Кіріспе

12-18 ғасырлардағы португалиялық рыцарлық ордені.

Авиздің әскерлік ордені (Ordem Militar de São Bento de Avis, ɐˈviʃ), 1910 жылға дейін Авиздің Корольдік әскерлік ордені (Real Ordem Militar de São Bento de Avis), ал 1789 жылға дейін Авиздің әскерлік орденінің (Ordem de São Bento de Avis) рыцарлары немесе Эвораның Санта-Мария монахтары – 1146 жылы Португалияда құрылған португалиялық рыцарлық ордені. Ол 1385-1580 жылдар аралығында Португалияны билеген Авиз әулетіне өз атын және елтаңбасын берді.

Ерте тарих

Орден, монастырь әскери ордені ретінде, 1128 жылы Португалияда болған Темплер рыцарлары сияқты әскери ордендерді үлгі етіп құрылды және Троя кеңесі жылы Португалияның графинясы Терезадан үсыныс алды, ол олардың алғашқы жарғыларын бекітті. Осындай жергілікті орден 1146 жылы Португалияда пайда болды. Алғашқы король Афонсу оған 1166 жылы маврлардан басып алынған Эвора қаласын сыйлады, ал рыцарлар алғаш рет «Эвораның Санта-Мариясының тәжiмдері» деп аталды. Гонсало Виегас – алғашқы ұлы магистр. Авизді жаулап алғаннан кейін, онда салынған қамал орденнің бас үйіне айналды, содан кейін олар «Авиздің Әулие Бенедиктінің рыцарлары» деп аталды, себебі 1162 жылы олар Португалияның ең алғашқы цистерциан аббаттарының бірі Джон Цириту өзгерткен Бенедиктин ережесін қабылдады. Калатрава орденінің Кастилиядағыдай, Португалиядағы рыцарлар да цистерциандықтарға өз ережесі мен киімі үшін – жасыл гүлденген крестпен ақ плащ үшін міндетті болды. Калатрава рыцарлары Авиз рыцарларына өздерінің бас үйлерінің сапарына ие болу шартымен Португалиядағы кейбір жерлерін берді. Сондықтан Авиз рыцарлары кейде Калатрава орденінің бір тармағы ретінде қарастырылды, бірақ олар ешқашан португалиялық бас магистрге бағынудан бас тартпады, олар уақытша португалиялық корольге тәуелді болды. Фердинанд король қайтыс болғаннан кейін (1383) Кастилия мен Португалия арасында соғыс басталды. Авиз рыцарларының бас магистрі болған Жоау I Португалия тағына отырғанда, ол рыцарларға Кастилия билігіне бағынуға тыйым салды, сондықтан Гонсалво де Гусман Авизге келгенде, рыцарлар оған құрмет көрсеткенімен, оны жоғары тұрған адам ретінде танудан бас тартты. Гусман наразылық білдірді, және бұл мәселе Базель кеңесіне дейін (1431) даулы болып қала берді, онда Португалия кінәлі деп жарияланды. Бірақ Калатраваның құқығы ешқашан қолданылмады, ал Авиз рыцарларының келесі бас магистрі Фернандо Родригес де Сейкейра оларға жоғары билікті жүзеге асыруды жалғастырды. Португалиядағы әскери ордендердің миссиясы мұсылман үстемдігінің құлауынан кейін аяқталған сияқты көрінді, бірақ теңіз арқылы португалиялық экспедициялар олар үшін жаңа мүмкіндіктер ашты. Жоау I корольдің Сеутаны басып алуы (1415), Жоаудың ұлы Дуарте (1437) басқарған Танжерге шабуылдар да діни рухтан шабыттанған және Папаның ұқсас бұйрықтарымен бекітілген крест жорықтары болды. Авиз рыцарлары мен Христос орденінің рыцарлары, Темплирлер рыцарларының ұрпақтары, ерлікке толы істер жасады, біріншісі принц Фернандоның, екіншісі король Дуартетің інісі Энрике басшылығымен. Фернандо мұсылмандарда алты жыл тұтқында болған кезінде, ұзақ азап шегіп, қайтыс болғаннан кейін оны Блаженныйлер қатарына қосты (Acta SS., 5 маусым). Бұл ынта жоғалып кетті, ал Африкадағы крест жорығы саудамен жалғасты. Орденнің басшылығы корольге мәңгілік берілгеннен кейін (1551), ол оның кірісін әскерде немесе флоттағы кез келген қызметі үшін марапаттау үшін пайдаланды. Егер Авиз рыцарларының байлығы Христос рыцарларының байлығындай үлкен болмаса да, ол әлі де өте үлкен болды, себебі ол қырық үш командалықтан алынған. Рыцарлардың діни рухы жойылды, және олар монастырлық өмірді жалғастырған діни бауырларынан алшақтады. Олар Александр VI (1502) тарапынан бойдақ болу антынан босатылды, ол олардың некелерін арамдалған қатынастарды болдырмау үшін төтеп берді; Юлий III (1551) оларға жеке мүліктерін еркін пайдалануға рұқсат берді. Мәртебелі туған тегі мантияға үміткерлердің басты талабы болып қала берді, бұл талап 1604 жылғы жарлықпен бекітілді.

Таңба

Орденнің белгісі – алтын жалатылған, жасыл эмальмен боялған крест, орденнің осы жерде бейнеленген эмблемасына ұқсас, бірақ төменгі жағы ұзағырақ. Монархия кезінде белгінің үстіне Мәсіхтің қасиетті жүрегі орналастырылған. Орденнің жұлдызы – сегіз бұрышты, кестелі жұлдыз, Ұлы крест және Ұлы офицер үшін алтыннан, ал командир үшін күмістен жасалған. Орталық дискісі ақ эмальмен, оның ішінде орденнің қазіргі белгісінің кіші нұсқасы бар. Монархия кезінде жұлдыздың үстіне де Мәсіхтің қасиетті жүрегі қойылған. Орденнің лентасы – қызыл-жасыл түсті, өрнексіз.