Кіріспе

Хирургиялық процедура

Гемисфераэктомия – нейрохирург жасап, мидың дені сау емес жарты шарын ажырату немесе алып тастау операциясы. Гемисфераэктомияның екі түрі бар. Функционалды гемисфераэктомия – ауру мидың байланысы үзіліп, ол басқа ми мен денеге сигналдар жіберуін тоқтату жағдайы. Анатомиялық гемисфераэктомия – жарты шарды ажырату ғана емес, сонымен қатар ауру мидың бас сүйегінен физикалық түрде алынып тасталуы. Бұл операция көбінесе медициналық емге бағынбайтын эпилепсияны емдеу үшін қолданылады, яғни антиконвульсанттар (құрысуға қарсы дәрілер) құрысуларды тоқтатуға шамасы келмейтін жағдай.

Тарих

Алғашқы анатомиялық жарты шарды алып тастау операциясын 1928 жылы Уолтер Данди жасап, сипаттаған. Бұл глиоманы, яғни ми ісігін емдеуге жасалған тыраш. Емдеуге келмейтін эпилепсияға қарсы алғашқы анатомиялық гемисферектомия 1938 жылы канадалық нейрохирург Кеннет Маккензи жасаған. Оңтүстік Африкадан келген нейрохирург Кринов 1950 жылы жарты шарды алып тастау операциясы бойынша алғашқы жарияланымдар жасаған. Ол операцияны балалардың нәрестелік гемиплегиясы бар пациенттеріне жасады, әсіресе олардың ұстамаларын және танымдық қабілеттерінің нашарлауын емдеу үшін. Криновтың жарты шарды алып тастау техникасы таламус және базальдық ядролардан басқа зақымдалған жарты шарды алып тастады. Кринов жалпы алғанда жақсы нәтижелерді хабарлады, бірақ операциядан кейін бір пациент қайтыс болды. Атап айтқанда, әлсіздік, спастикалық және танымдық қабілеттердің жақсаруы байқалды. Оппенгеймер мен Гриффит алғашқылардың бірі болып потенциалды асқынуларды сипаттады және 1966 жылы олардың нәтижелерін жариялады, олар беткі гемосидероз, гранулярлық эпендимит және обструктивті гидроцефалияны сипаттады. Олар бұл мәселені теориялық тұрғыда шешуге бағытталған хирургиялық әдіс ұсынды, ол қазір функционалды гемисферектомия деп белгілі.

Номенклатура

Гемисферактомияның екі негізгі түрі бар: анатомиялық және функционалдық. Анатомиялық гемисферактомия – мидың бір жарты шарын толығымен алып тастау, оның ішінде төрт бөлігін, базальды ганглиялар мен таламусты алып тастаумен немесе алып тастамай. Дегенмен, толық ажыратудың болмауы қаупі бар, яғни хирургтың ми мен денеге жалғасып қалған талшықтарды қабырсыздан қалдырып кетуі. Бұл қалған талшықтар проблема тудыруы мүмкін, себебі олар ұстамалардың қайталануына әкелуі мүмкін. Гемидекортикация – мидың бір жартысынан қабықты алып тастау, сонымен бірге айналасындағы ақ затты сақтап, қарынша жүйесін сақтауға тырысу. Гемидекортикация бастапқыда толық анатомиялық гемисферактомияда байқалатын кейбір асқынуларды азайтуға бағытталған стратегия ретінде әзірленді. Жақында жасалған бағалау шкаласы ұстамалардан толық арылу мүмкіндігін дәлірек болжауға көмектеседі: HOPS (Hemispherectomy Outcome Prediction Scale). Операциядан кейінгі моторлық функцияға қатысты, кейбір пациенттерде әлсіз жамбасының жақсаруы немесе өзгермеуі мүмкін. Нашар нәтижелерге алып келуі мүмкін факторлар ұстамалардың қайталануы және сақталған жарты шардың құрылымдық аномалиялары болуы мүмкін.

Миды қалпына келтіру жобасы

Brain Recovery Project – коммерциялық емес ұйым, ол жаңа зерттеулерді қаржыландырады және АҚШ-та орналасқан. Бұл ұйым гемисфераэктомия жасаған науқастар мен олардың отбасылары үшін жыл сайын екі күндік конференция өткізеді. Осы жиынның бірнеше мақсаты бар. Басты мақсат – науқастар мен олардың туыстарына операция және одан кейінгі қажетті оңалту туралы ақпарат беру. Бұдан бөлек, науқастар мен отбасылар бір-бірімен байланысып, саладағы мамандардан тәжірибе алмасып, көбінесе зерттеулерге қатысуға мүмкіндік алады.