Кіріспе

АҚШ Жоғарғы сотының судьясы 1956 жылдан 1990 жылға дейін, ұқсас есімді тұлғалар

Уильям Джозеф Бреннан кіші (25 сәуір 1906 – 24 шілде 1997) – 1956 жылдан 1990 жылға дейін АҚШ Жоғарғы сотының судьясы қызметін атқарған американдық заңгер және юрист. Ол Жоғарғы Сот тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен жетінші судья және Соттың либералдық қанатының жетекшісі ретінде танымал болды. Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласында туған Бреннан Пенсильвания университетінде экономиканы оқып, кейін Гарвард құқық мектебіне түсті. Ол Нью-Джерсиде жеке құқық практикасымен айналысып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясында қызмет етті. 1951 жылы Нью-Джерси Жоғарғы сотына тағайындалды. 1956 жылғы президенттік сайлауға дейін президент Дуайт Д. Эйзенхауэр Бреннанды Жоғарғы Сотқа тағайындау үшін жазғы үзілісті пайдаланды. Бреннан келесі жылы Сенатта бекітілді. Ол 1990 жылы зейнетке шыққанға дейін Сотта қызмет етті, оның орнын Дэвид Соутер басты. Жоғарғы Сотта Бреннан прогрессивтік көзқарастарымен, соның ішінде өлім жазасына қарсылығымен (Жоғарғы Сот өлім жазасын қараудан бас тартқан 1400-ден астам іс бойынша қарсы дауыс берді), аборт құқықтары мен гомосексуалдар құқықтарын қолдауымен белгілі болды. Ол бірнеше маңызды істер бойынша шешімдердің авторы болды, олардың ішінде: Бейкер против Карр (1962) – заңнамалық округтердің бөлінуі сот қарауына жататын мәселе екенін анықтады; Айзенштадт против Бэрд (1972) – үйленбеген адамдарға контрацепция құқығын бекітті және секс революциясын нығайтуға көмектесті; Крейг против Борен (1976) – жыныс негізінде кемсітуші заңдар тең қорғау ережесі бойынша күшейтілген тексеруге жатады; және New York Times Co. против Салливан (1964) – мемлекеттік лауазым иелерінің ар-намысын қорлау туралы істерде «нақты зұлымдық» дәлелдеу қажеттігін белгіледі. Ол көптеген мәселелер бойынша пікірлерді қалыптастыру және дауыстарды алу үшін келіссөздер жүргізу қабілетімен Соттың ең ықпалды мүшелерінің бірі саналды. Судья Антонин Скалия Бреннанды "[20 ғасырдың] ең ықпалды судьясы" деп атады.

Ерте өмір және білім

Уильям Дж. Бреннан кіші 1906 жылдың 25 сәуірінде Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласында сегіз баланың екіншісі болып дүниеге келді. Оның ата-анасы Уильям мен Агнес (Макдермот) Бреннан ирландиялық иммигранттар еді. Олар Америка Құрама Штаттарында танысқан, бірақ екеуі де бастапқыда Ирландияның Роскоммон графтығынан шыққан. Уильям Бреннан ағаның білімі көп болмаған және ол металлды жылтыратқан, бірақ 1927 жылдан 1930 жылға дейін Ньюарк қаласының қоғамдық қауіпсіздік комиссары лауазымына көтеріліп, басшылық қызмет атқарды. Бреннан Ньюарктағы мемлекеттік мектептерде оқыды және 1924 жылы Баррингер орта мектебін бітірді. Одан кейін Пенсильвания университетінің Уортон мектебіне түсіп, 1928 жылы экономика мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірді. Оқу барысында ол Delta Tau Delta студенттік қауымдастығына қосылды. Бреннан 1931 жылы Гарвард құқық мектебін курсын тамамдап, Гарвард құқықтық көмек бюросының мүшесі болды. 21 жасында Бреннан Марджори Леонардқа үйленді, онымен орта мектепте танысқан. Кейіннен олардың үш баласы болды: Уильям III, Нэнси және Хью.

Заңгерлік мансабының алғашқы жылдары

Гарвард заң мектебін бітіргеннен кейін Бреннан өзінің туған штаты Нью-Джерсиде жеке практикаға кірісті, онда ол Питни Хардин фирмасында (кейін Дей Питниге айналған) еңбек құқығымен айналысты. Ол 1956 жылғы президент сайлауына аз уақыт қалғанда тағайындалып, келесі күні қызметке кірді. Бреннанды кардинал Фрэнсис Спеллман да ықпалды қолдады. Бреннан Нью-Джерси Жоғарғы Сотының Бас судьясы Артур Вандербильттің орнына конференцияда сөйлеуге мәжбүр болғанда, АҚШ Бас прокуроры және Эйзенхауэрдің бас заң кеңесшісі Герберт Брауннелдің назарына ілікті. Брауннелге Бреннанның сөзінде, әсіресе қылмыстық істерде, айқын консерватизм байқалды. Ол дерлік бірауыздан бекітілді, тек сенатор Маккарти ғана қарсы дауыс берді. Бреннанның тағайындалуына ықпал еткен басқа факторлардың бірі – оның штаттық сот судьясы мәртебесі болды, өйткені 1932 жылдан бері ешбір штат судьясы Жоғарғы Сотқа тағайындалмаған еді. Эйзенхауэр бұған дейін екі республикашылды – Эрл Уоррен (Калифорнияның бұрынғы губернаторы) және Джон Маршалл Харлан II тағайындағаннан кейін, екі партиялық көрінуге ұмтылды. Бреннан судья Шерман Минтонның орнын толтырды. Ол денсаулығына байланысты 1990 жылдың 20 шілдесінде зейнетке шықты, ал оның орнын судья Дэвид Соутер басты. Ол президент Эйзенхауэр тағайындаған және әлі де қызмет ететін соңғы федералды судья болды. Бреннан 1994 жылға дейін Джорджтаун университетінің құқық орталығында оқытумен айналысты. 1360 пікірмен ол Жоғарғы Сот судьясы ретінде жазған пікірлер саны бойынша Уильям О. Дугластан кейін екінші орында тұрады.

Уоррен Корт

Өзінің мансабының басынан аяғына дейін еркін ойлы либерал болған ол, Уоррен сотының жеке құқықтарды кеңейтуде маңызды рөл атқарды. Бреннан Уоррен соты кезінде көшбасшылықты сақтап, консервативті әріптестерін сот шешімдеріне қосылуға ықпал етті. Бреннанның дауыс беру мәселесіндегі (Бейкер против Карр), қылмыстық іс жүргізудегі (Мэллой против Хоган), Бірінші түзетудің сөз бостандығы және дін бостандығы туралы ережелеріндегі (Рот против АҚШ) және азаматтық құқықтардағы (Грин против Нью-Кент округінің округтік мектеп кеңесі) пікірлері Уоррен дәуірінің ең маңызды шешімдерінің қатарына жатты. Бреннанның Бірінші түзету бойынша сөз бостандығы құқықтарын кеңейтудегі еңбегі ерекше аталады, себебі ол 1964 жылы «Нью-Йорк Таймс Компани против Салливан» ісі бойынша сот шешімін жазды, ол жала жабу туралы заңға конституциялық шектеулер енгізді. 1965 жылы «Домбровски против Пфистер» ісінде «салқындату әсері» деген терминді алғаш рет Бреннан қолданды. Бас судья Уорренмен жақын қарым-қатынаста болғандықтан, көпшілік пікірін жазуды жиі Бреннанға тапсырды, соның нәтижесінде басқа судьялар оны «бас судьяның орынбасары» деп атады. 1962–1963 оқу жылында Бреннанның заң кеңесшілерінің бірі Ричард А. Познер болды, ол кейіннен «Заң және экономика» саласын құрып, АҚШ-тың ең беделді заң ғалымдарының бірі атанды.

Бёргер және Рехнквист соттары

Бреннан азаттыққа жеңіл қарайтын Бургер сотында өлім жазасына қатысты тұғырлы қарсылас болды және аборт құқықтарын қолдады. Ол екі мәселе бойыншағы маңызды шешімдерде көпшілікке қосылды (1972 жылғы «Фурман Грузияға қарсы» ісі өлім жазасы бойынша, ал 1973 жылғы «Роу Уэйдке қарсы» ісі аборт бойынша). 1981 жылы орташа көзқарастағы Поттер Стюарттың кетіп қалғаннан кейін, Уоррен Бергер зейнеткерлікке шыққаннан соң соттың ең консервативті мүшесі Уильям Ренквисттің бас судья лауазымына тағайындалуымен Бреннан өзін көбінесе оқшауланған сезінді. Кейде оның пікірлеріне тек Тюргуд Маршалл қосылатын, себебі 1975 жылға қарай олар Уоррен сотының соңғы либералдары еді. Осы ұқсастық Бреннан мен Маршаллдың кеңселеріндегілердің оларды соттың консервативті қарсылығына қарамастан «Әділет Бреннан Маршалл» деп атауына себеп болды. Бреннан «Фурман» ісінде өлім жазасының Конституцияның Сегізінші түзетуіне сәйкес келмейтініне, «қатыгез және ерекше» жазаға тыйым салынғанын бұзатынына сендірді. Ол және Маршалл соттағы қалған жылдары өлім жазасын қолдаған барлық іске қарсы дауыс берді. Ол басқа судьяларды осы пікірге көндіре алмады, бірақ судья Гарри Блэкман 1994 жылы Бреннан зейнеткерлікке шыққаннан кейін келісті. Бреннан Жоғарғы Соттың үш шешімін шығарды, онда талапкердің Конституциялық құқықтарды бұзу фактісіне байланысты ақшалай өтеу (компенсациялық және жазалық) алуға құқығы бар екенін көрсетті. «Бивенс алты белгісіз агентке қарсы» ісінде Бреннан төртінші түзетудегі негізсіз іздеу және тәркілеу туралы ережеге қатысты осылай мәлімдеді. «Дэвис Пассманға қарсы» ісінде Бреннан осы ұстанымды бесінші түзетудегі тең қорғау принципіне дейін кеңейтті, бұл бұрынғы конгрессменге қарсы жұмысқа орналасудағы жыныстық дискриминацияға қатысты сот ісі болды (Конгресс қызметкерлері Азаматтық құқықтар туралы заңның VII тарауынан тікелей алынып тасталды). «Карлсон Гринге қарсы» ісінде Бреннан осы ұстанымды қайтадан Сегізінші түзетудегі қатыгездік пен ерекше жазалау туралы ережеге дейін кеңейтті, бұл федералдық түрмеде қайтыс болған адамның мұрагерлерінің талабы болды (талапкер Федералдық зиянды өтеу туралы заң бойынша да талап ету құқығына ие болғанмен). Сол кезеңде Бреннан жеке юрисдикцияның тұжырымды және кеңейтілген көрінісін қабылдап, насихаттауды бастады. Ол «Helicopteros Nacionales de Colombia, S. A. v. Hall» ісінде жалпы юрисдикция үшін минималды байланыстарды кеңінен анықтаған жалғыз қарсылықтың авторы болды, сондай-ақ «World Wide Volkswagen Corp. v. Woodson» және «Asahi Metal Industry Co. v. Superior Court» істеріндегі ықпалды қарсылықтар мен ішінара келіспеушіліктер, арнайы юрисдикция тақырыбында өнім жауапкершілігіне қатысты істер үшін қарапайым «тауар ағыны» талдауын ұсынды және «International Shoe Co. v. Washington» ісіндегі Соттың талдауындағы әділдік рөлін атап өтті. «Бёргер Кинг Рудзевичке қарсы» ісінде Бреннан көпшілік пікірдің авторы болды және жеке юрисдикция туралы кеңінен пікірін бизнес келісімшарттары мен франчайзинг салаларына таратты. Бреннанның талдауының нәтижесі мемлекеттік соттардың юрисдикциясының кеңеюі, әсіресе корпорацияларға қатысты; мемлекеттік соттар көбінесе үлкен, күшті корпоративтік айыпталушыларға қарағанда кішкентай, әлсіз талапкерлерге көбірек жанышырлық танытады. Осы процесте ол осы мәселе бойынша судья Скалиямен жиі қақтығысты және судья Маршалдың бұл мәселедегі көпшілік пікіріне ерекше қарсылық білдірді. Соттағы соңғы екі мерзімінде ол «Техас Джонсонға қарсы» және «АҚШ Эйхманға қарсы» даулы шешімдерді жазды. Екі жағдайда да Сот Бірінші түзету АҚШ туын жоққа шығаруды қорғайды деп тапты. Бреннанның әйелі Марджори 1982 жылдың желтоқсанында қайтыс болды. Үш айдан кейін, 1983 жылдың наурыз айында ол 76 жасында 26 жыл бойы оның хатшысы болған Мэри Фаулермен үйленді. Бреннанның әріптестері оның екінші некесі туралы қысқа кеңселік хабарлама арқылы білді: «Мэри Фаулер мен кеше үйлендік және Бермудаға бардық».

Сот философиясы

Бреннан Құқықтар туралы заңға берік сенді, мансабының басында оның федералды үкіметпен қатар штаттарға да қолданылуы керек екенін айтты. Ол жиі мемлекетке қарсы жеке құқықтарды қорғайтын позицияны қабылдады, қылмыстық айыпталушыларды, азшылықтарды, кедейлерді және басқа да өкілдігі аз топтарды қолдады. Сонымен қатар, ол әдетте судьялар Хьюго Блэк пен Уильям О. Дугластың абсолюттік либералдық ұстанымдарынан аулақ болды, көпшілік судьялардың қолдауын алу үшін келісімге келуге дайын болды. Бреннанның консервативті қарсыластары оны сот белсенділігін қолдайтын адам деп айыптады, заңдық негіздеме келтірмей нәтижелерді шешетінін айтты. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Бреннан өзінің ең маңызды ісі Голдбергке қарсы Келли ісі екенін айтты, онда жергілікті, штаттық немесе федералды үкіметтер алдын ала жеке куәлік тыңдаусыз адамға әлеуметтік жәрдемақыны тоқтатуға құқылы емес екені шешілді. 1980-жылдары Рейган әкімшілігі мен Ренквист Соты Уоррен Сотының шешімдерін "кері қайтару" деп қорқытқанда Бреннан өзінің құқықтану көзқарастары туралы көбірек айта бастады. 1985 жылы Джорджтаун университетінде сөйлеген сөзінде Бреннан Бас прокурор Эдвин Миздің "түпкі ниеттің құқықтануы" туралы шақыруын "көркемдікке орай тоғысқан мақтандылық" деп сынап, АҚШ Конституциясын "адамдық қадір-қасиет" құқықтарын қорғау үшін оқуды жақтады. Бреннан сондай-ақ "stare decisis" немесе өлім жазасына қатысты "абсолюттік" ұстанымдардан аулақ болуға аз қызығушылық танытты, өйткені ол мемлекеттің жаза ретінде адам өмірін әдейі алуының қатыгез және ерекше екенін сенді. Бреннан мен Тергуд Маршалл, Бреннанның соттағы ең жақын одақтасы, Фурманға қарсы Джорджия ісінде өлім жазасының барлық жағдайда конституцияға қайшы екендігіне келісті және төрт жылдан кейін өлім жазасы конституциялық деп шешкен Греггке қарсы Джорджия ісінің заңдылығын ешқашан қабылдамады. Содан кейін Бреннан немесе Маршалл кезекпен, екіншісі қосылып, өлім жазасын күштен жоймаған іс бойынша кассациялық сотқа шағымданудан бас тарту және сот өлім жазасын жоймаған әрбір шешім бойынша наразылық білдірді. Бреннан сонымен қатар Гласске қарсы Луизиана ісі бойынша кассациялық сотқа шағымданудан бас тарту туралы пікір білдірді. Гласс ісінде сот электр орындығын орындау құралы ретінде пайдаланудың конституциялықлығына шағымдану ісін қараудан бас тартты. Бреннан былай деп жазды: "Дәлелдер электр тогынан өлімнің өте зорлықпен болатынын және "өмірді жай тоқтатудан" әлдеқайда көп ауыртпалық пен қорлық тудыратынын көрсетеді. Куәгерлер тұтқынның "құрылып", "секіріп", "қайырмаға таңғаларлық күшпен қарсы тұратынын" үнемі хабарлайды. "Қолдар қызыл, содан кейін ақ болады, ал мойын арқандары болат ленталар сияқты көрінеді". Тұтқынның аяқ-қолдары, саусақтары, бақайлары және беті қатты бұрылады. Электр тогының күші соншалықты зор, тұтқынның көздері кейде сыртқа шығып, "жақтарына түседі". Тұтқын көбінесе нәжіс шығарады, зәр шығарады, қан мен сілекей құсады". Бреннан электрокуцияның "қазіргі заманғы технологиялық тұрғыдан қарағанда, адамдарды тірідей өртеуге тең" екенін айтып сөзін аяқтады. Бреннан абортты ұлттық деңгейде заңдастырған Роеға қарсы Уэйд ісінде көпшілікпен дауыс берді және шешімді жасауға көмектесті. Бреннан Ротқа қарсы АҚШ ісінде көпшілік пікірін жазды, ол әдепсіздік заңдарына жаңа стандарттар қойды, кейбір қудалауларға рұқсат берді, бірақ жалпы заңдарды күрт жеңілдетті. Кейіннен ол Миллерге қарсы Калифорния ісінде наразылық білдіріп, өзінің позициясын өзгертті, әдепсіздік заңдары конституцияға қайшы екенін дәлелдеді. Бреннан АҚШ-тың О'Брайенге қарсы ісінде көпшілікке қосылса да, ол картаны өртеуді тыйым салатын заңдардың конституциялықлығын қолдады, кейіннен ол Вьетнам соғысына қарсы шықты және Жоғарғы Сот оның заңдылығына қарсылық білдіруден бас тартқан кезде бірнеше рет келіспеді. Сан-Антонио тәуелсіз мектеп округіне қарсы Родригес ісінде Бреннан кедей және бай мектеп округтерінің тең емес қаржыландыруы Тең қорғаныс туралы ережені бұзатынын айтты. Бреннан гомосексуалдардың құқықтарын қолдады. 1985 жылы жыныстық бағдары үшін жұмыстан босатылған лесбиянка мұғалімге қатысты кассациялық сотқа шағымданудан бас тартуға қарсылық білдіріп, Бреннан гомофобияны жария түрде сынады, "Гомосексуалдар тарихи түрде терең және тұрақты зиянды жауыздықтың нысанасы болды және гомосексуалдарға қатысты кемсітулердің себебі ақылға сыймас пікірлер емес, терең бойға сіңген преюдис екенін айтуға болады". Ол Боуэрсқа қарсы Хардвик ісіндегі наразылыққа қосылды, онда штаттардың келісіммен жасалған гомосексуалдық секс жасауды қудалауға құқығы бар екені жарияланды, бұл шешім 1986 жылдың маусымында жарияланды. Ол сот тарихындағы ең либералды судьялардың бірі саналады.

Кейінгі өмір және өлім

1990 жылы Бреннанның зейнетке шығуына жеңіл инсульт себеп болды. Ол бастапқыда қызметін жалғастыруға ниеттенгенімен, дәрігерлері жұмысын жалғастырса, ауыррақ инсультқа шалдығу қаупі бар екенін мәлімдеді. Зейнетке шыққаннан кейін Бреннан ізбасары Дэвид Саутермен достық қарым-қатынасын сақтап келді.

Құрмет пен марапаттар

АҚШ Жоғарғы Сотындағы ұзақ және көрнекті қызметінің нәтижесінде Бреннан көптеген марапаттармен құрметтелді. 1969 жылы Нотр-Дам университеті оған американдық католиктер үшін ең беделді награда саналатын Лаетар медалін табыс етті. 1987 жылы Бреннан сайланған немесе тағайындалған лауазымдағы адам жасаған ең үлкен мемлекеттік қызметі үшін АҚШ сенаторы Джон Хайнц сыйлығын алды, бұл сыйлықты Jefferson Awards жыл сайын табыс етеді. 1989 жылы Нью-Джерси штатының Джерси қаласында 1910 жылы ашылған тарихи Хадсон округі сотының ғимараты оның құрметіне Уильям Дж. Бреннан сотының ғимараты деп аталып, сол жылы ол "Азаттық медалімен" марапатталды. 1993 жылдың 30 қарашасында президент Билл Клинтон Бреннанға Президенттік Азаттық медалін табыс етті. Бреннан қайтыс болғаннан кейін, оның денесі АҚШ Жоғарғы Соты ғимаратының Үлкен залында сақталды. Оның өлімінен бірнеше жыл өткен соң, 2010 жылы Бреннан Нью-Джерси штатының Даңқ залына енгізілді және оның құрметіне Техас штатының Сан-Антонио қаласында Уильям Дж. Бреннан атындағы мектеп ашылды. Бреннан паркі Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласындағы тарихи Эссекс округі ардагерлер сотының қарсы жағында орналасқан және тарихшы Гай Стерлинг оның мүсінін Эссекс округінің жазбалар залы алдына орнатты.