Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вануату валютасы
Currency of Vanuatu
Ватудың бөлімшелері жоқ, бұл жағдай екі валютаның бірі – Зимбабве алтыны (ZiG) валютасымен қатар кездеседі.
The vatu has no subdivisions, which is one of two currencies where this is the case, alongside the Zimbabwe Gold (ZiG) currency.
Этимология
Вануатудың үш ресми тілінде (ағылшын, француз және бислама) қолданылатын "вату" термині кейбір жергілікті тілдерде (мысалы, Рага тіліндегі "вату") "тас" деген сөзден алынған. Көне Океания тілінен (*patu), содан кейін Көне Малай-Полинезия және Көне Оңтүстік-Шығыс Азия тілдерінен (*batu) шыққан, олардың барлығы да бір мағынаны білдіреді.
The term vatu, used in all three official languages of Vanuatu (English, French, and Bislama), was borrowed from the word for "stone" in some indigenous languages (such as Raga vatu). Ultimately, it descends from Proto Oceanic *patu, from Proto Malayo Polynesian and Proto Austronesian *batu of the same meaning.
Банкноттар
1982 жылдың 22 наурызында Вануату Орталық банкі 100, 500 және 1000 вату номиналында банкноттарды айналымға енгізді. Бұл банкноттар бұрынғы Жаңа Гебридтер франкінің орнына ресми түрде қолданысқа алынды. 1988 жылы 100 вату банкноты айналымнан алынып, оның орнына 100 вату монетасы енгізілді. 1989 жылы 5000 вату банкноты шығарылды. 1993 жылы қаржылық реформадан кейін Вануатудың резервтік банкі қағаз ақша шығару құқығын өз мойнына алып, 500 және 1000 вату номиналында жаңа үлгідегі банкноттарды айналымға енгізді. 1995 жылы алғаш рет 200 вату банкноты шығарылды, бұл 100 вату монетасын беру мөлшерін азайту және сұранысты қанағаттандыру үшін оны көбірек өндіру қажеттігімен байланысты болды. 2011 жылы полимерден жасалған жаңа 5000 вату банкноты шығарылды. 2010 жылдың 28 шілдесінде ескерткіш ретінде полимерлік 10 000 вату банкноты шығарылды. 2013 жылдан бастап ол айналымнан алынып тасталды.
On 22 March 1982, notes were introduced by the Central bank of Vanuatu in denominations of 100, 500, and 1,000 vatu. These officially replaced franc notes of the former New Hebrides. In 1988 the 100 vatu note was withdrawn from circulation and replaced by a 100 vatu coin. In 1989, 5,000 vatu notes were introduced. In 1993, after a financial restructure, the Reserve Bank of Vanuatu took over paper money issuance and introduced newly designed notes for 500 and 1,000 vatu. 200 vatu notes were first introduced in 1995 to cut down on the amount of 100 vatu coins received in change and the need to meet demand by producing more. In 2011, new 5,000 vatu notes were also issued in polymer. Polymer 10,000 notes were issued as a commemorative issue on 28 July 2010. As of 2013, they are no longer in circulation.
АҚШ доллары
Жергілікті тұрғындар кейде 100 ватуға тең болатын шартты доллар туралы айтады, бірақ олар қай елдің валютасын еске алатындарын нақты көрсетпейді. Бұл 1966–1973 жылдар аралығында Жаңа Гебрид франкінің австралиялық долларға 100 франк = 1 доллар бағамымен бекітілген кезінен бастау алады. Қазіргі уақытта тікелей байланыс болмаса да, бұл номиналы төмен валютаның салдарынан туындайтын үлкен сандарды есептеуді жеңілдетеді. Мысалы, Үкіметтің 6 миллиард ватулық бюджеті шындығында шамамен 50 миллион АҚШ долларына тең. Осы шартты доллар тұжырымын бұрынғы 100 вату монетасының мөлшері де қолдады: диаметрі 23 мм болған ол Австралияның 1 долларымен (25 мм) және Жаңа Зеландияның 1 долларымен (23 мм) салыстырылатын болды, ал қалыңдығы он екі қырлы британдық 1 фунт стерлинг монетасымен бірдей еді. Қазір ол тірелмелі жиекті нұсқамен алмастырылды.
Local residents sometimes refer to a notional dollar, equal to 100 vatu, without specifying which country's currency they have in mind. This stems from the period 1966–1973, when the New Hebrides franc was pegged to the Australian dollar at a rate of 100 francs = 1 dollar. Although no relationship currently exists, it simplifies thinking in the larger numbers which a low value unit causes. For example, the Government's budget of VT 6,000,000,000 is in fact only about US$50,000,000. The concept of this notional dollar was supported by the size of the former 100 vatu coin: at 23 mm, it was comparable to the Australian $1 (25 mm) and the New Zealand $1 (23 mm) but the thickness is equivalent to the twelve sided British £1 coin. It has now been replaced by a scalloped version.
Фунт және шиллингтер
Вануату тіліндегі кейбір тілдерде үлкен сандарды санау қиын және жақсы белгілі емес болғандықтан, 10 ватуды әдетте "бір шиллинг", ал 200 ватуды "бір фунт" деп атайды. Мысалы, апма тілінде "50 вату" дегені – "бес шиллинг" мағынасын беретін "селен калим" сөзі. Бұл ватудың фунтқа шаққандағы тарихи айырбас бағамын шамамен көрсетеді, алайда 2008 жылдан бері фунтқа шаққандағы вату саны едәуір төмендеді.
In some Vanuatuan languages, in which counting in large numbers is cumbersome and not well known, 10 vatu is colloquially referred to as "one shilling", and 200 vatu is referred to as "one pound". For example, in the Apma language, "50 vatu" would be selen kalim "five shillings". This roughly reflects the historical exchange rate of the vatu against the pound, although since 2008 the number of vatu to the pound has been significantly lower.
Вануатудағы баламалы валюталар
Вануатудағы көптеген қауымдар әлі де айып төлеу және қалың мал беру сияқты рәсімдік істерді дәстүрлі құнды заттар арқылы жүргізеді, мысалы шошқалар, иілген шошқа тістері және ұзақ боялған кілемдер. Мұндай шараларда вату кейде дәстүрлі құндылықтардың орнына қолданылады, бірақ Ұлттық басшылар кеңесі оны қолдануға қарсы. Вануатудағы Пентикост аралында орналасқан Tangbunia банкі ливатумен есепшоттар мен аударымдар ұсынады, ливату – толық иілген шошқа тісінің құнымен тең валюта бірлігі.
Many communities in Vanuatu continue to conduct ceremonial business such as the paying of fines and bride prices using traditional items of value, such as pigs, curved boars' tusks and long dyed mats. Vatu is sometimes used as a substitute for traditional valuables in such ceremonies, although the National Council of Chiefs discourages this. The Tangbunia bank, based on Pentecost Island in Vanuatu, offers accounts and transfers denominated in livatu, a unit of currency equivalent to the value of a fully curved boar's tusk.