Кіріспе

Кипрдің патшасы 1324 - 1358 жылдар аралығында. Хью IV (1293/1296 – 10 қазан 1359) 1324 жылдың 31 наурызынан 1358 жылдың 24 қарашасына дейін Кипр патшасы болды, сондай-ақ, формальды түрде, Хью II ретінде Иерусалим патшасы, өліміне дейін. Кипр констеблі Гюдің (Кипрдің Хью III-нің ұлы) және Ибелиннің Эшивасының ұлы Хью 1318 жылы әкесінен кейін Кипр констеблі болды, ал Генрих II-нің ұлдары болмағандықтан, кейіннен ағасы Генрих II қайтыс болғаннан соң Кипр тағына отырды. Ол Пуатье-Лузиньян әулетінің мүшесі еді. Кипр патшалығы Хью IV және Петр I билік еткен кезде өзінің қуаты мен гүлденуінің шыңына жетті.

Жастық шақ

Хью, Кипр патшасы Генрих II-нің інісі Гю мен Ибелин әулетінің мүшесі Эшиваның ұлы болды. Эшива 1291 жылы Гюге тұрмысқа шығар алдында Мысырлық Мамлюктерге Бейрут билігін жоғалтқан еді. Әкесі қайтыс болғанда Хью үш жаста болды және ол патша болған ағасының үйінде тәрбиеленді. 1306 жылы Генрих өзінің үлкен ағасы Амальрикке, оның мұрагері болғандықтан, билікті беруге мәжбүр болды. 1310 жылы Амальрик өлтірілді, бұл Генрихтің таққа қайта оралуына жол ашты. 1310 жылдардың басында Генрих қырықтан асып, үйленбеген және баласы болмайтын еді. Оның соңғы тірі қалған інісі Эймери, теория бойынша, оның орнын басуға тиіс болды, бірақ 1310 жылдан бастап 1316 жылы қайтыс болғанға дейін Амальрикке көмектескені үшін түрмеге қамалды. 1318 жылы патша Хьюді Кипр констеблі етіп тағайындады, бұрын Гю осы қызметте болған болатын. Генрихтің ағалары Амальрик пен Гюдің ұлдарынан гөрі, патшаның үлкен қарындасы Мария 1322 жылы қайтыс болғанға дейін мұрагер болып саналды. Ол Генрихпен арагондық патшалық отбасына үйленді, бірақ балалы болмады. Өмірінің соңына қарай Генрих, нақты дәлелдер болмаса да, Хьюді мұрагер етіп тағайындауды жоспарлаған болуы мүмкін. Алайда, Генрихтің тірі қалған аға-інілері Элис пен Хелвис, Хьюға қарағанда Генрихке жақын туыс болғандықтан, заң бойынша мұрагерлікке күштірек талапкерлер еді.

Кiру

1324 жылғы 31 наурызда Генрих патша қайтыс болғанда, адал вассалдардың шұғыл жиыны Хьюдың құқықтарын кез келген қарсыластардан қорғауға ант берді. Генрихтің патшалықта қалған жалғыз еркек туысы болғандықтан, Хью жаңа патша болуға ең лайықты кандидат еді. Генрих 1 сәуірде жерленді, ал келесі күні Жоғары сот отырысында Хью таққа талап етті. Оның өкілі еркек мұрагерлікке қатысты аргументтер келтірді, бұл ертедегі прецеденттерді қате түсінуі немесе әдейі бұрмалауы мүмкін еді. Вассалдар Хьюдың талабын оның әпкелері Элис пен Хелвиске қарағанда жоғары бағалады. 15 сәуірде ол Никосиядағы Әйя София соборында Кипр патшасы болып таж кигізілді. Генрихтен ол Иерусалим патшалығына деген құқықты да мұра етті, оның соңғы бөлігі 1291 жылы мұсылмандардың қолына өтті. Иерусалим патшалары дәстүрлі түрде таж кигізілген Тир қаласы (қазіргі Ливан) да басып алынғандықтан, Хью Иерусалим тажын Фамагустада алды, бұл вассалдар мен дін қызметкерлері үшін ең қолайлы балама деп есептелді. Осылайша Хью Кипр патшалары арасында жаңа дәстүрді қалыптастырды. Хью билікке келгеннен кейін жасаған алғашқы істерінің бірі – Жоғары соттың оның алдыңғы патшасының қайта орнатуына қарсылық көрсеткен барлық вассалдардың феодальдық иеліктерін тәркілеу туралы шешім қабылдауы болды. Генрих оларды 1318 жылдан бері түрмеде ұстап тұрған, бірақ Хью олардың жерлерін тартып алып, босатуға шешім қабылдады. Оның мақсаты, Амальриктың жақтастарын Амальрик ұлдарының пайдасына құтқару жоспарларын жасау мүмкіндігінен айыру болған шығар. 1325 жылы Хью үйлену арқылы өзінің Лузиньян әулеті мен Генрихке қарсы болған Ибелин әулеті арасындағы араздықты бейбітшілікке келтіруге тырысты.

Династиялық саясат

Хьюдың алғашқы әйелі – Яффа графының қызы Мария Ибелиндік болды. Хью мен Марияның Гай есімді ұлы болды. 1318 жылы оның қайтысынан кейін Хью, оның алыс туысы Элис Ибелинге үйлену үшін Пападан рұқсат алды. Олардың кем дегенде сегіз баласы болды, олардың бесеуі ересек жасқа жетті. Балаларының көптігі Хьюға Батыс Еуропаның билеушілерімен династиялық байланыстар орнатуға мүмкіндік берді, бұл оның алдыңғылары үшін жетістікке жету қиын болған. 1330 жылдың қаңтарында Хью Гайды Бурбон герцогы Людовик I-нің қызы Марияға үйлендірді. Людовик француз Капетия әулетінің екінші тармағына жатты және Францияның қасиетті жерді қайтарып алу мақсатындағы крест жорығын жоспарлауға белсенді қатысты. Хью осы некенің Киелі жерге бақылауды күшейтуге көмектесетініне үміттенді, әсіресе 1270 жылдардан бері Люзиньилердің Иерусалим тағына талап етуін даулап келген Анжу Капетия үйінің қарсылығына қарсы. 1337 жылы Англиямен жүз жылдық соғыс басталғанда Людовиктің крест жорығын бастау үміті күйреп қалды. Гай 1330-жылдардың соңында мемлекеттік істерге қатыса бастады және Кипр констеблі болды, бірақ 1343 жылы қайтыс болды. Хью үш баласы арқылы Кипрдің Арагон патшалық отбасымен байланысын қайта жаңғыртты. Арагондықтар тек Арагонды ғана емес, Сардинияны, Сицилияны, Балеар аралдарын және Афинаны түрлі тармақтар арқылы басқарды, сонымен қатар Лузиньилердің Неаполь Анжу патшаларымен және Генуя Республикасымен болған антагонизмін бөлісті. 1337 жылы Хьюдың қызы Эшиваның Мальорка тармағының өкілі Фердинандқа үйленуіне рұқсат алынды, ал неке 1340 жылы өтті. Алайда, Эшиваның құдайына берілген қалыңдыққа байланысты Хью мен Фердинанд арасында қатты жанжал туды, сондықтан Арагон патшасы IV Петр және Папа XII Бенедикт Хьюды Фердинандқа зиян келтірсе, Арагонның қарсы шаралары болатыны туралы ескертті. Бенедикт сонымен қатар Фердинандқа әкесіне құрметпен және сабырлылықпен қарауды ұсынды. Фердинанд Хьюдың өзіне жасаған қорлықтарын, үй ішіндегілеріне жасаған зорлықтарын және францискандықтарға жасаған шабуылдарын жазды. 1342 жылдың ортасынан кейін, одан күштеп бөлініп кеткенін мәлімдеп, Фердинанд әйелі мен қызын тастап, Еуропаға оралды. Екінші арагондық одақ 1343 жылы Хьюдың 12 жасар ұлы Жанның Сицилиялық Констанциямен, Хьюдың інісі II Генрих пен Армения королі V Леоның 40 жасар жесірімен үйленуімен жүзеге асты. Хью Арагондықтармен қарым-қатынасын жақсартуға және Констанцияның кипрлік және армяндық құдайынан Жанға кіріс табуға үміттенген болуы мүмкін. Констанция бірнеше жылдан кейін қайтыс болды. Хью ұлы Петрдің алғашқы некесі де экономдылық тұрғысынан жасалған болуы мүмкін. Бай және жасы үлкен әйелі Монфорт Эшива қайтыс болған кезде Петр тақтың мұрагері ретінде қарастырылды және оның некесі Хьюдың сыртқы саясаттағы мүдделерін ілгерілету үшін пайдаланылуы мүмкін еді. Осылайша үшінші және ең маңызды арагондық одақ, Петрдің 1353 жылы Рибагорза графы Питердің қызы Элеонорамен үйленуі аяқталды. Дегенмен, Хьюдың династиялық одақтары оған қаншалықты құнды болса да, ол Франция және Арагон патшаларымен теңесе алмады, өйткені оның балалары патшалардың жақын туыстарына үйлене алмады.

Тұлға

Хьюдың билік етуі тарихи дереккөздерде жақсы жазылмаған, сондықтан ол көбіне белгісіз тұлға болып қала береді. Оның аралдық патшалығына келгендер оны ізгі, әділ санаған, бірақ күйеу баласы оны қатыгез тиран ретінде бейнелеген. Бұл 1349 жылы оның ұлдары Питер мен Иоанн Кипрден құпия түрде, тіпті оның қалауына қарсы, Батыс Еуропаға сапар шеккен кездегі патшаның іс-әрекеттерімен расталады. Хью оларды қайтарып алу үшін көп еңбек етіп, көп шығын жұмсады, содан кейін папа араласпағанша, оларды Кирения қамалына қамады.

Мұрагерлік

1343 жылы оның үлкен ұлы Гай қайтыс болғаннан кейін, Хью IV-тің мұрагерлік мәселесі күрт шиеленісті. Кипр мен Иерусалим дәстүрлері Хьюдың тірі қалған үлкен ұлы Петрді қолдады, бірақ Гай Бурбонның Мариясынан ұл тастап кеткен еді – Гю. Гайдың ұлы мен оның ана жағынан туған туыстары Гай мен Марияның неке шартында Гай король Хьюдан бұрын қайтыс болған жағдайда, олардың кез келген ұлының таққа мұрагер болу құқығын қамтамасыз ететін тармақ бар екенін мәлімдеді. Папа Клемент VI немересінің талабын қолдады, егер мұндай тармақ болса, бірақ 19 ғасырдағы француз тарихшысы Луи де Мас Латри жариялаған шартында ол кездеспейді. Хьюдің келіні мен немересімен қарым-қатынасы жаман болды. Ол оларға 1346 жылға дейін, яғни папа Марияның күйеулік үлесін төлеп, оны босатуды сұрағаннан кейін екі жыл өткен соң ғана Кипрден кетуге рұқсат бермеді. Марияның күйеулік үлесін төлеу мәселесі даулы болып қала берді, ал король папаның оның ұлына табыс көзі табу туралы өтініштерін назарға алмаған сияқты. 1358 жылдың 24 қарашасында Хью IV немересінің талабын болдырмау үшін Петрді Кипр патшасы етіп таж кигізді. Мұрагерді таж кигізу Кипрде бұрын болған емес, бірақ Францияда бұрынғы ғасырларда кең таралған және Иерусалимде де болған. Хью IV 1359 жылдың 10 қазанында қайтыс болды.