Кіріспе
Президент Джордж Буш президенттікке кірмес бұрын АҚШ Жоғарғы Сотына үміткерлерді тағайындау мүмкіндігі туралы көптеген болжамдар айтылды. 2005 жылдың жазында бұл болжамдар 1 шілдеде судья Сандра Дей О’Коннордың зейнеткерлікке шығуы туралы жарияланғаннан кейін жаңалықтарға айналды. Президент Буш 19 шілдеде О’Коннордың орнына федералдық апелляциялық сот судьясы Джон Робертсті тағайындағанын мәлімдеді. 5 қыркүйекте, Бас судья Уильям Ренквист қайтыс болғаннан кейін екі күн өткен соң, Буш Робертсті АҚШ-тың 17-ші бас судьясы етіп қайта тағайындады. Ол 2005 жылдың 29 қыркүйегінде АҚШ Сенатымен бекітілді. 3 қазанда Буш О’Коннордың орнына Ақ үй кеңесшісі Харриет Майерсті тағайындады. Бірақ, Миерс күшті қарсылыққа тап болғаннан кейін 27 қазанда өзінің кандидатурасын кері тартып алды. 31 қазанда Буш О’Коннордың орнына тағы бір федералдық апелляциялық сот судьясы Сэмюэл Алитоны тағайындады. Алито 2006 жылдың 31 қаңтарында Жоғарғы соттың 110-шы судьясы ретінде бекітілді.
Шолу
АҚШ тарихының көп бөлігінде АҚШ Жоғарғы Соты үкіметтің ең әлсіз тармағы болды, ал осы органға үміткерлерді тағайындау маңызды болғанымен, қазіргідей үлкен саяси даудың себебі болған жоқ. 2005 жылы Бас судья Ренквист қайтыс болғанға дейін Жоғарғы Соттың құрамы 1994 жылдан бері өзгермеген, бұл АҚШ тарихында құрамы ең ұзақ сақталған екінші кезең еді (ең ұзақ кезең 1812-1823 жылдар аралығында болған). Сонымен қатар, қазіргі сот аборт құқықтары, оңды әрекет, Конгресс билігінің Сауда шартнамасы бойынша шектері, жеке меншікке қол сұғу, гомосексуалдар құқықтары, дін мен мемлекеттің конституциялық принцип бойынша бөлінуі, мемлекеттік иммунитет және штаттардың құқықтары сияқты бірқатар маңызды мәселелерде қатысты даулы шешімдер қабылдады. Осы мәселелер бойынша қаралатын істердегі дауыс беру нәтижелерінің шамалы айырмашылықтары, бір-екі маңызды судьяның орны ауысса, Соттың осы мәселелерге қатысты ой-пікірін түбірінен өзгерте алатынын көрсетеді.
Саясат
Жоғарғы Сотқа қандай судьяларды тағайындайтыны туралы сұрағанда, президент Джордж Буш былай деп жауап берді: "Мен Конституцияны қатаң түсіндіретін адамдарды таңдаймын. Вашингтон қаласында жетерлік заң шығарушылар бар. Заң шығарушылар заң жасайды. Судьялар Конституцияны түсіндіреді. Мен сол сияқты судьяларды тағайындамақпын". 1999 жылы Буш консервативті журнал "The Weekly Standard" журналисі Фред Барнсқа сотқа түпнұсқалық көзқарасты ұстанатын судья Антонин Скалия сияқты адамдарды тағайындамақ екенін айтты.
"I would pick people that would be strict constructionists. We've got plenty of lawmakers in Washington, D. C. Legislators make law. Judges interpret the Constitution. And that's the kind of judge I'm going to put on there." In more detail, Bush in 1999 told reporter Fred Barnes of the conservative magazine The Weekly Standard that he would nominate judges to the court in the mold of originalist Justice Antonin Scalia.
Филибустер
2001 жылдың қаңтар айында президент Буш тұңғыш рет сайланғаннан кейін көптеген либералды ғалымдар оның федералды сот жүйесін консервативті заңгерлермен толтыруы мүмкін деп алаңдады. Йель университетінің заң профессоры Брюс Акерман 2001 жылдың ақпан айында жарияланған «Американдық перспектива» журналында Буштың алғашқы президенттік мерзімінде Жоғарғы Сотқа үміткерлерді тағайындауына қарсы филибстер қолдануға шақырды. Сонымен қатар, заң профессоры Кэсс Санштейн (Чикаго университеті) және Лоренс Триб (Гарвард), сондай-ақ Ұлттық әйелдер құқығы орталығының Марсия Гринбергер 2001 жылдың сәуір айында Сенаттағы демократтарға «сот үміткерлерін бұрынғыдан да мұқият тексеруге» кеңес берді. Олар «адам білімді немесе сауатты болғаны үшін ғана бекітілуге міндетті емес» деді. 2001 жылдың 9 мамырында президент Буш Ақ үйдің арнайы салтанатында алғашқы он бір апелляциялық сотқа үміткерлерді жариялады. Сенаттағы демократтар мен «Әділет үшін одақ» сияқты либералды ұйымдар дереу алаңдаушылық білдірді. Демократ сенаторы Чак Шумер Ақ үй «ұлт тарихындағы ең идеологиялық құрамды құруға тырысып жатыр» деді. 2001 жылдың маусымынан 2003 жылдың қаңтарына дейін, Сенат демократтардың бақылауында болған кезде, ең консервативті апелляциялық үміткерлер Сенаттың сот комитетінде тоқтап, тыңдаулар немесе комитет дауысы өткізілмеді. Бірақ 2002 жылғы аралық сайлауларда республикашылар Сенаттың бақылауын 51-49 есебімен қайта алғаннан кейін, осы үміткерлер республикашылар бақылайтын сот комитеті арқылы жылдамдатыла бастады. Бекітуді тоқтатудың басқа жолы болмағандықтан, Сенаттағы демократтар сотқа үміткерлерді Сенаттың толық отырысында қарауға шығарғанда филибстерді қолдана бастады. Бұл үміткерді қолдаушыларды үштен екі көпшілік дауыспен жабылуға шақыруға мәжбүр етті, бұл пікірталас аяқталып, бекіту бойынша соңғы дауыс беруге мүмкіндік береді. 2003 жылдың 12 ақпанында округтік сотқа үміткер Мигель Эстрада апелляциялық сотқа тағайындалған алғашқы үміткер болып филибстерге ұшырады. Кейіннен тағы тоғыз консервативті округтік сотқа үміткерлер де филибстерге ұшырады. Олар – Присцилла Оуэн, Чарльз В. Пикеринг, Кэролин Кул, Дэвид Маккиг, Генри Саад, Ричард Аллен Гриффин, Уильям Х. Прайор-кіші, Уильям Майерс III және Дженис Роджерс Браун. Үш үміткер (Эстрада, Пикеринг және Кул) 108-ші Конгресс аяқталмас бұрын өздерінің үміткерліктерін қайтарып алды.
"Ядролық опция"
Осы он филибюстердің нәтижесінде Сенаттағы республикашылар сенатор Трент Лотт «ядролық опция» деп атаған нәрсені қолдана отырып, Сенаттың қолданыстағы ережелерін өзгертумен қорқыта бастады. Бұл ережедегі өзгеріс сот арқылы бекітілуді болдырмау үшін филибюстерді қолдануды жойды. Алайда, екі дауысты басымдықпен республикашылар бұл процедуралық маневрді жүзеге асыру үшін әлсіз жағдайда болды. 2005 жылы 2004 жылғы сайлауларға байланысты жағдай өзгерді. Президент Буш қайта сайланып, республикашылар Сенаттағы көпшілігін 55-45 есе көбейткеннен кейін «ядролық опция» тиімді стратегияға айналды. 2005 жылдың 24 мамырында әр партиядан жеті орташа сенатордан тұратын «14-тің тобы» «ядролық опцияны» қолданудан аулақ болу үшін келісімге келді. Олар апелляциялық сотқа ұсынылған жеті үміткердің үшеуіне (Оуэн, Браун және Прайор) қарсы филибюстерді тоқтатуға келісті, бірақ қалған екеуіне (Саад және Майерс) қатысты филибюстерді сақтады. Сонымен қатар, топтағы сенаторлар «көрнекі емес жағдайларды» қоспағанда, болашақта сотқа қатысты филибюстерлерді тоқтатуға келісті. Келісімнің тікелей нәтижесі ретінде онда аталмаған екі филибюстерленген үміткер (Маккиг және Гриффин) мақұлданды. Алайда, кейбір сарапшылар бұл келісімдерге қарамастан, демократтардың Жоғарғы Сотқа қайта ұсынылған он үміткердің кез келгеніне, әсіресе Оуэн, Прайор немесе Браунға қарсы филибюстер ұйымдастыру мүмкіндігінің жоғары екенін атап өтті. Сондай-ақ, демократтардың соттың идеологиялық құрамын өзгерте алатын кез келген Жоғарғы Сот үміткеріне қарсы филибюстер ұйымдастыруы мүмкін деген болжамдар да болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Жоғарғы Сотқа көптеген үміткерлер ұсынылған, бірақ қарсыластары филибюстерді ұзақ сақтап тұра алғандықтан, тек біреуі жеңіліске ұшырады. Бұл 1968 жылы болды, ол кезде Сенаттағы қолдаушылар қазіргі судья Әбе Фортастың Эрл Уорреннің бас судьялығына тағайындалуына қатысты дауыс беруде жеңіліске ұшырады (45-43 есебімен), бұл президент Линдон Джонсонды үміткерлікті кері қайтаруға мәжбүр етті. Тізімде Техас Жоғарғы Сотының бұрынғы судьясы, республикашыл сенатор Джон Корниннің аты болмады. Рид бұл мәселеге жауап беруден бас тартты. Күтпеген жерден 2005 жылдың 1 шілдесінде Ренквист емес, О’Коннор зейнетке шығатынын жариялады. 12 шілдеде Буш Ақ үйde екі ірі партияның жетекшілерімен және сот комитетінің мүшелерімен – республикашылдар Билл Фрист пен Арлен Спектер, демократтар Рид пен Патрик Лихимен – кездесті. Олар үміткерді таңдау процесін талқылады. Кездесу кезінде демократтар президентке үш «орташа» испаниялық федералды судьяның есімдерін ұсынды: екінші округтен Сония Сотомайор, бесінші округтен Эдвард Прадо және Техас штатының аудандық сотының судьясы Рикардо Хинозоса. Кейін Рид баспасөзге президент өзінің ықтимал үміткерлері туралы демократтармен талқыламағанына көңілі қалғанын айтты. Консервативті «National Review» журналы демократтар ұсынған үш үміткердің консервативті президент үшін тым либералды болғандықтан, жаман ниетпен ұсынылғанын тез арада жоққа шығарды. Сотомайор кейіннен президент Барак Обама (демократ) оны Жоғарғы Сотқа ұсынды және 2009 жылы көмекші судья болып тағайындалды. Президенттің екі партиялық басшылармен өткізген кездесуінің күні бірінші ханым Лора Буш Оңтүстік Африкаға ресми сапармен келген сәтте Today шоуына берген сұхбатында күйеуінің О’Коннордың орнына әйелді тағайындауын қалағанын айтты. Буш әйелінің О’Коннордың орнын басатын адамды таңдау туралы жария түрде айтқан сөздеріне таң қалды, бірақ ол оның сапардан оралғаннан кейін кеңесін тыңдауға дайын екенін айтты.
Джон Робертс номинациясы
2005 жылдың 19 шілдесінде кешкісін Буш өзінің алғашқы Жоғарғы Сот судьясы кандидатын жариялады, бұл Джон Робертс болды – жоғары саналатын, бұрынғы Жоғарғы Сотта іс жүргізуші және консервативті бағытты ұстанатын судья, ол зейнеткерлікке шыққан судья О’Коннордың орнын алмастыруға тағайындалды. Тағайындауға дейін күндер бұрын, бұқаралық ақпарат құралдарында Бесінші апелляциялық округтен екі әйел судьяның бірі таңдалуы мүмкін деген болжамдар тарады: орташа көзқарасты Эдит Браун Клемент немесе консервативті Эдит Джонс. Клементтің үміткер болу ықтималдығы жоғары болды. Алайда, телеарнада хабарлама жасауға бір сағаттай уақыт қалғанда, Робертс таңдалғаны туралы ақпарат баспасөзге сіңіп кетті. 2005 жылдың 3 қыркүйегінде Бас судья Ренквист қайтыс болды. Үш күннен кейін, 6 қыркүйекте Буш Робертсті келесі Бас судья етіп ресми түрде ұсынды, сонымен қатар сол кезде қаралып жатқан судьялыққа Робертстің кандидатурасын кері алып, О’Коннордың орнын толтыру үшін тағы да кандидатсыз қалдырды. Робертстің судьялыққа қатысты тыңдауы, 6 қыркүйекте басталуы тиіс болған, күшін жойды, ал Бас судьялыққа қатысты тыңдау 12 қыркүйекте басталды. 9 қыркүйекте Лора Буш әйел кандидатураны көруге деген бұрынғы тілегін қайталады. Робертстің растау тыңдауы басталған бейсенбі күні Ридтің көмекшілерінің бірі О’Коннордың орнына консервативті апелляциялық судьялар Дж. Майкл Латтиг, Эмилио Гарза және Эдит Джонстың кандидатураларын ұсыну демократтар үшін қабылдамас еді деді, бұл олардың кез келгеніне қарсылық көрсетілетінін білдірді. Бірнеше күннен кейін Спектер Буштың Бас прокурор Альберто Гонзалесті Жоғарғы Сотқа көтеруі әлі ерте деп мәлімдеді. Робертстің Бас судьялыққа тағайындалуына қатысты тыңдау 12 қыркүйекте дүйсенбіден 16 қыркүйекке дейін өтті. Тыңдау аптасы ішінде Присцилла Оуэннің келесі үміткер болуы мүмкін деген әңгімелер көп тарады, бірақ бағанашы Роберт Новак жұма күні Ридтің Фристке судья Оуэн де таңдалса, оған қарсылық көрсетілетінін айтқанын хабарлады. 21 қыркүйекте Буш сенаторлар Фрист, Спектер, Рид және Лихимен Жоғарғы Сотқа кандидатуралар ұсыну мәселесін талқылау үшін тағы да кездесті. Күн бұрын Лора Буш үшінші рет әйел кандидатураны көруге ниеттенгенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Рид бұрын сынға алынған апелляциялық үміткерлердің кез келгенінің ұсынылуын демократтар "көзді тікенмен тебу" деп қарастыратынын айтты. Ол бұл позициясын Президентпен болған кездесуде Браун мен Оуэннің кандидатураларын ұсынбауға ескерту жасағанда қайталады. Рид пен Лихи тағы да апелляциялық сот судьялары Сотомайор мен Прадоның, сондай-ақ аудандық сот судьясы Хинозосаның есімдерін ұсынды. Буш өзінің ұсыныстарын талқылауға ұсынбады. 22 қыркүйекте бейсенбі күні Робертстің кандидатурасы Сенаттың Әділет комитетінде екі партиялық қолдаумен 13-5 дауыспен мақұлданды. 26 қыркүйекте өткен баспасөз мәслихатында Буш өзінің келесі кандидаты әйел немесе ұлттық азшылық өкілі болуы мүмкін екенін айтты. О’Коннордың орнын толтыру туралы шешім қабылдағанда, ол "әртүрлілік – елдің күшті жақтарының бірі" екенін ескеретінін мәлімдеді. Джон Робертс АҚШ Сенатымен 29 қыркүйекте 78-22 дауыспен бекітілді, алайда сол күні кешке консервативті бағытты ұстанатын Төртінші округ судьясы Карен Дж. Уильямс пайдасына шешім қабылданғаны хабарланды. 3 қазанда президент Буш күтпеген жерден О’Коннордың орнына Ақ үйдің кеңесшісі Харриет Майерсті таңдады.
Хариет Майерс номинациясы
Миерстің кандидатурасына бірден және күшті қарсылық болды, көбінесе консервативті республикашылдар тарапынан. Басты шағымдар: Оның объективті стандарттар бойынша білімі лауазымға сай болуы үшін жеткіліксіз еді. Оның тағайындалуы саяси жақындықпен байланысты болды. Оның заңгерлік тәжірибесі басқа мүмкін консервативті әйел кандидаттармен (федералды апелляциялық судьялар Эдит Джонс, Карен Джей Уильямс, Присцилла Оуэн және Дженис Роджерс Браун сияқты) салыстырғанда нашар болғандықтан, көптеген адамдар президент Буш оны біліктілігі үшін емес, оған деген жеке адалдығы үшін ұсынды деп ойлады. Оның конституцияны түсіндіруде қатаң құрылымдық немесе бастапқы мағынасын сақтаушы екенін көрсететін жазбаша дәлелдер жоқ еді. Кейбір консерваторлар егер ол Жоғарғы Сотқа тағайындалса, абортты, әлеуметтік теңдікті және бір жынысты некелерді қолдайды деп қорқып еді. 2005 жылғы 27 қазанда президент Буш Миерстің кандидатурасын кері қайтару туралы өтінішін "негізгі себептермен" қабылдады.
That her credentials under objective standards were not sufficient to qualify her for the position. That her nomination was the result of political cronyism. Because her legal career did not compare to those of other possible conservative female candidates (like federal appellate judges Edith Jones, Karen J. Williams, Priscilla Owen, and Janice Rogers Brown), many thought that President Bush probably nominated Miers for her personal loyalty to him rather than for her qualifications. That there was no written record to demonstrate that she was either a strict constructionist or originalist in her approach to constitutional interpretation. Some conservatives feared that she would support abortion, affirmative action and gay rights if ever confirmed to a seat on the Supreme Court. On the morning of Thursday, October 27, 2005, President Bush "reluctantly" accepted Miers’ request to withdraw her nomination.
Самуэль Алитоның кандидатурасы
Буш Миерске балама үміткерді табу үшін жылдам әрекет етті, Миерсте болмаған біліктіліктері мен жақсы құжатталған консервативті сот философиясына ие үміткерді іздеді. 31 қазан күні Буш 15 жыл бойы Апелляциялық соттың үшінші округінде қызмет еткен белгілі консервативті судья Сэмюэл А. Алитоны тағайындады. Алитоның бекіту тыңдауы 2006 жылдың 9 қаңтарынан 13 қаңтарына дейін өтті. 24 қаңтарда Сенаттың Әділет комитеті 10-8 арақатынасымен партиялық дауыс беру арқылы оның кандидатурасын мақұлдады. Кандидатураны Сенатта талқылау 25 қаңтарда басталды. Демократ сенатор Джон Керринің соңғы сәтте жасаған филибүстерлік әрекетіне, оған сенаторлар Барак Обама, Джозеф Байден, Хиллари Клинтон, Чарльз Шумер және Гарри Рид қосылды, бірақ 30 қаңтарда 72-25 дауыспен дебатты аяқтау туралы шешім қабылданды. 31 қаңтарда, сейсенбі күні таңертең Алито 58-42 дауыспен Жоғарғы Сотқа бекітілді. Әділет судьясы Алито сол күні жеке түрде ант берді, ал ертесі күні ресми түрде ант қабылдады.
Эпилог
109-шы Конгресс аяқталғанда 14-ші топтың келісімі күшін жойды. 2006 жылдың 7 қарашасында Демократтар 110-шы Конгресс бақылауын қайта алды. 2007 жылдың қаңтарынан бастап олар Сенатта 51-49 көпшілікке ие болды. Жаңа Сенат көпшілігі ретінде Демократтар консервативті апелляциялық сот судьяларының бірнеше кандидатураларын филибүстерге жүгінбестен-ақ тоқтатып қойды. Питер Кейслер, Роберт Конрад және Стив А. Мэтьюс сияқты консервативті апелляциялық талапкерлер комитетте тоқтатылып, ешқашан қарауға алынбады. Егер Жоғарғы Сот судьясы 110-шы Конгресс кезінде қайтыс болғанда немесе зейнеткерлікке шыққанда, Демократтар оның тағайындалған ізбасарын комитетте немесе тіпті Сенатта партиялық дауыспен тоқтатуға оңай мүмкіндік алатын еді, егер жағдай сондай болғанда. Бірақ 110-шы Конгресс кезінде Жоғарғы Соттың ешбір судьясы қайтыс болған жоқ немесе зейнеткерлікке шыққан жоқ.
Атқарушы билік лауазымды адамдары
Кристофер Кокс (1952 жылы туған) – бұрынғы SEC төрағасы, Калифорния штатынан бұрынғы АҚШ өкілі.