Кіріспе
Маргарита Монно (1903 жылдың 28 мамырында дүниеге келген, 1961 жылдың 12 қазанында қайтыс болған) – француздық ән жазушы және композитор, Эдит Пиаф орындаған көптеген әндердің ("Милорд", "Махаббат гимні") авторы ретінде және "Ирма Ла Дус" сахналық музыкалық туындысының музыкасын жазғаны үшін ең көп танылған.
Мансап
Ол әкесінен классикалық білім алды және Париж консерваториясында (оқытушыларының арасында Надя Буланже, Винсент д’Инди және Альфред Корто болды), Монно он сегіз жасындағы денсаулығының нашарлауы концерттік пианист ретіндегі мансабын аяқтағаннан кейін, ерекше шешім қабылдап, танымал музыка жазуға көшті. "L'Étranger" атты алғашқы коммерциялық сәтті әнін жазғаннан кейін көп ұзамай ол танымал бола бастады. 1935 жылы ол Эдит Пиафпен танысты, ал 1940 жылы олар Франциядағы алғашқы әйел ән жазушылар тобына айналды, және өмірінің көп бөлігінде достас болып, бірлесіп жұмыс істеді. Монно Рэймонд Ассо, Анри Конте және Жорж Мустаки сияқты лириктермен жұмыс істеді, сондай-ақ Шарль Азнавур, Ив Монтан, Борис Виан және Марлен Дитрих сияқты музыканттар мен жазушылармен де бірлесіп жұмыс істеді. Олар Пиафтың тұрғын үйіне жиналып, үнемі музыка ойнап, ән шырқады. 1955 жылы ол Александр Бреффорттың "Ирма ла Дус" шығармасына музыка жазып, үлкен жетістікке жетті, ол ағылшын тіліне аударылып, Питер Бруктың режиссерлігімен Лондонда және Бродвейде ұзақ уақыт қойылды.
Алғашқы жылдар
Маргарита Монно Луара өзенінің жағасындағы шағын қала – Децизеде (Ниер) дүниеге келді. Оның әкесі Габриэль Монно үш жасында көру қабілетін жоғалтқан музыкант және діни музыка композиторы болған. Ол Децизедегі Сент-Аре шіркеуінде органшы болып қызмет етті және фортепиано мен гармония сабақтарын берді. Монноның анасы Мари де музыка сабақтары берді, француз әдебиетінен сабақ берді және жазушы болды. Күнде кешке олардың үйіне шәкірттер мен достары жиналатын, ән шырқап, музыка ойнайтын. Моноттар кейде танымал музыканттарды да шақырып алатын. Ол мектепке сирек баратын: анасы оны үйде оқытты, күніне бірнеше сағат бойы фортепианода жаттығу жасады. Үш жасында ол өзінің алғашқы "Bluette" әнін шығарды. Үш жарым жасында Париждегі Моцарттың бейнетінің қойылымында әншіге сүйемелдеді, ал сыйлық ретінде ойыншық мысық алды. 1911 жылы Париждегі "Аграрлар залында" Лист, Шопен және Моцарттың шығармаларын орындады және алғашқы сын пікірлерін алды. Он екі жастан он бес жасқа дейін ол Парижде және басқа да бірнеше қалада өнер көрсетті, онда Камиль Сен-Санс оның туралы: «Мен әлемдегі ең жақсы пианистті тыңдадым» деген пікір білдірген. Он бес жасында оны Парижге оқуға жіберді. Ол Винсент д’Индиден гармония және фугадан сабақ алды, Альфред Кортодан фортепианода ойнауды үйренді, ал Надя Буланжеден гармонияны оқыды. Соңғысы оған Рим сыйлығына дайындалуға көмектесті, бірақ ол конкурсқа ресми түрде қатысқан-қатыспағаны белгісіз. Он алты жасында ол Еуропаның астаналарын аралап, Мадридте биші Винсенте Эскудерроға сүйемелдеді. Сол жерде ол испан халық мұрасына қызығушылық танытты. Оған Испания корольдік сарайында ресми музыкант болу мүмкіндігі ұсынылды, бірақ ата-анасы оны оқуын жалғастыру үшін Парижге қайтарды. Оның концерттік мансабы 1921 жылы, АҚШ-қа гастрольдік сапарға шығар алдында, денсаулығының нашарлауы және француздар «le trac» немесе жүйкелік шаршау деп атаған жағдайға байланысты тоқтап қалды. Ол Пиафқа жаңа әнді көрсету кезінде, тіпті көп жылдық ынтымақтастықтан кейін де, ұялды. Оның екінші шаруасы – ән жазу – бастапқыда тек хобби болды. 1920-ші жылдардың басында радиодағы танымал музыканы, соның ішінде джаз бен би музыкасын тыңдаған ол отбасылық дос оны Тристан Бернардың пьесасы негізінде түсірілген фильм үшін вальс жазуға шақырған соң ән жаза бастады. Бұл ән 1931 жылы Бернармен бірлесіп жазылды және «Ah! les mots d’amour!» деп аталды, оны Джейн Марни орындады. Лирик Марк Хели одан «Viens dans mes bras» әнінің музыкасын жазуды сұрады, оны Лусиенна Бойер орындады және Салаберт басып шығарды. Оған осы салада жұмысын жалғастыруға кеңес берілді. Ол табандылық танытты және 1935 жылы журналист-лирик Роберт Маллерон және аккордеоншы-композитор Роберт Жюльмен бірлесіп «L’Étranger» әнін жазды, олар музыканың авторлары болды. Бұл ән сол жылы Шарль Крос академиясының Гран-при сыйлығына ие болды.
Пиаф жылдары
"L'Étranger" Монноның 1936 жылы Эдит Пиафпен алғашқы кездесуінде маңызды рөл атқарды. Анет Лажон бұл әнді бастап орындаған, ал Пиаф оны орындау құқығын алуға ниеттенген. Баспагер Морис Декрук оның өтінішін қабылдамады, себебі әншіге әнге алты айға арналған эксклюзивті құқық берілген еді. Сондықтан Пиаф оны үйреніп, сол кезде өнер көрсететін Le Gerny's клубында шырқады. Бір күні Gerny's клубындағы тыңдаушылар арасында Аннет Лажон пайда болғанда, Пиаф оның әнін "ұрлап" алғаны үшін кешірім сұрады. Лажон кешірімді қабылдап, Пиафты сол клубқа ертіп келген композитор Маргарита Монномен таныстырды. Сол жылы Монно ән жазушы Реймонд Ассомен танысты. Ол бұрынғы Француз Шетелдік Легионының мүшесі болған, кейпімен романтикалық және экзотикалық әсер қалдырды – плащы мен бут киген. Ассо үшін Монно алғашқы музыка жазған ән – "Mon légionnaire". Бірнеше жыл өткен соң, Алжирдің Сиди-Бел-Аббс қаласына сапар барысында Монно мен Ассоға Француз Шетелдік Легионы ордендермен марапаттады. Монно мен Пиаф жақын дос болып, 1940 жылдардың басында бірлесіп әндер жазуға кірісті. Олардың әндерін Пиафтан бөлек, сол заманғы танымал әншілер – Дамия, Мона Гоя және Лайн Виала да орындады. Олардың ішінде "Montmartre sur Seine" фильмінен ("Tu es partout", "Un coin tout bleu", "Y’en a un de trop", "Où sont ils mes petits copains? "), "Менің махаббатым аяқталды" (Дамия), және "Бұл мереке күні болды" әндері бар. Монно келесі жиырма бес жыл бойы Пиаф үшін әндер жазуға өмірін арнады. Өзінің өмірбаяндығында Пиаф Монноны ең жақсы досы және әлемдегі ең сыйлы әйелі деп атады. Ол Монномен бірлесіп жұмыс істегеніне қатты мақтан тұтады. Пиаф Монноның классикалық музыкаға деген қызығушылығын оятып, фортепианода ойнауға үйреткені үшін алғыс айтты. Соғыс жылдары, 1939 жылдан 1945 жылға дейін, Монно Анри Контемен бірлесіп "Y’a pas de printemps", "Histoire de coeur", "Le ciel est fermé" және "Le brun et le blond" сияқты әндер жазды. Олар сонымен қатар Пиаф үшін "Etoile sans lumière" және Ив Монтан үшін "Ma môme, ma p’tite môme [немесе gosse]" фильмдеріне жазылған әндер бойынша да жұмыс істеді. Сол жылдары Пиаф Монноның ешқашан жазылмаған бірнеше әндерін репетициялады, соның ішінде "Le chant du monde" (Ассо сөздері), "Mon amour vient de finir", "Les rues du monde" және "Le diable est près de moi" (Пиаф сөздері), сондай-ақ "L’hôtel d’en face" (Gine Money сөздері). Бұл кезеңде Пиаф көптеген әндерді жазды, бірақ олар ешқашан жарық көрмеді, мысалы "Je ne veux plus faire la vaisselle" ("Мен енді ыдыс жуғым келмейді"). Пиафтың соғыс жылдары Германиядағы сталагтарды аралау кезінде Монно мен Ассоның танымал әнінің бірі – "Le fanion de la Légion" әні Париждегі тыңдаушылар арасында патриоттық сезімдерді оятқаны үшін тыйым салынды. Ал Монно Парижде қалып, анасын көру үшін Децизеге ара-арасында сапар шегіп, ауылдан Парижге азық-түлік жеткізіп тұрды (әкесі 1939 жылы қайтыс болған еді). 1950 жылдың 11 шілдесінде Монно әнші Этьен Джаннезиниге үйленді, ол сахнада Пол Пери деген атпен танымал болды. Олардың балалары болмады. Монноның анасын көру үшін Перимен бірге Децизеге көп сапар жасады, сондай-ақ Периге әндер жазды, оның ішінде 1954 жылы Пери түскен "Les Pépées font la loi" детективтік фильміне музыка жазды. 1950 жылдары Монно бірнеше жаңа лириктермен де жұмыс істеді, олардың ішінде Мишель Эмер, Луигуй, Норберт Гланцберг, Филипп Жерар, Флоренс Веран және Губер Жиро, сондай-ақ Роберт Шовиньи оркестрі болды. Ол Пиаф үшін Дамия, Жорж Гетери және Лис Готи үшін де ән жазған Рене Рузомен бірлесіп жұмыс істеді. Олар "La goualante du pauvre Jean" ("Жоханның кедей әні/шағымы") – "Жохан кедейлері" мен "жақындар кедейлері" арасындағы шатасу салдарынан "Париждің кедейлері" деп аударылған – әнін жазды, ол американдық және британдық хит-парадтарда бірінші орынға шыққан алғашқы француз әні болды.
Ирма Ла Дус және одан да көп
Irma La Douce 1956 жылдың 12 қарашасында Париждегі Théâtre Gramont театрында ашылды, онда төрт жыл бойы көрсетілді. Кітап пен әннің сөздерін Александр Бреффорт жазды, режиссерлықты Рене Дюпуй жасады, ал басты рөлдерде Колетт Ренард пен Миш Ру ойнады. Париждегі қойылым бір жарым жылдан кейін Лондонға көшірілді. Оны Питер Брук қойды, ал Элизабет Сил мен Кит Мишелл ойнады. Ақырында, ағылшын тіліндегі «Ирма» француз нұсқасынан гөрі көбірек танымал болды. Музыкалық театр 1958 жылдың 17 шілдесінде Лондонның Вест-Эндіндегі Lyric Theatre-да ашылды, онда 1512 қойылым көрсетілді. Шоу 1960 жылдың 29 қыркүйегінде Нью-Йоркте Бродвейдегі Plymouth Theater-да ашылды және 524 қойылымға созылды. Ол Франция, Ұлыбритания, АҚШ, Канада, Оңтүстік Африка, Австралия, Германия, Испания, Швеция, Дания, Италия, Нидерланды, Бельгия, Бразилия және Аргентинада бірдей уақытта көрсетілді. Жазба Sony лейблімен шығарылды, ал Лондондағы актерлік құрамның бір бөлігі болған Элизабет Сил мен Кит Мишелл орындады. 1963 жылы Билли Уайлдер фильмді режиссерлік етті, басты рөлдерде Ширли Маклейн мен Джек Леммон ойнады. Фильмнің титрлерінде: «Александр Бреффорттың пьесасы және Маргарита Монноның музыкасы негізінде» деп жазылған. Андре Превин «Музыканы бейімдеу немесе өңдеу үшін» Академия сыйлығын жеңіп алды, Уайлдерге, сценарист И. А. Л. Даймондқа, оркестрге және Академияға алғыс айтты, бірақ Монноны мойындамады. «Ирма» фильмінің сәттілігінен кейін, Дисней студиясы Монноны Голливудқа шақырып, американдық фильмдерге музыка жазуды ұсынды, бірақ ол Франциядағы орныққан өмірін тастаудан бас тартты. Содан бері ол Марсель Блистенмен үнемі ынтымақтасып, 1959 жылы «Les amants de demain» фильміне бірнеше ән жазды. (Ол 1946 жылы «Жарсыз ақ шатыр» фильмінде де онымен бірге жұмыс істеген болатын.) Ол «Encore un verre» және «Ma rue et moi» сияқты «реалистік» әндерді орындаған Пери үшін де әндер жазды. Ол Клод Нугаро жазған «Мефисто» және «Le sentier de la guerre» фильмдеріне де музыка жазды. Оның әндерін Дамия, Жозефина Бейкер, Сюзи Солидор және Ив Монтан сияқты әншілер де орындады. Бұл әндер Монно мен Пиафтың алғашқы жылдары мен соғыстан кейінгі әндердің, легионерлер дәуірі мен отаршылдық арманының аяқталуы арасындағы синтез болды. 1957 жылы Монно Пьяфтың пәтерінде лирик Мишель Ривгаушпен кездесті, ол «Salle d’attente», «Fais comme si», «Tant qu’il y aura des jours» және «Les blouses blanches» әндерін жазды. 1959 жылы Эдит Пьяф халықаралық хитке айналған «Milord» әнін жазды. Пиафтың көптеген өмірбаяндары жазғандай, әнші мен Монноның достығы 1950-ші жылдардың соңында Пиаф композитор Чарльз Дюмонтпен кездескеннен кейін «қиындыққа тап болды». Дюмонт Пьяфтың «Je ne regrette rien» әнін жазды, содан кейін Пьяф Олимпиададағы алдағы қойылымы үшін Монноның 11 әнін репертуарынан алып тастады, Дюмонттың әндеріне орын ашу үшін. Монно өмірінің соңғы жылы, 1961 жылы аппендицит белгілерімен ауырады. Ол өзінің ауруы өміріне қауіп төндіретінін сезінгендей, бірақ дәрігердің кеңесіне құлақ аспай, операция жасатудан бас тартты. Ол өзінің досы, мадам Ниадеге: Егер сіз әрқашан жақындарыңызбен қоршалған болсаңыз, қартаюдың мәні жоқ. Бірақ көп уақытты жалғыз өткізу қаншалықты қорқынышты. Мен тынығуға өте мұқтажмын, әсіресе психикалық және эмоционалдық жағынан. Өте сезімтал болып туылғанымыз қаншалықты қорқынышты! Мен көптен күткен тыныштықты таба аламын ба? Кейде мен үмітсіздікке жетемін. Бөлмеде жалғыз өзім, радио! Осы ноталар! Осы минуттардың соңында өлім, ал соңғысы келгенше, жүрек өлімі, махаббат өмірі. Менің бойымдағы бос орын қорқынышты. 1961 жылдың 12 қазанында 58 жасында Маргарита Монно Париж ауруханасында апендициттің жарылуынан және перитониттен қайтыс болды. Ол туған қаласының зиратында ата-анасымен бірге жерленген. Пьяф, оны «La Guite» деп атаған, сондай-ақ Монноның көптеген достары мен әріптестері оған құрмет көрсетті. 1963 жылы Децизе қаласы оның тұрған көшесін (rue des Écoles) «rue Marguerite Monnot» деп атады. Сонымен қатар, Децизе ғимаратының қасбетіне мемориалдық тақта орнатылды. 1989 жылы қаланың орталығында орналасқан балабақшаға да оның есімі берілді. 1991 жылы оның өлімінің отызыншы жылдығында оның есіне арналған мисса, концерт және көрме Децизеде өткізілді. Оның нағыз ескерткіші оның шығармаларында.
text=It means nothing to get old, if you are always surrounded by your loved ones. But how horrible it is to be alone most of the time. I have a tremendous need for rest, especially mentally and emotionally. How terrible it is to have been born too sensitive! Will I soon find the calm I so badly need? There are times when I just despair. Alone in my room, the radio! All those notes! All those minutes, at the end of which lies death and, before the final end, the death of the heart, the love life. It's dreadful, this emptiness inside me. On 12 October 1961, at the age of 58, Marguerite Monnot died in a Paris hospital from a ruptured appendix and the resulting peritonitis. She was buried with her father and mother in the cemetery of her hometown. Piaf – who used to call her "La Guite" – as well as Monnot's many friends and colleagues paid tribute to her. In 1963, the city of Decize renamed the street where she had lived (rue des Écoles) "rue Marguerite Monnot". It also unveiled a commemorative plaque on the façade of Decize. In 1989, the nursery school in the center of town was also named after her. In 1991, on the thirtieth anniversary of her death, a mass, concert, and exhibition were held in Decize in her memory. Her true memorial is to be found in her œuvre.