Жаңа Каледония архипелагының және теңіздерінің әртүрлі өмір сүруі

Кіріспе

Жаңа Каледония архипелагы мен оның теңіздеріндегі өмірдің көп түрлілігі

Жаңа Каледонияның биологиялық әртүрлілігі ерекше биологиялық және палеоэкологиялық қызығушылық тудырады. Оны жиі биологиялық әртүрліліктің ыстық нүктесі деп атайды. Бұл ел – Оңтүстік Тынық мұхитындағы ірі архипелаг, жалпы жер ауданы 100 мыңнан астам шаршы километрді құрайды. Жер бедеріне түрлі рифтер, атолдар, кішкентай аралдар және ең ірі аралдағы әртүрлі топографиялық және топырақтық аймақтар кіреді, олардың барлығы ерекше шоғырланған биологиялық әртүрліліктің дамуына жағдай жасайды. Аймақтың климаты мұхиттық және тропикалық. Жаңа Каледония ең жақын құрлықтан ашық теңіздің 1500 шақырымынан астам қашықтықта орналасқан. Оның оқшаулануы кем дегенде миоценнің ортасынан, ал мүмкін, олигоценнен басталады, және осы оқшаулану оның көне түрлерін сақтап, эндемикалық түрлердің кең ауқымын дамытуға көмектеседі.

Орналасуы және сипаттамасы

Жаңа Каледония тропикалық аймақтың ең оңтүстік шетінде, Козерог тропигіне жақын орналасқан. Ол Меланезия кіші аймағының бөлігі. Оған Гранде-Тердің негізгі аралы, Лоялти аралдары, Белеп архипелагы, Пайн аралы, Корал теңізіндегі Честерфилд аралдары және бірнеше шалғай аралдар кіреді. Архипелаг Австралиядан шығысқа қарай 1800 км, ал Жаңа Зеландиядан 1500 км, Папуа-Жаңа Гвинеядан 1800 км және Фиджиден 1200 км қашықтықта жатыр. Кейбір кіші аралдар жақын орналасқан, бірақ қазіргі таңда жануарлар түрлерінің негізгі құрлыққа немесе одан аралдан-аралға жылжуына ыңғайлы жағдай жасамайды. Кейбір өсімдіктер, омыртқасыздар, теңіз сүтқоректілері және көптеген ұшатын түрлер – су құстары, тотықтар мен жарғақтар сияқтылар – өз күштерімен немесе дауылдар сияқты сирек кездесетін жағдайлардың салдарынан немесе адамдардың көмегімен жаңа жерлерге тарады. Кейбір өсімдік түрлері мұхит ағындарымен тасымалданған тұқымдар арқылы жаңа аймақтарда қоныс тепті. Кейбір жануарлар мен өсімдік түрлері Жаңа Каледонияға айналасындағы аймақтардан келді, ал кейбір Жаңа Каледония түрлері Тынық мұхиты аймағында өз ареалдарын кеңейтті. Жаңа Каледонияның басқа түрлері немесе олардың жақын туыстары архипелагтан алыс орналасқан аймақтарда кездеседі. Мысалы, Жаңа Каледониялық қасқыртоғай (parakeet) Cyanoramphus туысының бастапқы түрі болып саналады, ол көптеген Тынық мұхит аралдарына тараған. Көптеген жеміс жейтін жарғақтар мен құстар, Cotingidae, Columbidae, Trogonidae, Turdidae және Toucan тұқымдастарының өкілдері тұқымдарды жұтып, кейін қайта шығарады немесе нәжісімен шығарып жібереді. Мұндай тұқым тарату (орнитохория) мұхит арқылы тұқымның таралуының маңызды механизмі болып табылады. Шөптердің тұқымдары, балдырлардың споралары, моллюскалар мен басқа омыртқасыздардың жұмыртқалары құстардың аяқтарына немесе қауырсындарына, әсіресе көшпенді немесе су құстарына жабысып, ұзақ қашықтықтарға таралуы мүмкін. Негізгі арал, Гранде-Терде әртүрлі жауын-шашын, геология, топырақ факторлары және биіктіктің әсерінен әртүрлі тіршілік орталары қалыптасқан. Жаңа Каледонияда тығыз мәңгі жасыл ормандар, маки бұталықтары, склерофильді орман (құрғақ орман), ылғалды жерлер, саванналар және тұзға төзімді өсімдіктер сияқты бірнеше биотоптар бар. Аралдың екі негізгі экологиялық аймағы бар: үлкен бөлігін шығыс Жаңа Каледонияның жауын-шашын ормандары алып жатыр, ал қазіргі кезде фрагменттелген Жаңа Каледонияның құрғақ орманы батыс жағалау бойымен созылады. Жаңа Каледонияның теңіз ортасының ең айқын ерекшеліктері қоршаған коралл рифтерімен байланысты. Мұндай жағдайлар әдетте биологиялық әртүрлілікті арттыруға ықпал етеді, бірақ Жаңа Каледониядағы ерекшелік – осындай шағын аумақтағы жоғары биологиялық әртүрлілік. Бұл, әлдебір дискретті аймақтар мен экологиялық градиенттерді анықтайтын топырақ және топографиялық ерекшеліктерге байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, жергілікті түрлер әрқашан барлық мүмкін тіршілік орталарын иелене бермейді, бұл аумақты белгілі бір түрлердің шабуылдарына осал етеді. Ірі флораға Nothofagus, Beilschmiedia, Adenodaphne, Winteraceae, Myrtaceae, оңтүстік сассафрас (Atherospermataceae), Araucariaceae, Podocarpaceae және Cupressaceae тұқымдастарының аралары мен ағаш папоротниктері кіреді.

New Caledonia lies on the southernmost edge of the tropical zone, near the Tropic of Capricorn. It is part of the Melanesia subregion. It includes the main island of Grande Terre, the Loyalty Islands, the Belep archipelago, the Isle of Pines, the Chesterfield Islands in the Coral Sea, and a few remote islets. The archipelago is about east of Australia and 1500 km, 1800 km and 1200 km from New Zealand, Papua New Guinea and Fiji respectively. A few lesser islands are closer, but now provide no convenient island hopping path by which animal species could pass either to or from major mainlands. Some plants, invertebrates, sea mammals, and many flying species as aquatic birds, parrots, and bats have spread to new locations, either under their own power or due to freak events such as storms, or have been transported by humans. Some plant species have colonized new areas by means of seed carried by ocean currents. Some animal and plant species have reached New Caledonia from surrounding regions and in turn, some New Caledonian species have successfully extended their ranges into the Pacific Ocean area. Other New Caledonian species or their close relatives are found in regions remote from the archipelago. For example, the New Caledonian parakeet is known to be the basal species in the genus Cyanoramphus, which has spread to many Pacific islands. Many bats and birds that rely heavily on fruit for their diet, including members of the families Cotingidae, Columbidae, Trogonidae, Turdidae, and Toucan, swallow seeds, then regurgitate them or pass them in their faeces. Such seed dispersal (ornithochory) has been a major mechanism of seed dispersal across ocean barriers. Seeds of grasses, spores of algae, and the eggs of molluscs and other invertebrates may stick to the feet or feathers of birds, particularly migratory or aquatic birds, and in this way may travel long distances. The main island, Grande Terre hosts multiple habitats under the influence of varied precipitation, geology, edaphic factors and altitude. New Caledonia has several biotopes, including dense evergreen forests, maquis shrubland, sclerophyllous forest (dry forest), wetlands, savannas, and halophytic vegetation. The island has two main ecoregions: the greater area is occupied by the eastern New Caledonia rainforest while the now fragmentary New Caledonia dry forest runs along the west coast. The most conspicuous aspects of the New Caledonian marine environment are associated with the surrounding coral reef. Such circumstances may be expected in general to promote biodiversity, but in the case of New Caledonia, a striking feature is the intense biodiversity in such a small land area. Presumably this is partly due to the edaphic and topographic features that define a number of discrete regions and ecological gradients. However, the local species do not always occupy all the potential niches, leaving the territory vulnerable to certain forms of invasion. The larger flora include Nothofagus, Beilschmiedia, Adenodaphne, Winteraceae, Myrtaceae, southern sassafras (Atherospermataceae), conifers of Araucariaceae, Podocarpaceae, and Cupressaceae, and tree ferns.

Геологиялық шығу тегі

Жаңа Каледония жүз миллион жыл бұрын (МЯ) пайда болған Гондвананың континенттік қабығының фрагменттерін, сондай-ақ жанартау материалдарын қамтиды. Бұл фрагменттер Үнді-Австралия тектоникалық плитасынан бөлініп шыққан сияқты. Басым пікір бойынша, архипелаг Зеландия деп аталатын континенттік фрагменттің су астында қалмаған бөліктерін білдіреді. Зеландия Гондвананың Австралия бөлігінен шамамен 80-90 МЯ бұрын бөлініп шықты. Жаңа Каледонияның материкпен байланысы ондаған миллион жыл бұрын, мүмкін, креда кезеңінде үзілген болуы керек. Дегенмен, аралдың креда кезеңінен сақталған фрагмент ретінде қарастырылуы қазірде ескірген. Сол кезден қалған аралдардың көпшілігі толық немесе жартылай суға батқан. Қазіргі Жаңа Каледонияның көп бөлігі теңіз аралдары мен теңіз тауларының бірігуі арқылы қалыптасқан. Биота аралдардағы метапопуляция ретінде дамыды және архипелагқа қосылғанға дейін үнемі өзгеріп отырды. Аралдар мен олардың биотасы олигоцен кезеңінде шамамен 30 МЯ бұрын пайда болды деген гипотеза Жаңа Каледония биотасында кездесетін организмдерді жақсы түсіндіреді. Арал топырағы негізінен ультрамафикалық тау жыныстарынан құралған және көптеген жергілікті флора түрлері үшін пана болған, олар олардың құрамына ұзақ уақыттан бері бейімделген; мұндай флора қоректік элементтердің қолайсыз құрамы бар қышқыл топырақта өмір сүре алады. Жаңа Каледониядағы мұндай топырақтарда көбінесе магнийдің артық мөлшері және никель сияқты ауыр металдардың фитотоксикалық қосылыстарының жоғары концентрациясы байқалады. Мұндай жағдайға келген жаңа түрлердің бәсекелесе алатындары аз. Жергілікті флора инвазивті өсімдіктерге қиындық тудыратын, уытты ортада өсетін көптеген экстремофильді түрлерді дамытқан. Көптеген аймақтарда, әсіресе Гранд-Терреде металл кендерінің жоғары концентрациясы бар. Олардың минералды құрамы көптеген шетелдік өсімдік түрлеріне қолайсыз. Ультрамафикалық тау жыныстарында өсімдіктерге зиянды хром мен никельдің жоғары концентрациясы бар. Нәтижесінде, бұл топырақтарда ерекше өсімдіктер қалыптасады. Мысалдарға Аппалачи таулары мен пидмонттың ультрамафикалық орманды жерлері мен жартастары, Жаңа Каледонияның жаңбырлы ормандарының «ылғалды макисі» және Кинабалу тауының ультрамафикалық ормандары, сондай-ақ Малайзияның Сабахтағы басқа да шыңдар жатады. Өсімдіктер көбінесе жасанды және кейде топыраққа бейімделген эндемикалық түрлерге мекендейді. Тропикалық және субтропикалық аймақтарда ультрамафикалық тау жыныстарының үстінде жиі қалың магнезит кальцетті қабат, латерит және дурикорт қалыптасады. Никельге толы ультрамафикалық тау жыныстарымен байланысты белгілі бір флора жиынтықтары минералдық іздеу жұмыстары үшін маңызды құралдар болып табылады. Ұзақ уақытқа дейін әсер еткен ультрамафикалық тау жыныстары латериттік никель кендерін құрауы мүмкін.

New Caledonia comprises fragments of the continental crust of Gondwana, dating to over one hundred million years ago (MYA), as well as volcanic material. The fragments apparently split from the Indo Australian tectonic plate. Prevailing opinion holds that the archipelago represents the non submerged regions of the continental fragment known as Zealandia. Zealandia broke away from the Australian part of Gondwana some 80 90 MYA. The separation of New Caledonia from mainland contact must have begun some tens of millions of years ago, probably during the Cretaceous period. However, the view of the island as a surviving fragment of the Cretaceous period is obsolete. Islands from that time are partly or fully submerged. Most modern New Caledonian terranes formed via accretion of oceanic island arcs and seamounts. The biota evolved as metapopulations on islands that changed constantly until they merged into the archipelago. This hypothesis that the islands and their biota emerged some 30 MYA during the Oligocene better explains the organisms that occur in New Caledonian biota. The island soils derived largely from ultramafic rocks and have been a refuge for many native flora species that have adapted to their composition a long time ago; such flora can survive on acid soils with unfavourable compositions of nutrient elements. On New Caledonia examples of such soils commonly have an excess of magnesium, plus unusually high concentrations of phytotoxic compounds of heavy metals such as nickel. Not many invader species can compete successfully with plants adapted to such challenging soils. The native flora evolved many extremophile species that thrive in environments sufficiently toxic to put invasive plants at a disadvantage. Many areas, mainly on Grand Terre have some very high concentrations of metalliferous rocks. Their mineral content is poorly suited to most foreign species of plants. Ultramafic rocks also contain elevated amounts of chromium and nickel which may be toxic to plants. As a result, a distinctive type of vegetation develops on these soils. Examples are the ultramafic woodlands and barrens of the Appalachian mountains and piedmont, the "wet maquis" of the New Caledonia rain forests, and the ultramafic forests of Mount Kinabalu and other peaks in Sabah, Malaysia. Vegetation is typically stunted and is sometimes home to endemic species adapted to the soils. Often thick, magnesite calcrete caprock, laterite and duricrust forms over ultramafic rocks in tropical and subtropical environments. Particular floral assemblages associated with highly nickeliferous ultramafic rocks are indicative tools for mineral exploration. Weathered ultramafic rocks may form lateritic nickel ore deposits.

Ертедегі организмдер

Бұл кезеңдегі теңіз фаунасы Тынық мұхитының оңтүстік-батысынан ерекшеленді және "Маори провинциясы" деп аталды. Гондвана орта және жоғарғы юра кезеңдерінде фрагментациялана бастады, ал түбінде тіршілік ететін омыртқасыз жануарлардың фаунасының пайда болуы қазба шөгінділерінде байқалады. Бор дәуірі оңтүстік шығу текті теңіз омыртқасыз жануарлар фаунасының пайда болуын қадағалады. Осы кезде Нотофагус және Протеацея сияқты гүлді өсімдіктер флорасы Оңтүстік Америкадан Гондвананың Антарктида жиегі арқылы Жаңа Зеландия мен Жаңа Каледонияны мекендеді. Терциардың басында Жаңа Зеландия мен Жаңа Каледония жылы климатқа қарай солтүстікке жылжыды. Бұл толық оқшауланған жағдайдағы ұзақ эволюция кезеңіне әкелді. Жаңа Каледонияның табиғи мұрасына Гондванадан бөлінген кезде Жаңа Каледонияда болған түрлердің ата-тегі кіреді; тек түрлер ғана емес, бүкіл туыстар, тіпті отбасылар да осы аралға ғана тән.

Эволюция және тарих

Жаңа Каледония архипелагының түрлері бұрын Жердің тропиктерінің көп бөлігін, оның ішінде Австралия, Оңтүстік Америка, Антарктида, Оңтүстік Африка және Солтүстік Американың көп бөлігін жапқан өсімдік қауымдастығының қалдықтары болып табылады. Тропикалық бұлтты ормандар мұз басу кезеңдерінде жойылғанмен, ауа райы қолайлы болған кезде кезекті геологиялық дәуірлерде кең аумақтарды қайта мекендеді. Басқа уақыттарда олардың орнына суыққа немесе құрғақшылыққа төзімді склерофиллді өсімдік қауымдастықтары келді. Көптеген сол кездегі түрлер жаңа мұхиттар, таулар және шөлдер тудырған тосқауелдерді еңсере алмағандықтан жойылып кетті, ал қалғандары жағалау аймақтары мен аралдарда түр ретінде сақталып қалды. Ірі құрлықтар құрғақтап, климаты қатаң болғанда, осы ормандар тек шекаралық аймақтарға дейін тарылды. Жағалаудағы тауларда және қорғалған жерлерде архаикалық бай флораның қалдықтары сақталғанмен, олардың биоәртүрлілігі азайды. Тынық мұхитындағы Жаңа Каледония аралдарының орналасуы осы климаттық ауытқуларды жұмсартты және осы қауымдастықтардың бүгінгі күнге дейін сақталуына мүмкіндік берген салыстырмалы ылғалды және қоңыл климатты ұстап тұрды. Көптеген түрлердің экологиялық талаптары лавр орманына тән, және әлемдегі лаврифолиялар сияқты, олар қолайлы ортаны мекендеуге қабілетті күшті түрлер. Географиялық оқшаулау және ерекше едафикалық жағдайлар оны сақтауға да көмектесті. Кейбір түрлер тіпті, мысалы, Sapotaceae Sebertia acuminata сияқты, никельдің жоғары жиналуына бейімделген. Жаңа Каледонияның оқшаулануы толық болған жоқ, себебі мұз дәуірлерінің кебін-соғысынан теңіз деңгейінің көтерілуі мен төмендеуі болды. Жаңа Каледония мен оның көршілері – Соломон аралдары, Вануату және Австралия арасында құрлық көпірлері немесе аралдар пайда болды. Осылайша Жаңа Каледонияға жаңа түрлер келді, ал Гондвана түрлері Тынық мұхиты аралдары аймағына енуге мүмкіндік алды. Өсімдіктерде тұқымның аналық өсімдіктен алысқа таралу мүмкіндігі шектеулі, сондықтан олар өздерінің таралу материалдарын тасымалдау үшін әр түрлі тарату векторларына, соның ішінде абиотикалық және биотикалық векторларға тәуелді.

The species of the archipelago of New Caledonia are relicts of a type of vegetation which earlier covered much of the tropics of the Earth, including much of the mainland of Australia, South America, Antarctica, South Africa, and North America. Although tropical cloud forests disappeared during the glaciations, they re colonized large areas during successive geological eras when the weather was favorable again. At other times they were replaced by more cold tolerant or drought tolerant sclerophyll plant communities. Many of the then existing species became extinct because they could not cross the barriers posed by new oceans, mountains and deserts, but others found refuge as species relict in coastal areas and islands. When the large landmasses became drier and with a harsher climate, this type of forest was reduced to those boundary areas. Although some remnants of archaic rich flora still persisted in coastal mountains and sheltered sites, their biodiversity was reduced. The location of the New Caledonian Islands in the Pacific Ocean moderated these climatic fluctuations, and maintained the relatively humid and mild climate which has allowed these communities to persist to the present day. The ecological requirements of many of the species are those of the laurel forest, and like most of their counterparts laurifolia in the world, they are vigorous species with a great ability to populate the habitat that is conducive. The geographical isolation and special edaphic conditions helped to preserve it too. Some species are even specialized in nickel hyperaccumulation such as the Sapotaceae Sebertia acuminata. The isolation of New Caledonia was not absolute, given the rise and fall of sea level caused by the ebb and flow of ice ages. Land bridges or islands formed between New Caledonia and its neighbours, the Solomon Islands, Vanuatu, and Australia. Thus new species came to New Caledonia while Gondwanan species were able to penetrate the Pacific Islands region. Plants have limited seed dispersal mobility away from the parent plant and consequently rely upon a variety of dispersal vectors to transport their propagules, including both abiotic and biotic vectors.

Құрып кеткен түрлер

Еуропалықтар келгенге дейін көптеген түрлер адамдардың әрекетінен жойылды. Үңгірлерде табылған қазба жәділер аралда бұрын қоралық бунақ Tyto letocarti эндемикалық түрінің болғанын көрсетеді; екі жойылған бүркіт, Accipiter efficax, Accipiter quartus; ірі, ұшпайтын галлиформды құс, Sylviornis neocaledoniae; шұбар шіл, (Coenocorypha sp. ); су қасқасы, Porphyrio kukwiedei; жазық жерде тіршілік ететін кагу, Rhynochetos orarius; жер көгершіні, Gallicolumba longitarsus; үйінді салып көбейтетін мегапода; Лифу (Лояльти аралдары) мүйізді құсы; мүмкін жойылған лорикет, Charmosyna diadema; сондай-ақ алып жарғанат, бунақденелілер және тағы да басқалары болған. Аралда қазіргі тірірек ешбір тасбақаға ұқсамайтын, құйрығы мен басы тікенекті Meiolania атты алып құрлықтық тасбақа да тіршілік еткен. Адамдар келгеннен кейін жойылған жер бетіндегі крокодилдің түрі – Mekosuchus inexpectatus мекосухині де болды. Мейолания мен Мекосухтың екеуі де мұхитты кесіп өтіп, аралдар арқылы және/немесе Австралиядан толқындармен таралып келген болуы мүмкін.

Экоөңірлер

Өсімдіктердің бірнеше түрі бар, олар эндемикалық түрлердің гүлдеп-өсуіне қолайлы түрлі нишаларда, жер бедері мен микроклиматтарда кездеседі, оның ішінде тығыз мәңгі жасыл ормандар, маки (бұталы өсімдіктер), склерофильді ормандар (құрғақ ормандар), батпақты жерлер, саванналар және тұзға төзімді өсімдіктер. Батыс жағалаудағы қалалық аймақтарда Жаңа Каледонияның әлемдік қаласы Нумеа орналасқан, ал жағалау бойында фермалар мен шаруа қожалықтары бар.

Жаңбырлы орман

Тау ормандары негізінен таудың жел соқпайтын беткейлерінде орналасқан, онда лавр ормандарының мәңгі жасыл түрлерінің қоғамдастықтары кездеседі. Орман әдетте мәңгі жасыл болады, себебі қоңыржай климат биологиялық процестердің үздірілісіне мүмкіндік береді. Ұзаққа созылған қоңыржай жағдайда, жапырақ қабаттарын бөлісетін түрлердің саны көп. Осы әртүрлілік оларға «жаңбырлы орман» деген атауды сыйлайды, ал «орман» (мысалы, «Жер орталық теңіз орман», «қоңыржай белдеу орман» және т.б.) термині бір немесе бірнеше ағаш түрлері басымдығын көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, лавр орманы – қоңыржай және жаңбырлы орман арасындағы өтпелі құрылым. Көптеген ағаш түрлері жапырақтарын түсіру, гүлдеу немесе жемістерінің пісуі кезінде үйлесімділік танытпайды, осы кезеңдер жылдың кез келген уақытында жүзеге асырылуы мүмкін. Ағаш тәрізді өсімдіктер, оның ішінде Podocarpaceae, Araucariaceae тұқымдастарының қылқан жапырақтары, Cupressaceae тұқымдасының Callitroideae қосалқы туысы, сондай-ақ Erythroxylaceae, Epacridaceae, Proteaceae, Griseliniaceae, Cunoniaceae, Atherospermataceae және Winteraceae сияқты гүлді өсімдіктер отбасылары, және оңтүстік букі (Nothofagus) туысы кіреді. Орманды гүлді өсімдіктер мен папоротниктердің көптеген басқа отбасылары мекендейді, соның ішінде Диксония және Циатея (Cyathea novae caledoniae) сияқты кейбір ағаш тәрізді папоротниктер де Канаданың қазба жәндіктерінен белгілі, немесе әлемдегі ең биік – Cyathea intermedia. Амборелла өсімдіктер систематиктері үшін үлкен қызығушылық тудырады, себебі молекулалық филогенетикалық талдаулар оны барлық басқа гүлді өсімдіктердің туыс тобы ретінде тұрақты түрде анықтайды. Орманның ішінде көптеген эпифиттер мен ірі, асылған мохты құрылымдар бар, олар түссіз және көшпенді әсер береді. Ылғал мол, бұл ылғалды, гигрофильді ортаны құрайды, ол тұман, шашырау, көлдер және бүкіл көрініс кеңістігін жабатын өзендер арқылы ерекше визуалды тартымдылыққа ие.

Флора

Жаңа Каледония өсімдіктері әлемдегі ең жоғары эндемизм деңгейімен ерекшеленеді: 5 отбасы, 107 туыс және 3380 түр. Олардың арасында *Acacia spirorbis*, *Dracophyllum* түрлері, *Drosera neocaledonica*, *Grevillea gillivrayi*, *Neocallitropsis pancheri* (Cupressaceae) және *Austrotaxus spicatus* (Taxaceae) бар. Архипелагтағы 44 гимнасперм түрінің 43-і эндемикалық, оның ішінде бірегей паразит гимнасперм *Parasitaxus ustus*. *Actinokentia*, *Basselinia*, *Burretiokentia*, *Chambeyronia*, *Clinosperma*, *Cyphokentia*, *Cyphophoenix*, *Kentiopsis* және *Pritchardiopsis* тұқымдастарының барлық *Arecaceae* түрлері Жаңа Каледонияға эндемик болып табылады. Құрып кету қаупі төнген *Pritchardiopsis jennencyi* түрінің тек бір ғана ересек түрі белгілі. *Araliaceae* тұқымдасының ең алғашқы үш туысы да кездеседі. Жаңа Каледонияның кейбір өсімдіктер қауымдастығы – тірі қазбалар. Флорасында Гондвана флорасының қалдықтары болып көрінетін көптеген өсімдіктер тобы бар. Олар бір кездері Австралияның үлкен бөлігін қамтыған Қырық дәуірінің аяғында және ерте үшінші дәуірде өмір сүрген. Флора өте әртүрлі және жер бетінде басқа еш жерде көрінбейтін, бір шаршы шақырымға ендемизм деңгейін қамтиды. Жаңа Каледонияда өсетін өсімдіктердің төрттен үш бөлігі эндемик, ал олардың төрттен бірі азаю немесе жойылу қаупі бар. Сонымен қатар теңіз макрофиттерінің 454 түрі бар. Керісінше, тропиктердің қалған бөлігінде жақсы танылған бірнеше топтарда архипелагта бірнеше ғана түрі бар, мысалы, бір түрі бар *Melastomataceae* немесе барлығы бірге жоқ, мысалы, *Ochnaceae* (sensu stricto) және *Begoniaceae*. *Araceae*, *Boraginaceae*, *Brassicaceae*, *Commelinaceae*, *Gesneriaceae* және *Zingiberaceae* сияқты басқа да тұқымдар едәуір аз өкілдік етілген. Бес отбасы эндемикалық болып саналады: *Amborellaceae*, *Oncothecaceae*, *Phellinaceae* (көбінесе *Aquifoliaceae* құрамында), *Paracryphiaceae* және *Strasburgeriaceae* (бұрын *Ochnaceae* деп аталатын). Кейбір тұқымдар Гондвананың Антарктида флорасынан пайда болған. Гондвандықтардың ең елеулі топтарына *Cunoniaceae*, *Myrtaceae*, *Escalloniaceae* және *Proteaceae* жатады. Осыған байланысты аралдар Оңтүстік Американың, Жаңа Зеландияның, Тасманияның және Австралияның Валдивия ормандарымен көптеген өсімдіктер отбасыларын бөліседі. *Angiosperm* флорасы креда дәуірінде *Nothofagus*, *Forgesia* және *Polyosma* сияқты тұқымдармен Жаңа Зеландия мен Жаңа Каледонияны отарлаған. Жаңа Каледония Австралиядан бөлініп шыққаннан кейін көптеген басқа топтар Жаңа Каледонияға жетті, бұл Индо-Малезия элементтерінің ауқымды қозғалысының бір бөлігі ретінде орын алды, ол ерте және орта үшінші дәуірде Австралияға кеңейді. Бұл өсімдіктердің кейбіреулері қарқынды түрленді және қазір аралдағы ең ірі тұқымдардың қатарында. Мысал ретінде 111 түрі бар *Phyllanthus*, 85-ке жуық түрі бар *Psychotria* және 37-ге жуық түрі бар *Eugenia*, *Rutaceae* тұқымдасына жататын *Flindersia* және басқалар арасында *Polyosma*. Гимноспермдердің көпшілігі жаңбырлы ормандарда тіршілік етеді. Гимноспермдер кедей қышқыл топырақтарында және магнийдің және басқа да фитотоксикалық элементтердің көп мөлшерінде, олар ультрамафикалық жыныстардан алынады. 39 түрі әлі де бар, ал 27 түрі жойылған деп саналады. Гимноспермдер көбірек ашық жоталарда немесе су тасқыны болған жерлерде өзендер мен арықтардың жанында кездеседі. Олардың шоғырлануы өмірді құтқаратын баспаналарды қамтамасыз ететін жекелеген жерлерде маңызды, өйткені қоршаған орта жағдайлары түрлер арасындағы бәсекелестікті аз қызады. Субантарктикалық Тынық мұхитында мекендейтін төрт тұқымдас, *Araucaria*, *Libocedrus*, *Prumnopitys* және *Retrophyllum*, Жаңа Каледонияда эндемикалық түрлері бар. Қазіргі уақытта Жаңа Каледония мен Фиджиде кездесетін *Acmopyle* (Podocarpaceae) туысы Патагонияда табылған. *Araucaria*ның 13 эндемикалық түрі бар, соның ішінде *A. rulei* және *A. columnaris*. Аравакия аралының кейбір түрлерін Австралияның Норфолк аралымен бөліседі. Қазіргі кездегі популяциялардың барлығы емес, көбі реликт. *Angiosperm*дерге сондай-ақ ескі Гондван гүлдерінің фонының қалдықтары ретінде көрінетін архаикалық сипаттамалардың көптеген топтары кіреді. *Greslania* бамбук туысы Жаңа Каледонияға тән және үш немесе төрт түрден тұрады. Олар тек аралдың оңтүстік бөлігінде кездеседі, онда топырақта темір сияқты ауыр металдар бар. Бастапқы отбасыларға жататын бірнеше тұқымдар эндемикалық немесе субэндемикалық болып табылады. *Amborella* – *Amborellaceae* эндемикалық тұқымдасының моноспецификалық эндемикалық туысы. Басқалары – *Hedycarya* және *Kibaropsis* (Monimiaceae), *Nemuaron* (Atherospermataceae) және *Balanops* (Balanopaceae). *Magnoliales* отрядының *Winteraceae*, *angiosperm*дердің ең көне тобы саналады, ол *Zygogynum* туысымен өкілдік етілген, онда 18 түрі бар, ал отрядтың 50 туысы Молока аралдарынан Солтүстік Австралияға дейін тараған. Өткізуге арналған қышқылдары жоқ немесе жетілмеген отбасылардың арасында Жаңа Каледонияда *Atherospermataceae*, *Amborellaceae*, *Annonaceae* және *Winteraceae*, *Chloranthaceae* отбасыларының өкілдері, мысалы, екі түрі бар *Ascarina* туысы, *Piper* және *Peperomia* туыстарының 20 түрі бар *Piperaceae* және *Trimenia neocaledonica* бар *Trimeniaceae* бар. Гондвандық текті отбасылардың маңыздылығы, түрлер саны және әртүрлі өсімдіктер қауымдастығындағы молдығы *Compositae*, *Gramineae*, *Labiatae* және *Melastomataceae* сияқты жаңа топтардың жергілікті қауымдастықтарындағы төмен өкілдігімен қатар келеді. Гондвандық текті топтар ең керемет флораны құрайды және *Cunoniaceae*, *Proteaceae* және *Myrtaceae* кіреді. *Cunoniaceae* отбасы Жаңа Каледонияда алты туысқа ие. *Pancheria* және *Codia* эндемикалық, бірақ соңғысы Австралияда қазба ретінде белгілі, ал *Cunonia* Жаңа Каледонияда 23 эндемикалық түрі және Оңтүстік Африкада бір түрі бар. Қалған үш туыс Папуа-Австралиялық (*Acsmithia*), Австралиялық (*Geissois*) және Мадагаскар-Малезиялық Папуалық (*Pterophylla*) таралымға ие. *Proteaceae* отбасының екі негізгі таралым орталығы Австралия және Оңтүстік Африкада орналасқан; отбасы архипелагта 43 түрімен өкілдік етілген. Олар алты эндемикалық туысқа бөлінеді: *Beauprea*, *Beaupreopsis*, *Garnieria*, *Kermadecia*, *Sleumerodendron* және *Virotia* және үш эндемикалық емес туыс *Grevillea*, *Knightia* және *Stenocarpus*. *Myrtaceae*, негізінен Гондвандық текті болғанымен, қазірдің күнінде тропикалық әлемде кеңінен тараған және Солтүстік жартышарға жеткен. 229 түрімен ол Жаңа Каледониядағы ең ірі отбасы болып табылады. Онда кеңінен тараған екі туысы бар, *Eugenia* және *Syzygium*. Эндемикалық туыстар *Arillastrum*, *Cloezia*, *Myrtastrum*, *Pleurocalyptus* және *Purpureostemon*. *Melaleuca* туысы алты эндемикалық түрімен және Австралиямен және Жаңа Гвинеямен ортақ бір түрімен, *Melaleuca quinquenervia* (жергілікті жерде niaouli деп белгілі) өкілдік етілген.

New Caledonia's vegetation is distinguished by the world's highest rate of endemism: 5 families, 107 genera and 3,380 species. Among these are Acacia spirorbis, Dracophyllum species, Drosera neocaledonica, Grevillea gillivrayi, Neocallitropsis pancheri (Cupressaceae), and Austrotaxus spicatus (Taxaceae). Of the 44 species of Gymnosperm in the archipelago, 43 are endemic, including the unique parasite gymnosperm Parasitaxus ustus. The palm trees (Arecaceae) include 37 endemic species belonging to 16 genera. All Arecaceae species in the genera Actinokentia, Basselinia, Burretiokentia, Chambeyronia, Clinosperma, Cyphokentia, Cyphophoenix, Kentiopsis, and Pritchardiopsis are endemic to New Caledonia. For the endangered Pritchardiopsis jennencyi, one only adult specimen is known. Three of the most primitive genera of Araliaceae also occur. Some New Caledonia plant communities are true living fossils. Flora contains many groups of plants that appear to be remnants of the Gondwanan flora in late Cretaceous early Tertiary that once covered large parts of Australasia. The flora is exceedingly diverse and includes a level of endemism, per square kilometre, seen almost nowhere else on Earth. Three quarters of native plant species on New Caledonia are endemic, but a quarter of those are "at risk" of decline or extinction. There are besides 454 species of marine macrophytes. In contrast, several groups that are well represented in the rest of tropics have only a few species on the Archipelago, such as Melastomataceae with one species, or are absent all together, e. g., Ochnaceae (sensu stricto) and Begoniaceae. Other families, such as Araceae, Boraginaceae, Brassicaceae, Commelinaceae, Gesneriaceae, and Zingiberaceae, are substantially under represented. Five families are considered endemic: the Amborellaceae, the Oncothecaceae, the Phellinaceae that was often included in Aquifoliaceae, the Paracryphiaceae, and the Strasburgeriaceae, before placed in Ochnaceae. Some genera originated in the Gondwanian Antarctic flora. The most remarkable Gondwanian groups include the Cunoniaceae, the Myrtaceae, the Escalloniaceae and the Proteaceae. Due to this fact, the islands share many plant families with the Valdivian forest of South America, New Zealand, Tasmania and Australia, in habitats of cloud forest and temperate rainforest. Angiosperm flora colonized New Zealand and New Caledonia during the Cretaceous with genera such as Nothofagus, Forgesia, and Polyosma. Many other groups reached New Caledonia after it separated from Australia, which took place as part of a widespread movement of Indo Malesian elements that expanded into Australasia during the early and middle Tertiary. Some of these newer flora speciated intensively and are now among the largest genera on the island. Examples include Phyllanthus, with 111 species, Psychotria with about 85 species, and Eugenia with around 37 species, Flindersia in the family Rutaceae, and Polyosma among others. Most Gymnosperm species are in rainforest. The Gymnosperms are more common in the poorer acid soils and in soils with an excess of magnesium and other phytotoxic elements derived from ultramafic rocks. 39 species are extant, while 27 are considered extinct. The Gymnosperms are more common on exposed ridges or next to rivers or creeks in floodplains. Their concentration is important at individual locations which provide lifesaving refugia, because environmental conditions make interspecific competition less severe. Four genera, Araucaria, Libocedrus, Prumnopitys and Retrophyllum that populate the subantarctic Pacific, have endemic species in New Caledonia. The genus Acmopyle (Podocarpaceae), currently present in New Caledonia and Fiji, is a fossil in Patagonia. There are 13 endemic species of Araucaria, including A. rulei and A. columnaris. The island shares some Araucaria species with Australia's Norfolk Island. Many, if not all current populations are relict. Angiosperms also include many groups of archaic characteristics that appear as vestiges of an old Gondwanan floral background. The bamboo genus Greslania is endemic to New Caledonia and comprises three or four species. They are found only in the southern part of the island where the soil contains heavy metals such as iron. Several genera, belonging to primitive families, are endemic or sub endemic. Amborella is the monospecific endemic genus of the endemic family Amborellaceae. Others are Hedycarya and Kibaropsis (Monimiaceae), Nemuaron (Atherospermataceae) and Balanops (Balanopaceae). The Winteraceae, of the order Magnoliales, considered the oldest group of angiosperms, are represented by the genus Zygogynum with 18 species of an order with fifty genera ranging over the Moluccas islands to northern Australia. Among the families with conducting vessels absent or imperfect, New Caledonia has Atherospermataceae, Amborellaceae, Annonaceae and Winteraceae, representatives of families of Chloranthaceae, such as the genus Ascarina with two species, Piperaceae, with twenty species of genera Piper and Peperomia, and Trimeniaceae with Trimenia neocaledonica. The importance of the families of Gondwanan origin, both in the number of species and their abundance in different plant communities contrasts with the low representation in indigenous communities of more modern groups such as the Compositae, Gramineae, Labiatae and Melastomataceae. The groups of Gondwanan origin are the most remarkable flora and include Cunoniaceae, Proteaceae and Myrtaceae. The family of Cunoniaceae has six genera in New Caledonia. Pancheria and Codia are endemic, although the last is known as a fossil in Australia, while Cunonia has 23 endemic species in New Caledonia and one species in South Africa. The other three genera have a Papuan Australian (Acsmithia), Australian (Geissois) and Madagascan Malesian Papuan (Pterophylla) distribution. Proteaceae's two main centers of dispersion are in Australia and Southern Africa; the family is represented in the archipelago by 43 species. They divide into six endemic genera: Beauprea, Beaupreopsis, Garnieria, Kermadecia, Sleumerodendron and Virotia and three non endemic genera Grevillea, Knightia and Stenocarpus. Myrtaceae, although basically Gondwanan in origin, currently range throughout the tropical world and have reached the Northern Hemisphere. With 229 species, it is the largest family in New Caledonia. It has two widely distributed genera, Eugenia and Syzygium. The endemic genera are Arillastrum, Cloezia, Myrtastrum, Pleurocalyptus, and Purpureostemon. The genus Melaleuca is represented by six endemic species and one shared with Australia and Papua New Guinea, Melaleuca quinquenervia, known locally as niaouli.

Фауна

Жаңа Каледонияның Ұлы Барьерлі рифі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасының бір бөлігі болып табылады және әлемдегі екінші үлкен барьерлі риф болып табылады. Амеди аралы – коралл рифті лагунасының арнайы теңіз қорығы, ал Илот-окс-Геландс – үлкен, терең емес рифтік жазықпен қоршалған кішкентай лагуналы арал. Рифте түрлердің әртүрлілігі жоғары, сонымен қатар эндемизм деңгейі де жоғары. Көптеген топтар жеткілікті зерттелмеген және үлгісі аз алынған, әсіресе аралық коралл рифтерінің қатты түбін және барьерлі рифтің сыртқы беткейлерін ескергенде. Бұл әртүрлілікке мұхиттық және континенттік рифтер, атолдар, көтерілген рифтер, суға батып кеткен рифтер, фрингинг рифтер, барьерлі рифтер, жапсырма рифтер және терең немесе терең лагуналар кіреді. Бұл жер жойылып кету қаупі төнген дугонгтарға (Dugong dugon) мекенжай болып табылады және жасыл теңіз торнайының (Chelonia mydas) маңызды ұялау орны болып табылады. Жаңа Каледонияда мезозой дәуірінен қалған организмдердің көптігіне байланысты таңғажайып теңіз фаунасы бар, мысалы, Lithistideae және Tetractinellideae тобына жататын кейбір губкалар, олар кредалық түрлерге жақындығынан тірі қазбалар саналады. Эндемикалық молюск Nautilus macromphalus – әлемде белгілі төрт Nautilus түрінің бірі, сыртқы қабықшасы бар баспаяқтылардың жалғыз тірі тобы. Бұл молюск өзінің палеозойлық ата-бабасымен бірдей болып көрінеді. 1993 жылы сипатталған Cephalodiscus graptolitoides, сондай-ақ, бұрын 300 миллион жылдан астам уақыт бойы жойылып кеткен деп есептелген граптолиттердің тірі қалдық мүшесі болып саналады. Бүгінгі Жаңа Каледонияның теңіз биологиялық әртүрлілігі 3582 туысқа және 1107 отбасыға жататын 9372 түрге есептелген. Оларға моллюскалар (2151 түр), балықтар (1695 түр), форманифералар (585 түр), брахиуралар (552 түр) және теңіз макрофиттері (454 түр) жатады. Жаңа Каледонияның жануарлар жерінің әртүрлілігі кейбір мұхиттық аралдарға, әсіресе Жаңа Зеландияға ұқсас, және осы аралдардағыдай, адамдар мекендегенге дейін биологиялық әртүрлілік жоғары болған. Аралда жергілікті сүтқоректілердің арасында тек жарғақтар ғана бар, қосмекенділер жоқ. Омыртқалы жануарлардың арасында бауырымен жорғалаушылар мен құстар басым. Бүгінде аралда 21 құс түрі бар, оның ішінде бір ендемикалық отбасы – Rhynochetidae, олар бір тірі түрмен – кагумен танымал. Бұл аралда жаңа каледониялық қарғаның ерекше түрі де кездеседі. Гондвана аралдарының қоректілердің таралуына дейін бөлінуіне байланысты ұшпайтын құстардың (моа, киви, сильвиорнис, кагус) және Мезозой дәуірінің бауырымен жорғалаушыларының, мысалы Жаңа Зеландияның туатарасының таралуына мүмкіндік болды. Эндемикалық түрлер жалпы саны 69-дың 62-сін құрайды. Аралдарда крокодилдер мен құрлықтық бауырымен жорғалаушылар қалмаған. Аумақта екі жылан түрі кездеседі, бірі Гранд-Терреде, екіншісі Лоялти аралдарында. Бұл жерде көптеген скинктер мен гекколар мекендейді. Ил-де-Пен аралында қабықшалы геккон Correlophus ciliatus және әлемдегі ең үлкен геккон Rhacodactylus leachianus мекендейді. Гранде-Тер аралында ең көп түрлі бауырымен жорғалаушылар, соның ішінде алып геккон (Rhacodactylus leachianus) және алып скинк (Phoboscincus bocourti) бар. Жергілікті теңіз жыланының латикоудинадағы улы заты құбылмалы жыланның уынан он есе күшті. Еуропалықтар келгенге дейін аралдағы жалғыз сүтқоректілер – бұл жергілікті тұрғындар жейтін үлкен жеміс-жидек жарғанағы Rousettus сияқты қоңыздардың алты түрі болды. Әлемдегі ең көп биологиялық әртүрлілік Жаңа Каледонияның жағалауындағы суларда орналасқан. Эндемикалық фаунаның басым бөлігін тропикалық омыртқасыздар құрайды. Олар: тұщы судағы губкалар, анелид құрттар, жер бетіндегі және тұщы судағы моллюскалар, арахидтер, шаяндар және Квинслендтегі мигальдарға осы көптеген викарианттардың мигаломорфтары. Өзендер мен көлдерде онкесі бар қаңлы тәрізділердің он төрт эндемикалық түрі бар. Аралда құрттар, пауроподалар, изоподалар және коллемоболалар мекендейді. Жәндіктердің ең көп зерттелген топтары: Диптера, Гименоптера, Лепидоптера, Псокоптера, Одоната, Эфемероптера, Трихоптера және Дермаптера. 4000-ға жуық жәндік түрлері тіркелген, бұл түрлер мен туыстар деңгейінде жоғары эндемизмді көрсетеді. Айта кетерлік жайт – бұл алып кокостық шегіртке (Pseudophyllanax imperialis) және басқа да эндемикалық жәндіктер, соның ішінде құмырсқа (Cerapachys cohici), каника каника типика, каледоптерикс макулата, ұзын мүйізді бұта Buprestomorpha montrouzieri, фасмид Gigantophasma bicolor және жапырақ кесуші ара Eutricharaea australis. Лепидоптералардың 521 түрі бар, олардың 197-і эндемикалық (38%), атап айтқанда, Монтрузиердің құлаққап құйрығы (Papilio montrouzieri), Graphium gelon, Polyura gamma, Paratisiphone lyrnessa, Austroypthima petersi және сфинкс көбелек Compsulyx cochereaui.

The New Caledonia Great Barrier Reef is a UNESCO World Heritage Site and the second largest barrier reef in the world. Amedee island is a special marine reserve of coral reef lagoon, Ilot aux Goelands is a tiny lagoon island surrounded by a large shallow reef flat. The reef has great species diversity with a high level of endemism. Many groups have been under sampled and insufficiently studied, especially when considering hard bottoms of the intermediate coral reefs and external slopes of the barrier reef. This diversity includes oceanic and continental reefs forming islands, atolls, uplifted reefs, immerged reefs, fringing reefs, barrier reefs, patch reefs and shallow or deep lagoons, is home to endangered dugongs (Dugong dugon) and is an important nesting site for green sea turtle (Chelonia mydas). New Caledonia has a remarkable marine fauna due to the abundance of relic organisms from the Mesozoic., for example some sponges of the Lithistideae and the Tetractinellideae which are considered living fossils due to their closeness to Cretaceous species. The endemic mollusc Nautilus macromphalus is one of only four Nautilus species known in the world, the only living group of cephalopods with an external shell This mollusc seems to be identical to its Paleozoic ancestor. Cephalodiscus graptolitoides, described in 1993, is also considered a living fossil member of the graptolites, previously thought to be extinct for over 300 million years. Today's New Caledonian marine biodiversity has been counted to 9372 species, belonging to 3582 genera and 1107 families. Important groups that contribute include the molluscs (2151 species), fish (1695 species), the Foraminifera (585 species), the Brachyura (552 species) and the marine macrophytes (454 species). New Caledonia's animal land diversity was similar to that of some oceanic islands, particularly New Zealand and as in these islands, the biodiversity was greater before being inhabited by humans. The island has no native mammals except for bats and no native amphibians. The vertebrates are dominated by reptiles and birds. Today the island has 21 endemic species of birds, including one endemic family, the Rhynochetidae, represented by one living species, the kagu. The island is also home to the unusual tool using New Caledonian crow. The separation of the Gondwana islands before the mammalian expansion that allowed the radiation of flightless birds (moa, kiwi, sylviornis, cagous) and Mesozoic reptilian forms such as the tuatara of New Zealand. Endemic species comprise 62 of 69 total. No crocodiles or terrestrial turtles remain on the islands. Two species of snake are found in the Territory, one on Grand Terre and the other on the Loyalty Islands. It is the home to a large number of skinks and geckos. The island Île des Pins is home to the crested gecko Correlophus ciliatus and the world's largest gecko Rhacodactylus leachianus. The island of Grande Terre has the greatest variety of reptiles, including the giant gecko (Rhacodactylus leachianus) and the giant skink (Phoboscincus bocourti). The local sea snakes laticaudinae have venom ten times as potent as rattlesnake venom. Before the arrival of Europeans, the only mammals in the island were six endemic bat species, including Rousettus, a large fruit bat that was eaten by locals. The world's highest biodiversity of Volutomitridae is in waters off New Caledonia. Tropical invertebrates make up the bulk of the endemic fauna. They include freshwater sponges, annelid worms, molluscs terrestrial and freshwater, arachnids, scorpions and mygalomorphs of this many vicariant to the mygales of Queensland. There are fourteen endemic species of decapod crustaceans in rivers and lakes. Mites, Pauropoda, Isopoda and Collembola inhabit the island. The most studied insect orders are Diptera, Hymenoptera, Lepidoptera, Psocoptera, Odonata, Ephemeroptera, Trichoptera and Dermaptera. About 4,000 insect species are recorded, showing high endemism at the species and genus levels. Notable are the giant coconut grasshopper (Pseudophyllanax imperialis) and other endemic insects including an ant (Cerapachys cohici), a cicada Kanakia typica, a damselfly Caledopteryx maculata a longhorned beetle Buprestomorpha montrouzieri, a phasmid Gigantophasma bicolor and a leafcutting bee Eutricharaea australis. There are 521 species of Lepidoptera, with 197 endemic (38%), notably the butterfly Montrouzier's swallowtail (Papilio montrouzieri), Graphium gelon, Polyura gamma, Paratisiphone lyrnessa, Austroypthima petersi and a sphinx moth Compsulyx cochereaui.

Құстар

Жер бетіндегі құстардың жиырма екі эндемикалық түрі, үш эндемикалық туысы және бір туысы бар. Жаңа Каледония қарғасы (Corvus moneduloides) өзінің интеллектуалдық қабілетімен танымал. Лавр орманының көгершіні (Columba vitiensis hyponochroa), алып ағаш көгершіні (Ducula goliath). Екі туыс эндемик: Drepanoptila (жасыл көгершін) және Eunymphicus, Ouvea попугайы. Жаңа Каледония попугайы Cyanoramphus туысының негізгі түрі болып табылады, оның тегі Жаңа Каледонияда және одан Тынық мұхитының көптеген аралдарына тарады. Жануарлардың ең танымал түрі – Rhynochetos jubatus немесе кагу, ол иттер, егеуқұйрықтар және басқа да жыртқыштардан қауіп көреді. Бұл тауықшадай, жартылай ұша алмайтын, ұзын тоқылған қауырсыны және ерекше күлкілі әні бар құс, жапырақты орманды тауларда кездеседі. Басқа жер бетіндегі эндемикалық құстар: Accipiter haplochrous, Philemon diemenensis, Erythrura psittacea, Zosterops xanthochroa, Phylidonyris undulata, Pachycephala caledonica, Aplonis striata, Gymnomyza aubryana, Eopsaltria flaviventris, Coracina analis, Myzomela caledonica, арал торғайы (Turdus poliocephalus) T. p. xanthopus, T. p. pritzbueri (мүмкін жойылған) және Megalurulus mariei.

Қауіптер

Жаңа Каледонияның биологиялық әртүрлілігіне көптеген факторлар қауіп төндіреді. Оқшауланған аралдардың экожүйелері, әдетте, жаңадан келген түрлердің басып алуына осал, себебі олар бастапқы даму кезеңінде бәсекелестік қысымының азаюына тап болды. *Wasmannia auropunctata* сияқты жәндіктер мен егеуқұйрық, мысық, ит және шошқа сияқты сүтқоректілер жергілікті түрлерге, мысалы, жерде тіршілік ететін кагуға зиян келтіреді. Орман шаруашылығы, кен өндіру, бақылаусыз өрттер, егіншілік, қала құрылысы және туризм – барлығы да тіршілік үшін маңызды ортаны жойып, осы нәзік экожүйелерге қысымды күшейтеді. Шауқаражайлы аймақтарда аң аулау да мәселе тудырады. Кейбір түрлерді дәрілік өсімдік ретінде тым көп пайдалану қаупі бар. Орманды жою ғана шектеулі аймақта толық туыстар мен қатарлардың жойылуына, сонымен қатар генетикалық және филогенетикалық ақпараттың жоғалуына әкелуі мүмкін. Мысалы, *Amborella* тобының *primigenia* өкілдерінің репродуктивтік құрылымдары – конус және гүлді өсімдіктерде кездесетін құрылымдар арасындағы анатомиялық байланыс құратын нағыз гүлдер. Оның қатары Жаңа Каледонияда ғана кездеседі. Кен өнеркәсібі аралдың бай никель кен орындарына шоғырланған, ол әлемдік қордың шамамен төрттен бірін құрайды. Осының салдарынан, кен өндіру оның экологиясына қауіпті құбылып отыр. Құрғақ аймақ – адам қызметінен ең көп зардап шеккен аймақ, көбінесе колониялық ғимараттар мен никель өнеркәсібінің инфрақұрылымы жақсы жағажайлардың алдында орналасқан. Осы қауіптерге қарамастан, 1500 жылдан бері бірде-бір түрдің жойылып кеткені белгісіз. Жаңа Каледонияның рельсі мен лорикети есімді екі түр жүз жылдан астам уақыттан бері көрінбеген және олар жойылып кетпесе де, өте қауіпті түрлер саналады. Жаңа Каледонияның түнгі құсқұйрығы да осындай тағдырға ұшырады деп есептелген, бірақ соңғы зерттеулерде олар шалғай аймақтарда табылған. Жаңа Каледонияның қыртысты геккосы 1994 жылы қайта ашылғанға дейін жойылып кеткен деп саналған. Жергілікті шөптер *Melinis minutiflora* сияқты күшті, жаңадан келген бәсекелестерден жеңіліп қалған. Тынық мұхитының басқа аралдарында болғандай, жергілікті ағаш түрлерінің биологиялық әртүрлілігі инвазивті жаңадан келген ағаш түрлеріне қарсы қорғанысқа ие. Үкімет қорғау парктері мен қорықтарды құрды.

New Caledonia's biodiversity is threatened by many factors. The ecosystems of isolated islands are typically vulnerable to takeover by introduced species, because they faced reduced competitive pressure as they originally evolved. Insects such as Wasmannia auropunctata and mammals such as rat, cat, dog and pig have taken a toll on native species, such as the ground living kagu. Deforestation from logging, mining, uncontrolled fires, agriculture, urban development and tourism all increase pressure on these fragile ecosystems by destroying vital habitat. Hunting is a problem in remote areas. Some species are at risk from overexploitation as medicinal plants. Deforestation alone could cause the extinction of complete genera and orders across the restricted region with an accompanying loss of genetic and phylogenic information. For example, the reproductive structures of primigenia group of Amborella are true flowers that have a unique and provide an anatomical bridge between the structures seen for cone bearing and flower bearing plants. Its order is found only in New Caledonia. The mining industry is focused on the island's rich nickel deposits, which comprise about one fourth of world reserves. In consequence, mining poses serious threats to its ecology. The dry zone is the area most degraded by human activity, largely occupied by Colonial buildings fronting fine beaches and the infrastructure of the nickel industry. Despite these threats, no species are known to have become extinct since 1500. Two species, the New Caledonian rail and the New Caledonian lorikeet have not been seen for over a hundred years and are considered to be critically endangered if not actually extinct. A similar fate was thought to have befallen the New Caledonian owlet nightjar, but a recent survey found them in remote areas. The New Caledonian crested gecko was thought to be extinct until it was rediscovered in 1994. Native grasses are being outcompeted by robust, introduced competitors, such as Melinis minutiflora. The biodiversity of native tree species has protected against invasive introduced tree species, as has happened on other Pacific islands. The government created protective parks and reserves.

Сақтау

Жаңа Каледонияны көптеген экологиялық ұйымдар сақтауға қажетті маңызды аймақ деп санайды және аралдардың бірегей экожүйесін сақтау үшін күш жіберді. Бүгінгі күнге дейін олар Жаңа Каледонияның қалған табиғи аумақтарына нақты қорғау шараларын қолдана алмады. Мысалы, оларға ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұралар тізіміне ену мәртебесін беруге жасалған барлық әрекеттер аймақтық үкіметтер мен кен өндіру және даму мүдделерінің қарсылығына байланысты сәтсіз аяқталды. Кен өндіру қауіпті аймақтарда кеңейіп келеді, бірақ кен өндіруші компаниялар кен орындары жабылғаннан кейін минималді қалпына келтіру жұмыстарын жүргізеді. Дегенмен, мұндай қалпына келтіру шараларын ескергенімен де, кен өндіру жергілікті биоәртүрлілікті қырып салады. Дүниежүзілік мұра мәртебесі экологиялық маңызы бар аймақтардағы кен өндіру қызметін шектеуге мүмкіндік берер еді, бұл жұмыспен қамту және мемлекеттік кірістерге әсер ететін еді. Халықтың бастамасымен жасалған қорғау шаралары ең жақсы жағдайда әлсіз болды және кен өндіру және басқа да даму жобаларымен тікелей қақтығысқанда сәтсіз аяқталды. Жақында мекендеу ортасын қорғауды күшейтуге жасалған әрекеттер күшті ресми қарсылыққа ұшырады және осы шараны қолдаушыларға қатысты зорлық-зомбылық оқиғалары болды. Айта кетейік, 2001 жылы Голдман экологиялық сыйлығының иегері атанған Бруно Ван Петегем жергілікті сот жүйесін пайдаланып, үкімет басшыларын елдегі коралл рифтерін қорғайтын заңдарды орындауға мәжбүр етті. Сотта жеңіске жеткеннен кейін оның үйіне өрт шалдырылып, отбасына бірнеше рет қауіп төндірілді. Соңында, үкімет басшысы Жак Лафлер Ван Петегемды үнсіздікке мәжбүр етіп, ұлттық әуе компаниясымен жұмысын тоқтатып, оны де-факто елден кетуге мәжбүр етті. Жаңа Каледонияның барлық Экономикалық эксклюзивтік аймағы (ЭЭА) ресми түрде теңіз қорғалатын аймақ болып табылады – Коралл теңізінің табиғи паркі. ЭЭА-дағы қорғау деңгейі әртүрлі, 2,4%-ы жоғары қорғалған, ал қалған бөлігінде балық аулау және кен өндіру сияқты экономикалық қызметтерге рұқсат беріледі. 2023 жылғы 18 қазанда үкімет жоғары қорғалатын аймақтың ЭЭА-ның 10%-ын қамтитындай етіп кеңейтілетінін хабарлады.

Коралл рифтері балықтары

Мержан рифтерінде кездесетін балықтардың бірнеше мысалы; бұл жердегі барлық суреттер Жаңа Каледонияда түсірілген.