деген сұрақтар көтерілді. Президенттік сайлаудың нәтижесіне осы мәселелердің әсер еткен болуы мүмкін деген айыптама одан да күрделі мәселе болып саналды. Онда республикашыл Джордж Буш қазіргі президент ретінде демократ Джон Керриді жеңіп шықты. Дау-дамайға қарамастан, Джон Керри 3 қараша күні сайлауда жеңілгенін мойындады. Сенат пен Өкілдер палатасына өткізілген сайлаулар мен түрлі штаттардағы жарыстарға көңіл аз бөлінгенмен, олардың кейбіреулері де күмәнді болды. Әсіресе Вашингтон штатындағы губернаторлық сайлау 0,01% айырмамен шешілді және бірнеше рет дауыстар қайта саналды, сондай-ақ сотқа шағымданулар да болды. Ақыры, қайта санау нәтижесі бұл сайлаудың қорытындысын өзгертіп жіберді.
During the 2004 United States elections, concerns were raised about various aspects of the voting process, including whether voting had been made accessible to all those entitled to vote, whether ineligible voters were registered, whether voters were registered multiple times, and whether the votes cast had been correctly counted. More controversial was the charge that these issues might have affected the reported outcome of the presidential election, in which the incumbent, Republican President George W. Bush, defeated the Democratic challenger, Senator John Kerry. Despite the existing controversies, Kerry conceded the election the following day on November 3. There was generally less attention paid to the Senate and House elections and to various state races, but some of them were also questioned, especially the gubernatorial election in Washington, which was decided by less than 0.01% and involved several recounts and lawsuits. The final recount also reversed the outcome of this election.
Сайлаушыларды тіркеу
2004 жылғы сайлауға дейінгі айларда екі партия да жаңа сайлаушыларды тіркеуге күш жұмсады. Кейбір жағдайларда республикашылар көптеген жаңа тіркеулердің заңдылығына күдік тудырды немесе оларға қарсылық білдіруге дайын болды, сайлаушылар тізімінде Мэри Поппинс сияқты ойдан шығарылған есімдер кездесті. Керридің сайлауалды штабының адвокаттары республикашыларды бұл жағдайды сайлауға қатысуды шектеу үшін сылтау ретінде пайдаланды деп айыптады. Мемлекеттік органдардың тіркеуден бас тартуына қатысты шағымдар да түсті. Колледж студенттері оқу орны бойынша тіркелуде қиындықтарға тап болды. Кейбір шенеуніктер сайлаушылардың тіркеу нысандарын даулы себептермен, мысалы, тиісті салмақтағы қағазды пайдаланбағандықтан (Огайо штатында) немесе нысанды толтыру кезінде бір торды белгілемегендіктен (Флорида штатында) қабылдаудан бас тартты. Мұндай ресми әрекеттерден өзге, сайлаушыларды тіркеу бойынша да даулар болды. Невада және Орегон штаттарында Республикалық Ұлттық Комитет тапсырысымен жұмыс істейтін компания сайлаушылардың тіркеу нысандарын жинады, бірақ тек республикашылардың нысандарын тіркегені үшін, ал демократтардың нысандарын қиып тастағаны үшін айыпталды. ACORN және NAACP коммерциялық емес ұйымдарымен байланысы бар адамдар жалған сайлаушылар тіркеу нысандарын тапсырды және олар алған кейбір жарамды нысандарды абайсызда немесе қасақана тапсырмады деп айыпталды. 2004 жылдың желтоқсан айында Флорида штатындағы сайлаушылар тізімін талдау нәтижесінде, Chicago Tribune газетінің хабарлауынша, төрт сайлаушының есімдері әлеуметтік қамсыздандырудың қайтыс болғандар туралы дерекқорында да кездескен. Бұған жауап ретінде Бреннан Әділет орталығы дереккөз мақаласының жарияланбаған әдістемесінің қате болуы мүмкін екеніне сенуге негіз бар екенін мәлімдеді, сондай-ақ ешкімнің басқа біреудің атынан дауыс бергені туралы айыптама жоқ екенін атап өтті. New York Daily News газеті Нью-Йорк пен Флоридада 46 000 адамның дауыс беруге тіркелгенін хабарлады. Cleveland Plain Dealer газеті Огайо мен Флоридада 27 000 адамның тіркелген болуы мүмкін екенін, ал 400 адамның соңғы төрт жыл бойы екі штаттың екеуінде де тұрақты түрде дауыс берген болуы мүмкін екенін анықтады. Бұл мақалалар сайлаушылар тізімдерін салыстыруға бағытталған.
Сайлаушылар тізімін тазалау
Мемлекеттік органдардың сайлаушылар тізімін тазалау әрекеттері, әсіресе Флорида штатында, дау-дамайға себеп болды. 2000 жылғы сайлауға дейін Флорида штатының шенеуніктері, сотталған қылмыскерлер (Флорида заңдарына сәйкес дауыс беруге құқығы жоқ) немесе қайтыс болғандар деген сылтаумен шамамен 100 000 тіркелген сайлаушыны тізімнен шығарды. Тізімінен аты шығарылғандардың көп бөлігі "қате оң нәтиже" (шын мәнінде қылмыскер емес) болып шықты. (Флорида штатының Орталық сайлаушылар тізіміне қараңыз.) NAACP, People for the American Way Foundation және басқа ұйымдардың сотқа шағымдануы нәтижесінде 2002 жылы келісімге қол жеткізілді, онда штат сайлауға құқығы бар сайлаушыларды тізімге қайтаруға және сайлау процедураларын жақсарту үшін басқа да шаралар қабылдауға келісті. Бұл мәселе 2004 жылы Флорида штаты тағы бір жоспарланған тазалау туралы хабарлағанда қайтадан көтерілді, ол да қылмыскерлер тізіміне негізделген. Штат билігі бастапқыда тізімді құпия ұстауға тырысты. Сот тізімді жариялауға бұйырғаннан кейін, оның басым көпшілігі демократтар мен нәсілдік азшылықтардан тұратыны анықталды. Бұқаралық ақпарат құралдарында тізімде мыңдаған қателер бар екені жайлы хабарлар тарағаннан кейін штат оны пайдаланудан бас тартты. 2000 жылы бұрыс тазаланған сайлаушылардың кейбіреуі 2004 жылға дейін тізімге қайтарылмады.
Іс жүзіндегі кедергілер
Әр сайлауда кейбір сайлаушылар дауыс беруге кедергілерге тап болады, мысалы, сайлау учаскелеріндегі ұзақ кезектер. Алайда, 2004 жылы бұл мәселеге көбірек назар аударылды. Көптеген жерлерде сайлаушылар дауыс беру үшін бірнеше сағаттап күтуге мәжбүр болды. Бұл мәселе ең көп Огайо штатының сайлаушыларын мазалады. 2005 жылдың жазында Демократиялық Ұлттық Комитет жүргізген зерттеу штатта тіркелген сайлаушылардың үш пайызының ұзақ кезектерге байланысты дауыс беруден бас тартқанын көрсетті. Бұл жағдайға себеп болған факторлардың қатарында: сайлауға қатысудың жалпы өсуі; алғаш рет дауыс беретін сайлаушылардың санының артуы, оларды тіркеу көбірек уақыт алды; сондай-ақ, көптеген штаттар бұрын қолданбаған уақытша бюллетеньдерді беру туралы шатасу болды. Кейбір округтерде дауыс беру машиналарын тарату мәселесі туындады. Огайода кейбір учаскелерде машиналар жетіспеді, нәтижесінде ұзақ күту кезектері пайда болды, ал басқаларында тіркелген сайлаушылар санына қарағанда тым көп машина болды. Ресми өкілдер ұзақ кезектерге себеп болған факторлардың бірі – дауыс беру машиналары бөлінгеннен кейін тіркелудің соңғы күндері күрт өскенін айтты.
Уақытша және қатысусыз дауыс беру
Уақытша дауыс беру бюллетеньдері – өздерін тіркегенін, бірақ сайлау орнындағы тізімде олардың аты-жөні табылмайтын сайлаушыларға арналған. Сайлаушы жазбаша бюллетеньді толтырады, ол мөрленген конвертке салынады. Бюллетень тек сайлаушының тіркелгені анықталған жағдайда ғана ашылады және саналады. 2004 жылы уақытша бюллетеньдерді санау стандарттары туралы пікір қақтығысы туды. Огайо штатының мемлекеттік хатшысы Кен Блэкуэлл Огайо штаты дұрыс тіркелген сайлаушылардың бюллетеньдері болса да, егер олар дұрыс емес учаскеде тапсырылса, уақытша бюллетеньдерді санамайды деп шешті. Бұл шешім АҚШ-тың 6-шы апелляциялық округінің сотымен бекітілді. Сонымен қатар, үйден дауыс беру бюллетеньдері де мәселе тудырды. Кейбір сайлаушылар бюллетеньдерді уақытында толтырып, қайтарып беруге үлкермей қалды, себебі олар пошта арқылы кешіктіріліп жіберілді. Кейбір жағдайларда, лауазымды тұлғалар Ральф Надердің бюллетеньге қатысты мәртебесіне қатысты соңғы сәттегі сот процесі немесе басқа да мәселелер оларға бюллетеньдерді қалағандай ертерек дайындауға кедергі келтірді деп мәлімдеді. Флорида штатының Бровард округінде сайлау комиссиясының мәліметінше, 58 000-ға жуық бюллетень сайлаушыларға пошта арқылы жіберу үшін почта қызметіне тапсырылды, бірақ почта қызметі оларды ешқашан алғанын растамады.
Сауалнаманы өткізу
2004 жылғы сайлау экзит-полл мәселесіне жаңаша назар аударды. Алдын ала exit poll ақпараты мен ресми жарияланған нәтижелер арасында қарама-қайшылықтар болды. Осы қарама-қайшылықтар кейбіреулерді, соның ішінде Ұлыбританияның премьер-министрі Тони Блэрді, Керри сайлауда ертерек жеңіске жетті деген қорытындыға әкелді. Сарапшылар пікірлері аталған қарама-қайшылықтардан қандай тұжырымдар жасауға болатыны тұрғысынан екіге бөлінді. Ұлттық сайлау қоры (НЭП) және оның мүшелері болып табылатын жаңалықтар ұйымдары үшін экзит-полл жүргізетін Mitofsky International компаниясы 2004 жылғы сайлаудың экзит-полл нәтижелері туралы есеп жариялады. Мәселе ерте жарияланған кейбір сауалнама ақпараты, нақты дауыс берушілер санын пайдаланып экзит-полл деректерін түзету мәселелері және экзит-полл мен ресми нәтижелер арасындағы айырмашылықтар төңірегінде болды. NEP есебінде «2004 жылы экзит-поллдің орташа қателігінің мөлшері, бізде деректер бар алдыңғы жылдармен салыстырғанда жоғары болды» делінген, сондай-ақ экзит-полл бағалаулары Керринің 26 штаттағы дауыс үлесін бір стандартты қателікпен арттырып көрсетті, ал Буштың үлесін төрт штатта бір стандартты қателікпен арттырып бағалады. Бұл зерттеу ресми санаққа сәйкес түзетілген деректерді пайдаланғаны үшін, яғни «іс жүзінде дөңгелектеу қатесін талдағаны үшін» сынға ұшырады. 2004 жылдың 5 желтоқсанында MIT-тен Чарльз Стюарт III түзетілген есепті жариялады, ол алдын ала түзетілмеген деректерді қолданғанын айтты. Алайда, екі күннен кейін экзит-поллға жауапты Уоррен Митофски алдын ала түзетілмеген деректер жеке меншік болып табылатынын және жарияланбайтынын мәлімдеді. Бір мақала (және одан кейінгі кітап) экзит-поллдардағы қарама-қайшылықтар сайлау нәтижелерінің дұрыс болмағанын көрсететін дәлел екенін тұжырымдады, бірақ басқалар бұл мақала ғылыми емес екенін айтты. 2004 жылғы сайлаудан кейін зерттеушілер сауалнама әдістемелеріндегі кемшіліктерді қарастырып, болашақта сауалнаманы жақсарту жолдарын зерттеді.
Нәсілдік кемсітушілік
Жоғарыда сипатталған кейбір мәселелер жалпы сайлаушылар үшін қиындықтар тудырды. Дегенмен, басқалары кездейсоқ түрде немесе (айыптама бар) қасақана түрде нәсілдік азшылықтарға пропорционалдық емес әсер етті. Мысалы, АҚШ-тың Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссиясы 2000 жылы Флорида штатында "жарамсыз" деп танылған бюллетеньдердің 54 пайызын афроамерикандықтар бергенін анықтады, ал олар сайлаушылардың барлығының 11 пайызын ғана құрады. Тағы бір зерттеуде қолданылған сайлау технологиясының қалдық дауыс беру көрсеткіштері және осы технологиялардың нәсілдер арасындағы таралуы зерттелді, нәтижесінде жарамсыз дауыстардың пайызы ешқандай нақты нәсілге пропорционалдық емес әсер етпегені анықталды. Огайо штатында екі шағын партияның президенттік үміткерлері Майкл Баднарик (Либертариандық партия) және Дэвид Кобб (Жасылдар партиясы) қайта санау өткізуді сұрауға бірлесіп көмектесті. Огайоның қайта санау ережелеріне сәйкес, округтің 3 пайызы қолмен саналады, әдетте бірін немесе бірнеше толық сайлау учаскесі таңдалып, 3 пайыздық үлгіні алу үшін біріктіріледі. 3 пайыз кездейсоқ түрде таңдалуы керек, ал барлық қолмен санаулар жұртшылық алдында (бақылаушылардың қатысуымен) жүргізілуі тиіс. Қолмен санаудан кейін үлгі сандық санау машинасына енгізіледі. Егер сәйкессіздік болмаса, қалған бюллетеньдерді машинамен санауға болады. Әйтпесе, бүкіл округ бойынша қолмен қайта санау жүргізілуі керек. Коббтың сайлау штабы учаскелер кездейсоқ таңдалмағанын және бюллетеньдер алдын ала сұрыпталғанын мәлімдеді. Олардың пікірінше, бұл машинамен санау нәтижесімен сәйкес келетін учаскелер таңдалғанын, сондай-ақ бүкіл округ бойынша қолмен санаудың алдын алу мақсатында жасалған, яғни "сайысқа қойылған" екенін көрсетеді. Куяхога округінде екі сайлау қызметкері қайта санау үшін бюллетеньдерді алдын ала іріктегені үшін сотталды. Елдің әртүрлі аймақтарында штаттық және жергілікті билік үшін жарыстарда да қайта санаулар өтті. Көптеген жағдайларда бұл ресми санаудың тығыздығын көрсетті, бірақ кейбіреулері сайлаудағы бұзушылықтар туралы мәселелерді де көтерді. Олардың ішінде: Вашингтон штатының губернаторы сайлауы, Дино Росси мен Кристин Грегуар арасында. Көтерілген мәселелерге қатысусыз дауыс беру бюллетеньдерін жіберу, уақытша және қатысусыз дауыс беру бюллетеньдерін санау, оптикалық сканерленген бюллетеньдердегі дұрыс емес белгілерді түзету және электрондық дауыс беру машиналарын бұзу туралы айыптаулар кірді. Алғашқы санау және алғашқы қайта санау нәтижесінде республикашыл Дино Росси жеңіске жетті. Алайда, екі штаттық қайта санаудан кейін демократ Грегуар 2,8 миллион дауыс берушінің арасында 129 дауыспен аздап көшбасшылыққа ие болды. Республикашылдардың сайлау нәтижесін жою және қайта дауыс беруді талап еткен сотқа берген арызы қабылданбады, содан кейін Росси сайлауда жеңілісті мойындады. 2004 жылғы Вашингтон губернаторы сайлауына қараңыз. Солтүстік Каролина штатының Ауыл шаруашылығы комиссары сайлауы, Бритт Кобб пен Стив Трокслер арасында. Картерет округінде дауыс беру машинасының істенуі салдарынан жоғалған дауыстардың саны (4000-нан астам) шамамен 2000 дауысқа дейінгі айырмашылықтан асып түсті. Штаттық сайлау қадағалау органдары жаңа сайлау тағайындады, бірақ Кобб мойындағаннан кейін ол мәнсіз болды. Пуэрто-Риконың губернаторы сайлауы, Анибал Асеведо Вила мен Педро Росселло арасында. Бірнеше айлық даулардан кейін Анибал Асеведо Вила жеңімпаз деп жарияланды. Екі үміткердің арасындағы дауыс айырмашылығы 4000-нан аспады.
Governor of Washington, between Dino Rossi and Christine Gregoire. Issues raised included the mailing of absentee ballots, the counting of provisional and absentee ballots, correction of improper marks on optically scanned ballots, and alleged tampering with electronic voting machines. The first tally and the first recount gave the election to Republican Dino Rossi. However, after two statewide recounts, Gregoire, the Democrat, had a narrow lead of 129 votes out of 2.8 million cast. A Republican lawsuit seeking to overturn the result and force a re vote was rejected by the court, after which Rossi conceded the election. See Washington gubernatorial election, 2004. North Carolina Commissioner of Agriculture, between Britt Cobb and Steve Troxler. The number of votes lost due to a voting machine malfunction in Carteret County (over 4,000) exceed the reported margin of about 2,000. A new election was called for by state election supervisors, but was mooted when Cobb conceded. Governor of Puerto Rico, between Aníbal Acevedo Vilá and Pedro Rosselló. Aníbal Acevedo Vilá was declared the winner after several months of disputes. The two candidates were separated by just under 4,000 votes.