Кіріспе
Португалияның Лажеске жақын әуе базасы, Терсейра аралы, Азор аралдары.
Лажес өрісі немесе Лажес әуе базасы (ˈlaʒɨʃ; Base Aérea das Lajes), ресми түрде №4 әуе базасы (Base Aérea Nº 4, BA4) деп белгіленген, Лажеске жақын және Ангра-ду-Эроишмоның солтүстік-шығысында орналасқан көп мақсатты әуе алаңы. Азор аралдары британдық және американдық авиаторларға аймақтағы одақтас кемелерді қорғауға мүмкіндік берді. 1943 жылдың 1 желтоқсанында RAF Lajes Field-те британдық және АҚШ әскери өкілдері АҚШ Әскери-әуе күштері (USAAF) және АҚШ Әскери-теңіз күштері (USN) Лажес өрісінде атқаратын рөлдері мен міндеттерін көрсететін бірлескен келісімге қол қойды. Порт Ляутидегі 15-ші флоттық әуе қанатының базасынан USN Blimp Squadron 14 (ZP 14 немесе Blimpron 14) дирижабльдері магниттік аномалияны анықтау (MAD) жүйесін пайдаланып, Гибралтар бұғазы маңындағы неміс U-көшбасшыларын іздеу үшін түнгі уақытта су астына қарсы күрес жүргізді. 1945 жылы екі ZP 14 дирижаблі Солтүстік Каролина штатының Уиксвилл қаласынан Бермуда аралдары мен Лажеске, содан кейін Порт Ляутидегі Кроу-филдке (Кенитра әуе базасы) жіберілді.
Соғыстан кейінгі
1946 жылы АҚШ және Ұлыбритания Лажесті Португалияға қайтарды. Португалия Лажесті №4 әуе базасы деп қайта атады және оны Португалия армиясының әуе күштеріне қарастырды. Алайда, АҚШ пен Португалия арасында америкалықтардың Азор аралдарында қалу мерзімін ұзарту жөнінде келіссөздер басталды. АҚШ және Португалия үкіметтері АҚШ әскерилеріне Лажес алаңында тағы 18 айға құқық беретін уақытша келісімге келді: Португалия мен АҚШ үкіметтері арасындағы қарым-қатынас осы күнге дейін сақталып келеді, онда АҚШ әскерилері жалға алу құқығымен орналасқан, ал Португалия үкіметі жер мен инфрақұрылымға меншік құқығын сақтайды. Бұл бөлімшелер Еуропа мен Солтүстік Америка арасындағы Атлант мұхитында іздеу-құтқару (SAR) операцияларын жүргізуге жауапты болды. 1949 жылы Солтүстік Атлантика шарты ұйымы (НАТО) әскери одағы құрылды. Португалия, АҚШ, Ұлыбритания, Канада және басқа да Батыс Еуропа елдері НАТО-ның негізгі мүшелері болды. НАТО одағының арқасында Лажес осы елдердің қолданысына берілді, ал Лажесті пайдалану Португалияның одаққа қосқан маңызды үлесінің бірі болды. Дегенмен, АҚШ Қорғаныс министрлігі Лажес алаңын НАТО келісімдеріне қосымша және бөлек, АҚШ пен Португалия арасындағы күштер статусы туралы келісім (SOFA) бойынша пайдаланды. 1953 жылы Адмирал Линд Д. Маккормик, АҚШ Атлантика командасының бас қолбасшысы, Азор аралдарында АҚШ күштері (USFORAZ) деп аталатын бағынышты біріктірілген команданы құрды. USFORAZ-дың бірлескен штабын АҚШ армиясының, Әуе күштерінің және Теңіз жаяу әскерлерінің шағын құрамы құрады, ол Азор аралдарында АҚШ пен Португалия арасында байланыс жасады. 1950 жылдардың соңында Лажеске АҚШ Әуе күштерінің жанармай құю/танкерлік ұшақтары орналастырылды, олар Атлант мұхитын кезіп өтетін АҚШ ұшақтарына ұшу кезінде жанармай құюды қамтамасыз етті. Кейбір танкерлік бөлімшелер 1965 жылы Лажестен кетіп қалды, бірақ кейін басқалары қайтып келді, әсіресе АҚШ Әуе күштерінің Boeing KC-135 Stratotanker ұшақтары. Бұл өзгеріс, сондай-ақ жаңа, ұзақ қашықтыққа ұша алатын ұшақтардың енгізілуі Лажес арқылы өтетін ұшақтар санының біртіндеп азаюына әкелді. Әскери әуе көлігі қызметі (MATS) және оның ізбасары Әскери әуе көлігі бас басқармасы (MAC) базадағы ӘҚК қызметіне жауапты болды, ал бір кезде 1605-ші Әскери әуе көлігін қолдаушы қанат ӘҚК-ның үй иесі ретінде әрекет етті. Лажес алаңы "суық соғыс" саясатында да маңызды рөл атқарды. 1932 жылдан 1968 жылға дейін Португалия Антониу де Оливейра Салазардың диктатурасының билігінде болды, бірақ АҚШ үкіметі оның Estado Novo үкіметімен, әсіресе 1943 жылдан кейін достық қарым-қатынас сақтап келді. Лажес алаңының әскери маңызы "суық соғыс" кезінде Салазар үкіметінің Португалиядағы диктаторлық билігіне қатысты алаңдаушылықтардан басым түсті. 1961 жылы Португалия Әуе күштерінің EICAP (ауыр ұшақтарды жетілдірілген оқыту бөлімі) Лажеске көшірілді, ол Douglas C-47, Douglas C-54 және кейінірек CASA C-212 Aviocar ұшақтарын пайдаланды. Португалиялық отарлық соғыс кезінде, 1961 жылдан 1975 жылға дейін Лажестегі Әуе күштерінің ауруханасы Португалия қарулы күштерінің үш түрінен жараланған және ауыр күйген жауынгерлерді емдеу және оңалтудың негізгі орталығы ретінде жұмыс істеді. 1973 жылғы Йом-Киппур соғысы кезінде Лажес алаңы АҚШ-тың Израильге Nickel Grass операциясы бойынша әуе көлігі миссиясын қолдады, бұл Лажестегі АҚШ Әуе күштері базасының маңыздылығын көрсетті. Лажестегі тағы бір маңызды "суық соғыс" операциясы - АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Лажес әскери-әуе базасындағы (NAF Lajes) теңіз әуе күштері бөлімшесі, ол әуе базасында жалға алушы болып табылды. NAF Lajes және оған байланысты тактикалық қолдау орталығы (TSC)/Су асты кемелеріне қарсы соғыс операциялары орталығы (ASWOC) АҚШ Әскери-теңіз күштерінің P-2 Neptune және кейіннен P-3 Orion теңіз патрульдік ұшақтарының ротациялық жасақтарын қолдады, олар аймақта кеңестік шабуыл, басқарылатын зымыран және баллистикалық зымыранға қарсы су асты кемелерін қадағалады. Кеңес Одағы мен Варшава шартының ыдырауымен және "суық соғыстың" аяқталуымен Лажестегі P-3 операциялары азайды, ал Теңіз әуе күштері бөлімшесі 1990 жылдардың соңында таратылды.
Карнерадан кейінгі революция
1978 жылғы Португалия әуе күштерінің қайта ұйымдастырылуынан кейін, Лажес әуе базасында екі тұрақты ұшу бөлімі болды: CASA C 212 ұшақтарымен жабдықталған 503-ші эскадрилья және Aérospatiale SA 330 Puma тікұшақтарымен жабдықталған 752-ші эскадрилья. 1980 жылы Лажесте Fiat G.91 истребитель-бомбардировщиктерімен жабдықталған 301-ші эскадрильяның жасағы құрыла бастады, ол 1981 жылы 303-ші эскадрилья "Ягуарлар" болып кеңейтілді. Азор аралдарындағы жер сілкінісі Терсейра аралына әсер етті. Лажес алаңының зақымдануы минимал болды, бірақ аралдағы португалдық қауымдастықтар ауқымды зақымдарға ұшырады. Әскери қызметкерлер азық-түлік, баспана, жабдықтар және адам күштерімен жауап берді. 1984 жылдың жазында Лажес "SILK PURSE" деп аталатын жаңа миссияны қабылдады. Boeing EC 135 ұшақтары Лажес алаңында АҚШ-тың Еуропадағы Бас қолбасшысының әуедегі басқару пункті ретінде жұмыс істей бастады. Ұшақтармен бірге Еуропадағы АҚШ әуе күштерінің және Еуропалық әскерлер штабының ұшқыштары келді. Бұл миссия 1991 жылдың тамызының соңында аяқталды. 1990 жылы 303-ші эскадрилья таратылды. Лажес Персид шығанағындағы соғыс кезінде үлкен әуе көлігін қолдады. Жердегі күштердің бірінші күні 90-нан астам ұшақ Лажестен өтті. Стратегиялық әуе командасы (SAC) әуе көлігін қолдау үшін Лажесте 802-ші әуеге жанармай құю қанатын (P) құрды. Операцияның шыңында 33 жанармай құю ұшағы және 600 әскер Лажеске орналастырылды. Персид шығанағындағы соғыс аяқталғаннан кейін, Лажес басқаруы Әуе қозғалысы командасынан Әуе ұрыс командасына ауысты. 1993 жылы 503 және 752 эскадрильялар C 212 және Aérospatiale Puma ұшақтарын пайдаланатын бірыңғай 711 эскадрилья "Albatrozes" (Albatrosses) болып біріктірілді. Португалиялық 711 эскадрилья 2006 жылдың 30 қарашасында таратылды. Осымен ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Aerospatiale Puma тікұшағы қызметтен шығарылды. Puma тікұшақтары қазіргі заманғы AgustaWestland AW101 Merlin тікұшақтарымен ауыстырылды: Португалия үкіметі SAR, CSAR және балық шаруашылығын қорғау үшін он екі дана сатып алды. No.4 әуе базасы Лиссабон маңындағы Монтиходағы No.6 әуе базасынан 751-ші "Pumas" эскадрильясынан тұрақты бөлініп алынған үш Merlin тікұшағын алды. Олар 2006 жылдың 1 желтоқсанынан бастап дереу қызметке кірісті. Алайда, келесі айларда техникалық қызмет көрсету мәселелері пайда болды, бұл өндірушіден қосалқы бөлшектердің жетіспеушілігімен бірге Португалия әуе күштерін Азор аралдарындағы Merlin тікұшағын қызметтен шығаруға мәжбүр етті. Соңғы Merlin 2009 жылдың 19 наурызында Монтихоға қайтып оралды. SAR миссиясын қауіпке ұшыратпау үшін Португалия әуе күштері Puma паркін қайта жандандыруды шешті: 2008 жылдың шілдесінде төрт Puma тікұшағы Бежадан Лажеске дейін Porto Santo аралындағы Porto Santo әуежайы және Santa Maria аралындағы Santa Maria әуежайы арқылы Атлантика мұхитын кесіп өтті. 1997 жылдан бастап, Лажес ұшу жолағын Аэроэкспедициялық күш (AEF) деп аталатын жаңа USAF операциялық тұжырымы бойынша ірі ауқымды истребитель ұшақтарымен толтырылды. Лажес сонымен қатар B 52 Stratofortress және B 1 Lancer бомбалаушы ұшақтарын әлемдік әуе миссияларында қабылдады, сондай-ақ екі жылда бір рет өткізілетін Солтүстік Викинг жаттығуы сияқты көптеген НАТО жаттығуларын қолдады. Лажес әуе базасы Бельгия, Бразилия, Канада, Колумбия, Дания, Франция, Германия, Грекия, Үндістан, Израиль, Италия, Нидерланды, Пәкістан, Польша, Катар, Ресей, Испания, Швеция, Ұлыбритания және Венесуэла сияқты түрлі елдердің ұшақтарына қызмет көрсетеді. Әуеайлақ NASA ғарыш шаттлының резервтік қону алаңы болды және қазір барлық типтегі ұшақтар үшін медициналық немесе техникалық төтенше жағдайлардағы айналдыру әуежайы ретінде қызмет етеді. Жыл сайын барлық типтегі 50-ге жуық ұшақ Атлантиканың ортасындағы қауіпсіз баспана ретінде Лажеске айналады.
2000 қазіргі заман
2009 жылы Лажес Атлантика мұхитындағы кемелер қатынасының қауіпсіздігін қамтамасыз етті, Атлантиканы кесіп өтетін ұшақтардағы медициналық немесе техникалық апат жағдайларында қауіпті баспана болды, сондай-ақ АҚШ Әуе күштерінің Ирак және Ауғанстандағы әскери операцияларын қолдады. Танкерлік, көліктік және жол тасымалдау ұшақтары шығысқа немесе батысқа қарай жиі тоқтады. Келесі он жылда жаңа құрылған AFRICOM-ды қолдау үшін Лажес арқылы өтетін АҚШ Қорғаныс министрлігінің ұшақтарының саны артуы күтілуде. 2006 жылдың тамызында португалдық жаңалықтар агенттіктері екі үкімет Лажесті F-22 Raptor эскадрильясын даярлау үшін пайдалануға рұқсат беретін жаңа келісімді талқылап жатқанын хабарлады. 1943 жылдан бері АҚШ әскерінің Лажесті пайдалануы Португалияға АҚШ-пен дипломатиялық қарым-қатынастарды нығайтуға, сондай-ақ Португалия Қарулы күштеріне әскери жабдықтар алуға мүмкіндік берді, оның ішінде екі A-7P Corsair II эскадрильясы және Peace Atlantis I бағдарламасы аясында F-16 Fighting Falcon ұшақтарын бірлесіп қаржыландыру. 2010 жылдың тамызында португалдық жаңалықтар агенттіктері F-22 Raptor ұшақтарының Лажесті Атлант мұхитындағы Dissimilar Air Combat Training (DACT) жаттығулары үшін платформа ретінде пайдалану жоспарынан бас тарту туралы хабарлады. Қорғаныс министрлігінің мәліметтеріне сәйкес, жоспар бюджеттік шектеулерге байланысты тоқтатылды. Бұл Лажестегі әскери ортаға соққы ретінде қарастырылды, сонымен қатар базаның болашағы және Азор аралдарында жұмыс істейтін жұмысшылардың қауіпсіздігі туралы алаңдаушылық тудырған аймақтық саяси күштердің күмәнін оялды. Португалия АҚШ әскері Лажесті тастап кеткен жағдайда, Қытай Халық Республикасымен келісімге қол қою мүмкіндігін қоса алғанда, мүмкін болатын шараларды қарастырды. 2012 жылдың 27 маусымында премьер-министр Вэнь Цзябао Лажесте төрт сағатқа тоқтады және аралды аралады. 2012 жылдың 13 желтоқсанында АҚШ Қорғаныс министрлігі, әуе күштерін қайта құруға бағытталған ірі жобаның бөлігі ретінде, Лажес әуе базасының қанатын әуе базасының тобына айналдыратынын хабарлады, бұл 2014 қаржы жылының соңына дейін 400-ден астам әскери қызметкер мен 500 отбасы мүшесін қысқартуды білдіреді. Бұл күштерді қысқарту жылдық 35 миллион доллар үнемдеуге мүмкіндік береді деп есептеледі.
Транзит аялдамасы
База Атлантиканы көліктік, VIP, жаттығу, көмек немесе гуманитарлық міндеттер үшін кесіп өтетін НАТО және НАТО-ға жатпайтын қарулы күштердің активтерін қолдайды. Азаматтық терминал сонымен қатар аралға немесе одан әрі ұшатын жолаушылар және жүк авиалайнерлерін, атқарушы, корпоративтік және жеке ұшақтарды қолдауда маңызды рөл атқарады, себебі Азор аралдары тобындағы орталық орналасу оны жанармай құю немесе аялдама үшін идеалды орынға айналдырады. Соңғы бес жылда Антонов Ан-124 және Ан-225 ұшақтары Солтүстік және Оңтүстік Америкаға арналған ірі көлемді жүктерді тасымалдауға жиі пайдаланылды. Лахес 15 000 ұшаққа, оның ішінде АҚШ және тағы 20 одақтас елдің истребительдеріне қолдау көрсетеді. Географиялық орны осы әуе базасын Америка Құрама Штаттары мен НАТО-ның соғыс жүргізу қабілеті үшін стратегиялық маңызды етеді. Бұдан өзге, шағын коммерциялық авиация терминалы Солтүстік Америка және Еуропадан, әсіресе материктік Португалиядан жоспарланған және чартерлік рейстерді қабылдайды. Ол сондай-ақ Азор архипелагының басқа аралдарымен коммерциялық әуе трафигін қадағалайды, сонымен қатар коммерциялық әуе компаниялары, атқарушы және корпоративтік ұшақтар, жүк тасымалдаушылар, шағын жеке ұшақтар, үкіметтік рейстер, гуманитарлық миссиялар және басқа да рейстер үшін Атлантика арқылы жанармай құю және аялдама қызметтерін ұсынады.
АҚШ Әуе күштері
Лахес алаңында 65-ші әуе базасы тобы орналасқан, ол өз кезегінде Еуропадағы АҚШ әуе күштеріне бағынады. Топ АҚШ Қорғаныс министрлігіне, НАТО-ға және қондырғы арқылы өтетін басқа да уәкілетті ұшақтарға базалық және жол бойындағы қолдау көрсетеді. Әлемдік экономикалық дағдарысқа байланысты АҚШ үкіметі Лахестегі әскери контингентті 170-тен аспайтын белсенді қызметтегі әскери қызметшілерге дейін қысқартуға шешім қабылдады. Әскери қызметшілердің отбасылары АҚШ-қа немесе басқа жерге көшіріледі, бірнеше ғимараттар, жатақханалар мен үйлер пайдаланылмайтын болады. Бұл күрт қысқартылған құрам Лажестің операциялық миссиясын сақтап отыруға жауапты болады, бірақ 2014 жылдың наурыз айынан бастап тиісті өзгерістер енгізіледі. 65-ші әуе базасы тобынан басқа, Лахес алаңында АҚШ армиясының әскери көлік басқару командалығының 1324-ші әскери порт командалығы (жақын маңдағы Прая да Витория портында), АҚШ әуе күштерінің әуе қозғалысын қолдау эскадрильясының 729-шы бөлімі, Әуе күштерінің қоғамдық байланыс агенттігінің 6-шы бөлімі, Әуе күштерінің арнайы тергеулер кеңсесінің 250-ші бөлімі, DLA Disposition Services және Қорғаныс комиссариаты агенттігі сияқты бөлімшелер де бар. Лахес алаңында 65-ші байланыс эскадрильясы да орналасқан, ол базаға жоғары жиілікті жаһандық байланыс жүйелері (HFGCS), жер радиосы, жер радары, спутниктік байланыс (SatCom) және криптография арқылы байланыс қамтамасыз етеді.
Азаматтық операциялар
Азаматтық операторлар Португалияның азаматтық авиация дирекциясы (INAC) шығарған Португалияның AIP-сінде көрсетілген ережелерге сәйкес қонуға рұқсат алғаннан кейін Терсейра әуежайынан/Лажес әуе базасынан пайдалана алады.
Негізгі бірліктер
Лахес алаңында орналасқан бөлімдер. GSU деп белгіленгендері және олардың бағынышты бөлімшелері – географиялық тұрғыдан бөлек бірліктер, олар Лахесте орналасқандықтан, басқа жердегі бас бөлімшеге есепті.
Апаттар мен оқиғалар
1951 жылғы 31 қаңтарда Португалияның Лиссабон қаласынан ұшып шыққан, Португалия әуе күштеріне тиесілі Douglas C-54 Skymaster ұшағы Лажес әуежайына жақындағанда теңізге құлап, борттағы 14 адамның барлығы қаза тапты. 1954 жылғы 9 тамызда Avianca әуе компаниясына тиесілі Lockheed L-749A 79 Constellation ұшағы ұшып шыққаннан кейін үш минут өткен соң апатқа ұшырады. Ұшақ теңізге қарай оңға емес, солға қарай бұрылып, төбеге шағылысып, борттағы 30 адамның барлығы қаза тапты. 1956 жылғы 10 қазанда АҚШ Әскери-әуе көлігі қызметіне тиесілі Douglas R6D-1 Liftmaster көліктік ұшағы Англияның RAF Lakenheath әуе базасынан Лажес әуежайына бағытталған рейсі кезінде Атлант мұхитының үстінде жоғалып кетті, нәтижесінде борттағы 59 адамның барлығы қаза тапты. 1976 жылғы 3 қыркүйекте Венесуэла әуе күштеріне тиесілі C-130 Hercules ұшағы "Эмми" дауылы кезінде апаттық қонуға тырысқанда құлады. Ұшақ қону жолына жақындағанда, желдің күркіреуі салдарынан төбеге соғылып, борттағы 68 адамның барлығы қаза тапты. Қаза болғандардың көп бөлігі Каракастағы Венесуэланың Орталық университетінің студенттік хорының мүшелері еді, олар Барселонаға сапарлап бара жатқан. 1978 жылғы 26 сәуірде АҚШ Әскери-теңіз күштеріне тиесілі P-3 Orion ұшағы оқу миссиясын аяқтағаннан кейін, шамамен 20 шақырым қашықтықта Атлант мұхитының үстіне құлап түсті. Су бетінде аз ғана қалдықтар табылды және жеті экипаж мүшесінің барлығы қаза тапты. Апаттың себебі белгісіз күйде қалды. 1998 жылғы 4 ақпанда Air Luxor әуе компаниясына тиесілі Antonov 12BP ұшағы ұшып көтерілген кезде апатқа ұшырады, себебі үшінші қозғалтқыш тоқтап, қауырсыны іске қосылды. Ұшақ оңға бұрылып, жылдамдығын жойып, төбеге құлап, борттағы 7 адамның барлығы қаза тапты. 2001 жылғы 24 тамызда Air Transat 236 рейсі – бортында 293 жолаушы және 13 экипаж мүшесі бар Airbus A330 ұшағы Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласынан Лиссабонға бағытталған рейсі кезінде Атлант мұхитының үстінде жанармай таусылып, сырғанап қонды. 2017 жылғы 26 сәуірде British Airways 2263 рейсі Лондон Гатвик әуежайынан Ямайканың Кингстон қаласына бағытталған рейсі кезінде екі жолаушы мен кабина экипажы арасындағы дау-жанжалға байланысты Лажес әуежайына жоспарланбаған қону жасады. Жолаушылар эконом-кластан бірінші кластың жолаушылар салонына көшуді талап еткен. Жолаушылар түсірілгеннен кейін және португал полициясы сұраққа алғаннан кейін рейс жалғасты. 2020 жылғы 20 наурызда Мексиканың Мехико қаласынан Испанияның Барселона қаласына бағытталған Aeromexico 37 рейсі Лажес әуежайына жоспарланбаған апаттық қону жасады. Boeing 787 Dreamliner ұшағының пилоты пилот кабинасындағы жарылған жел әйнегіне байланысты төтенше жағдай жариялады.