Кіріспе
Каркассон ( /k//ɑːr//k//ə/'/s//ɒ//n/, /USalso// /'/s//ɔː//n//, // /'/s//oʊ//n/, kaʁkasɔn, ; Carcaso) – Франциядағы Окситания аймағының Оуд департаментінде орналасқан қорғалған қала. Бұл департаменттің префектурасы болып табылады. Жаңа тас дәуірінен бері қоныстанған Каркассон, Ауд жазығында, Атлантика мұхиты мен Жерорта теңізін, сондай-ақ Орталық Массивті Пиренейлермен байланыстырған тарихи сауда жолдарының тоғысында жатыр. Оның стратегиялық маңыздылығын ежелгі римдіктер тез мойындады, олар Батыс Рим империясы құлағанға дейін қаланың төбесін басып алды. V ғасырда Септимания аймағын вестготтар жаулап алды және жаңа құрылған вестготтар мемлекетінде Каркассон қаласын іргелендірді. Оның цитаделі, Cité de Carcassonne деп аталады, – бұл галло-рим дәуірінен бастау алатын және 1853-1879 жылдар аралығында теоретик және сәулетші Эжен Вайолет ле Дюкпен қайта жаңартылған ортағасырлық бекініс. 1997 жылы ортағасырлық цитадельдің ерекше сақталуы мен қалпына келтірілуі үшін ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізілді. Осының нәтижесінде Каркассон туризмге көп тәуелді, бірақ өндіріс және шарап жасау да оның маңызды экономикалық салаларының бірі болып табылады.
Carcassonne (,/k//ɑːr//k//ə/'/s//ɒ//n/, /USalso// /'/s//ɔː//n//, // /'/s//oʊ//n/, kaʁkasɔn, ; ; Carcaso) is a French fortified city in the department of Aude, region of Occitania. It is the prefecture of the department. Inhabited since the Neolithic, Carcassonne is located in the plain of the Aude between historic trade routes, linking the Atlantic to the Mediterranean Sea and the Massif Central to the Pyrénées. Its strategic importance was quickly recognised by the Ancient Romans, who occupied its hilltop until the demise of the Western Roman Empire. In the fifth century, the region of Septimania was taken over by the Visigoths, who founded the city of Carcassonne in the newly established Visigothic Kingdom. Its citadel, known as the Cité de Carcassonne, is a medieval fortress dating back to the Gallo Roman period and restored by the theorist and architect Eugène Viollet le Duc between 1853 and 1879. It was added to the UNESCO list of World Heritage Sites in 1997 because of the exceptional preservation and restoration of the medieval citadel. Consequently, Carcassonne relies heavily on tourism but also counts manufacturing and winemaking as some of its other key economic sectors.
География
Каркассон Францияның оңтүстігінде, Тулузадан шамамен шығысқа қарай орналасқан. Атлант мұхиты мен Жерорта теңізі арасындағы стратегиялық орны неолит дәуірінен бері белгілі болған. Қаланың ауданы шамамен , бұл Ауде департаментіндегі көптеген кішкентай қалалардан едәуір үлкен. Ауда, Фрескель өзендері мен Миди каналы қаладан өтеді.
Тарих
Бұл аймақтағы қоныстанудың алғашқы белгілері шамамен б.з.д. 3500 жылға дейін соқталады, бірақ Карсак төбесі – оңтүстіктегі басқа да жерлерде сақталған кельттік жер атауы – б.з.д. VI ғасырда маңызды сауда орталығына айналды. Волка Тектосаг тайпасы оны бекініп, оппидум, яғни төбелік бекініс етіп жасады, сол кезде ол "Карсак" деп аталды. Халықтық этимология – Леди Каркас есімді шателинге, қоршауды аяқтауға жасалған хитролыққа және ("Carcas sona") деп айтылатын қоңыраулардың қуанышты дыбысына байланысты – Нарбон қақпасының жанындағы бағанадағы мадам Каркастың нео-готикалық мүсінінде бейнеленгенімен, бұл заманауи туынды. Атау Каркас есімінің күшейтілген түрі болуы мүмкін. Каркассон б.з.д. 100 жыл шамасында римдіктер төбеге бекініс салғанда стратегиялық маңызға ие болды және ақырында Юлия Карсако колониясына (кейін Каркасо, содан кейін метатезис процесі арқылы – әріптердің орнын ауыстыру арқылы Каркасум) айналды. Солтүстік қамалдың төменгі қабаттарының көп бөлігі галло-рим дәуіріне жатады. 759 жылы франктар Нарбонды басып алғаннан кейін, мұсылман арабтары мен берберлер христиан франктарынан жеңіліп, 40 жылдық биліктен кейін Андалусияға шегінді, ал Каролинг корольдігінің Пипин Ұсқақ патшасы күшейтілген күштермен келді. 1659 жылы Пиреней шартнамасы бойынша Руссильон шекаралық провинциясы Францияға өткізілді, ал Каркассонның әскери маңызы төмендеді. Оның бекіністері тасталып, қала жүн тоқыма өнеркәсібінің экономикалық орталығына айналды, 1723 жылғы Фернан Браудельдің деректерінде ол "Лангедоктың өндіріс орталығы" деп сипатталды. Ол он сегізінші ғасырдың соңында Осман нарығы құлағанға дейін осылай болды, содан кейін шалғайдағы қалаға айналды.
Тарихи маңызы
Каркассон қоршау кезінде қорғаныс галереяларын алғаш рет қолданған бекініс болды. Уақытша ағаш платформалар мен қабырғалар бекіністің жоғарғы қабырғаларына қабырға бетіндегі шаршы тесіктер арқылы бекітілетін. Бұл қабырғадағы қорғаушыларды қорғап, оларға қабырғадан шығып, төмендегі шабуылшыларға снарядтар лақтыруға мүмкіндік берді.
Қалған қала
Қорғанды қала негізінен 53 мұнарасы мен барбикандары бар екі сыртқы қабырғадан тұратын концентрлі құрылымнан тұрады, бұл қамалдау машиналарын шабуылдауын болдырмау үшін жасалған. Қаланың ішінде орталық мұнараға апаратын өз көпірі мен орғы бар. Қабырғалар ұзақ жылдар бойы салынған мұнаралардан құралған. Бір бөлігі римдік кезеңге жатады және ортағасырлық қабырғалардан ерекшеленеді, қызыл кірпіш қабаттары мен көлбеу терракота плиткалы шатырлары бар. Осы мұнаралардың бірінде 13 ғасырда католик инквизициясы орналасқан, ол әлі күнге дейін «Инквизиция мұнарасы» деп аталады. Каркасон Наполеон Бонапарт пен Реставрация кезінде демилитаризацияланды, ал Каркасонның бекінілген қаласы соншалықтай күйрегендіктен, француз үкіметі оны бұзу керек деп шешті. 1849 жылы қабылданған бұл туралы жарлық үлкен наразылық тудырды. Каркассонның мэрі және антиквар Жан-Пьер Крос Майревиль, сондай-ақ жазушы Проспер Мериме, ежелгі ескерткіштердің алғашқы инспекторы, қамалды тарихи ескерткіш ретінде сақтау үшін күрес бастады. Кейін сол жылы Киелі Назарий мен Цельс базиликасын қайта жаңарту жұмыстарын жүргізіп жатқан архитектор Эжен Виолет ле Дюкқа осы орынды жаңарту тапсырылды. 1853 жылы батыс және оңтүстік-батыс қабырғаларын, содан кейін Порт-Нарбонез мұнараларын және қалаға басты кіреберісті қайта жаңарту жұмыстары басталды. Қабырғалар бірнеше жерде нығайтылды, бірақ ең басты назар мұнаралар мен қамалдардың шатырларын қалпына келтіруге аударылды, онда Виолет ле Дюк қабырғаларға жақын орналасқан құрылыстарды бұзуға бұйрық берді, олардың кейбіреулері өте көне болған. Виолет ле Дюк 1879 жылы қайтыс болғаннан кейін көптеген жазбалар мен суреттер қалдырды, оның шәкірті Поль Боесвилвальд, содан кейін архитектор Ноде Каркассонды қайта жаңартуды жалғастырды. Қайта жаңарту Виолет ле Дюктің өмірлік кезеңінде көп сынға ұшырады. Францияның солтүстігіндегі жұмысынан келген ол, айналасында шифер кенін табу мүмкін болмағандықтан, терракота плиткасының орнына шифер пайдалану қатесін жасады. Шифер шатырлар Францияның солтүстігіне тән екендігі айтылды, сондай-ақ шатырларға үшкір ұштар қосылғандығы да сондай-ақ солтүстік француздық стильде болды.
Төменгі қала
Виль-бас кеш орта ғасырға дейін сақталып келген. Крест жорықтарынан кейін қаладан қуылған тұрғындардың қонысы ретінде құрылған ол ғасырлар бойы қаланың экономикалық орталығы болып табылды. Бұрын қоршалғанмен, қаланың осы бөлігіндегі қабырғалардың көп бөлігі бүгінде қираған. Каркассон соборы осы ауданда орналасқан.
Климат
Каркассонның ылғалды субтропикалық климаты бар (Кеппен климаттық жіктелімі: Cfa), бірақ оңтүстік Францияға тән, ыстық жазғы және Жерорта теңізі климатының (Кеппен климаттық жіктелімі: Csa) айқын әсері байқалады, орташа ылғалды және жұмсақ қыстармен, күндізгі температурасы жоғары, жауын-шашыны аз болатын жаз айларымен сипатталады. Каркассон, Францияның Жерорта теңізі жағалауымен бірге, жаздың соңы мен күздің басында күшті найзағайлар мен құйындарға ұшырауы мүмкін. Мұндай жағдайларда Каркассон аймағында су тасқыны болуы мүмкін, соңғы рет 2018 жылдың 14-15 қазанында болды.
Экономика
Ауда өзенінің арғы жағындағы қаланың жаңа бөлігі (Виль Басс) (орта ғасырларға, крест жорықтарынан кейін пайда болған) аяқ киім, каучук және тоқыма өнімдерін шығарады. Бұл сонымен қатар маңызды AOC шарап өсіру аймағының орталығы. Оның табысының басым бөлігі бекіністерге (Cité) байланысты туризмнен және Canal du Midi арнасында саяхаттайтын кемелерден түседі. Каркассон МКЕ сахналық өнер академиясына да үй иесі. Каркассонға жыл сайын шамамен үш миллион турист келеді.
Көлік
1990 жылдардың соңында Каркассон әуежайы Еуропалық әуежайларға және одан арзан рейстерді қабылдай бастады, ал 2009 жылға қарай Порто, Борнмут, Корк, Дублин, Франкфурт-Хан, Лондон Стэнстед, Ливерпуль, Шығыс Мидлендс, Глазго Прествик және Шарлеруимен тұрақты рейстер арқылы байланыс орнатты. Каркассон теміржол станциясы Тулуза, Нарбонна, Перпиньян, Париж, Марсель және бірнеше өңірлік бағыттарға тікелей қатынас ұсынады. A61 тас жолы Каркассонды Тулуза және Нарбонмен байланыстырады.
Тіл
Француз тілінде сөйлейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Каркассон және Лангедок-Руссильон аймақтарында бұрын француз тілі емес, окситан тілінде сөйлеген.
Спорт
2021 жылдың шілдесінде Каркассон 2021 жылғы «Тур де Франс» жарысының 13-ші кезеңінің аяқталу қаласы және 14-ші кезеңнің басталу нүктесі болды. Каркассон қаласында Марк Кавендиш Эдди Меркстің «Тур де Франс» жарысының ең көп кезең жеңісі (34) бойынша рекордты теңестірді. Каркассон 2018 жылғы «Тур де Франс» жарысының 15-ші кезеңінің аяқталу қаласы және 16-шы кезеңнің басталу нүктесі болды. Бұрын ол 2016 жылғы «Тур де Франс» жарысының 11-ші кезеңінің, 2004 жылғы «Тур де Франс» жарысының бір кезеңінің және 2006 жылғы «Тур де Франс» жарысының бір кезеңінің басталу орны болды. Францияның оңтүстік-батысының қалған бөлігіндегідей, Каркассон қаласында да регби одағы танымал. Қаланы Union Sportive Carcassonnaise ұсынады, жергілікті тұрғындар оны жай ғана USC деп атайды. Клубтың мақтан тұтатын тарихы бар, 1925 жылы француз чемпионатының финалында ойнаған және қазір француз регбиінің екінші лигасы Pro D2 турнирінде өнер көрсетеді. AS Каркассон клубы регби лигасынан да ойнайды. Олар «Элит-1» чемпионатына қатысады. Пуиг Обер – Каркассон клубынан шыққан ең белгілі регби лигасының ойыншысы. Оның қоладан құйылған мүсіні қаланың екі лигадағы командалары ойнайтын Стадион Альберт Домектің сыртында орналасқан.
Өнер
2018 жылдың мамыр айында француз-швейцариялық суретші Феличе Варинидің "Концентрикалық, эксцентрикалық" жобасы аясында ескерткішке үлкен сары концентрлік шеңберлер орнатылды. Бұл шара "IN SITU, Heritage and contemporary art" фестивалінің 7-ші рет өткізілуіне орай ұйымдастырылды. Аталған жазғы фестиваль Окситания / Пиреней-Жерорта теңізі аймағында заманауи өнер мен сәулеттік мұра арасындағы байланысқа арналған. Бұл монументалды туынды Каркассонның ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгенінің 20 жылдығын мерекелеу мақсатында жасалды.
Мәдениетте
Француз ақыны Густав Надо Каркассонды қала ретінде әйгілі етті. Ол өлім алдында көруді армандаған, бірақ көре алмаған адам туралы өлең жазды. Оның өлеңі көптеген адамдарға шабыт берді және бірнеше рет ағылшыз тіліне аударылды. Жорж Брассенс осы өлеңнің музыкалық нұсқасын орындады. Лорд Дансани және Уильям Фолкнер сияқты жазушылар "Каркассон" атты қысқа әңгіме жазды ("A Dreamer's Tales" жинағында). 2000 жылдың 6 наурызында Франция Каркассон бекінісін еске алуға арналған марка шығарды.
Тұлғалар
Пол Лакомб, француз композиторы, т. 1837 ж.
Теофил Барро, француз мүсіншісі, т. 1848 ж.
Пол Сабатье, француз химигі, химия саласындағы Нобель сыйлығының тең иегері, т. 1854 ж.
Генри д’Эстиен, француз суретшісі, т. 1872 ж.
Сюзанна Саррока, француз опералық сопраносы, т. 1927 ж.
Гилберт Бенаус, француз регби лигасының футболшысы, т. 1932 ж.
Ален Колмерауэр, француз компьютер ғалымы, Prolog бағдарламалау тілін ойлап тапқан, т. 1941 ж.
Майкл Марченко, Францияда туған канадалық суретші, т. 1942 ж.
Морис Саррай, француз сарбазы, Бірінші дүниежүзілік соғыста дивизия генералы, т. 1856 ж.
Давид Ферриоль, француз регби лигасының ойыншысы, т. 1979 ж.
Оливия Руиз, француз поп-эстрада әншісі, т. 1980 ж.
Фабрис Эстебанес, француз регбиші, т. 1981 ж.
Théophile Barrau, French sculptor, b. 1848
Paul Sabatier, French chemist, co recipient of the Nobel Prize in Chemistry, b. 1854
Henry d'Estienne, French painter, b. 1872
Suzanne Sarroca, French operatic soprano, b. 1927
Gilbert Benausse, French rugby league footballer, b. 1932
Alain Colmerauer, French computer scientist, inventor of the programming language Prolog, b. 1941
Michael Martchenko, French born Canadian illustrator, b. 1942
Maurice Sarrail, French soldier, General of Division during the First World War, b. 1856
David Ferriol, French rugby league player, b. 1979
Olivia Ruiz, French pop singer, b. 1980
Fabrice Estebanez, French rugby union player, b. 1981