Кіріспе

Гомбе ағысы ұлттық паркі – Танзанияның Кигома аймағындағы Кигома ауданында орналасқан ұлттық парк, Кигома аймағының астанасы Кигоманың солтүстігінде жатыр. 1968 жылы құрылған бұл парк Танзаниядағы ең кішкентай ұлттық парктердің бірі болып табылады, Танганьика көлінің шығыс жағалауындағы төбелер бойындағы қорғалған жерді қамтиды. Жер бедері тік жарлы аңғарлармен ерекшеленеді, ал өсімдік жамылғысы жайылымдардан бастап орманға және тропикалық жаңбырлы ормандарға дейін жетеді. Паркке тек қайықпен ғана баруға болады, ол Джейн Гудоллдың жалпы шимпанзе популяциясының мінез-құлқы зерттеулерін бастаған жері ретінде әйгілі. Шимпанзелерден басқа, Гомбе ағысы ұлттық паркінде жағалауда қыдыратын зейтун бабуиндері, қызыл колумбалар, қызыл құйрықты маймылдар, көк маймылдар және вервет маймылдары да мекендейді. Паркте 200-ден астам түрлі құстар да бар.

Джейн Гудолл

Джейн Гудолл алғаш рет 1960 жылы 26 жасында Танзанияға, ешқандай жоғары білімі болмастан сапар шекті. Дегенмен, оның зерттеулері ақырында дәлелдеді – адам еместердің, әсіресе шимпанзелердің зиялық және эмоционалдық қабілеттері жоғары деңгейде. Әйгілі антрополог Луис Ликидің қолдауымен Гудолл жақын туыстарымыздың мінез-құлқы туралы көбірек білу ниетімен Гомбеде шағын зерттеу стансасын құрды. Шимпанзелер ағаштардан бұтақтарды жұлып алып, жапырақтарын сыпырып тастап, оларды тиімдірек ететін. Бұл нысанды өзгертудің бір түрі, ол құрал жасаудың алғашқы қадамдары болып табылады. Гудолл байқаған бейбіт және мейірімді мінез-құлыққа қарамастан, Гомбеде шимпанзелердің агрессивті жағын да анықтады. Ол шимпанзелер жүйелі түрде кішкентай приматтарды, мысалы, колобус маймылдарын аулап жейтінін ашты. Осы ұзақ мерзімді деректер ғалымдарға шимпанзелердің демографиялық үлгілері, еркектер арасындағы қарым-қатынастар, аң ауру, мәдениет және ана мен бала арасындағы байланыс туралы бірнеше буынға созылған сирек және құнды мәліметтер берді. Гудоллдың зерттеулері этологиялық ойлауды және мінез-құлықты зерттеу әдістерін түбегейлі өзгертті. GSRC-дегі зерттеулер нәтижесінде 35 Ph.D. диссертациясы, 400-ден астам мақала және 30 кітап жарық көрді. Бұл, негізінен, саябақ басқармасы, мемлекеттік секторлар және ауылдық қауымдастықтар арасындағы ынтымақтастықтың жетіспеуіне байланысты. Ауылдық жерлер көбінесе саябақтар арасында орналасқандықтан, қорғалатын аймақтар арасында жануарлардың қозғалысына кедергі келтіреді. Жануарларды қорғауға ынталандыру болмаса, ауыл тұрғындары оларды тамақ үшін аулайды немесе қауіпсіздік үшін өлтіреді. Кедейлік те сұранысты арттырады.