Кіріспе
Солтүстік Ирландиядағы саяси партия. Солтүстік Ирландияның Жасыл партиясы (Comhaontas Glas Thuaisceart Éireann), кейде NI деп қысқартылатын, Солтүстік Ирландиядағы саяси партия болып табылады. Әлемдегі көптеген жасыл саяси партиялар сияқты, оның да бастауы 1970-ші және 1980-ші жылдардың басындағы ядролық қаруға қарсы, еңбек және бейбітшілік қозғалыстарында жатыр. 2006 жылдан бері партия Ирландияның Жасыл партиясының бөлігі ретінде жұмыс істейді және Шотландияның Жасыл партиясы және Англия мен Уэльстің Жасыл партиясы сияқты басқа жасыл партиялармен де байланыс сақтайды. Партияның Солтүстік Ирландиядағы жастар бөлімі – «Жас жасылдар» бар. Сондай-ақ партияның ЛГБТ саясаты мен Солтүстік Ирландиядағы белсенділер тобы – «Квир Гринс» жұмыс істейді.
The Green Party Northern Ireland (Comhaontas Glas Thuaisceart Éireann), sometimes abbreviated as Green Party NI, is a political party in Northern Ireland. Like many green political parties around the world, its origins lie in the anti nuclear, labour and peace movements of the 1970s and early 1980s. Since 2006, the party has operated as a region of the Green Party of Ireland and also maintains links with other Green parties, including the Scottish Greens and the Green Party of England and Wales. The party has a youth wing operating in Northern Ireland, the Young Greens. The party also has LGBT policies and an activist group operating in Northern Ireland, the Queer Greens.
Саясат
"Жасылдар" партиясының төрт негізгі құндылығы бар: әлеуметтік әділдік, экологиялық тұрақтылық, халықтық демократия және зорлық-зомбылықсыздық. Ол Солтүстік Ирландиядағы көптеген партияларға қарағанда солшыл бағыттағы деп саналады. Солтүстік Ирландия Ассамблеясына кіргеннен бері "Жасылдар" партиясы бірнеше маңызды науқанға қатысты, оның ішінде таза өзендер және ядролық қаруға қарсы науқандар, фрекингке қарсылық және үнемдеу саясатына қарсы күрес. Партия сондай-ақ Белфасттың Солтүстік жағалауында және Лау-Нейг көліндегі қоқыс өртеу қондырғыларын салуға, сондай-ақ Джордж Бест Белфаст қалалық әуежайындағы ұшу-қону жолағын ұзарту ұсыныстарына қарсы науқан жүргізді. Партия саясатта үлкен ашықтық болуын қалайды және Солтүстік Ирландиядағы саяси қаржыландыру ашық жариялануы керек деп санайды. Солтүстік Ирландия Ұлыбританияның саяси донорлықтары құпия сақталатын жалғыз аймағы. Партия есірткіге байланысты өлімдерді азайту үшін есірткіні қылмыстық жазадан босату мәселесін қарастыру үшін азаматтар жиналысын өткізуді ұсынады. 2021 жылдың наурызында, сол кездегі партияның орынбасары және 2022 жылдың тамызынан бері партия басшысы Малахай О’Хара, «қазіргі тәсіл тиімді емес екені анық» болғандықтан, есірткіні заңдастыру және зиянды азайту моделін қарастыру қажет екенін айтты. 2020 жылы ресми мәліметтерге сәйкес, Солтүстік Ирландияда есірткіден 218 адам қайтыс болды. Бұл көрсеткіш 2019 жылы тіркелген 191 дерекке қарағанда жоғары, ал 2010 жылы 92 адам қайтыс болған, яғни он жыл ішінде көрсеткіш екі еседен астамға өсті.
Тарих
1981 жылдың мамыр айында Солтүстік Ирландияда өткен жергілікті сайлауда Питер Эмерсон, Эвриль МакКэндлес және Малкольм Сэмюэлс Солтүстік Ирландияда «Экология» аталымын қолданған алғашқы кандидаттар болып тіркеліп, тиісінше 202, 81 және 61 дауыс жинады; біріншісі үлкен қалалық аймақта, ал қалған екеуі кішкентай ауылдық округтерде. Эмерсон бұрын 1977 жылы осы аймақта кандидат болған еді. 1983 жылдың мамыр айында Солтүстік Ирландияның Экология партиясы Белфаст қаласындағы «Еуропа» қонақ үйінде өткен баспасөз конференциясында британдық және ирландтық Экология партияларының өкілдерінің қатысуымен құрылды. Осы кезде үш партия Солтүстік Ирландия мәселесі бойынша біртұтас саясат ұсынды – бұл Ұлыбритания мен Ирландияның саяси партияларының Солтүстік Ирландия бойынша алғашқы ортақ саясаты болды. 1985 жылы Ирландия Республикасы мен Ұлыбританиядағы экология партиялары өздерінің атауларын «Жасылдар партиясы» деп өзгертті. 2006 жылы партия Ирландияның Жасылдар партиясының бөлігіне айналды. 2010 жылы ЛГБТ Жасылдар NI құрылды: Солтүстік Ирландиядағы ЛГБТ қауымдастығының мәселелеріне арналған саяси және лоббилік топ. ЛГБТ тобы 2012 жылдың басында таратылды, себебі олардың басты мақсаты – партия бағдарламасына бір жынысты некелерді енгізу – 2011 жылғы жылдық жалпы жиналыста бірауыздан қабылданған шешім арқылы орындалды. Партия 2011 жылғы «Альтернативті дауыс беру» референдумында «жоқ» деп дауыс беруді қолдады. 2015 жылдың ақпан айында партияның ЛГБТ мәселелерімен айналысатын және белсенділікке бағытталған «Квир Гринс» тобы құрылды. Бұл топ партияның ЛГБТ құқықтары, мәселелері, әл-ауқаты, үгіт-насихат жұмысы, лоббилеу және халықты хабардар ету саясатын жүзеге асырады. 2016 жылдың 14 қаңтарында партия 2016 жылғы Солтүстік Ирландия Ассамблеясына Батыс Белфасттен сайлауға Эллен Мюррейді кандидат етіп таңдағанын хабарлады, осылайша ол Ирландия аралында сайлауға түскен алғашқы ашық трансгендер адам атанды. 2023 жылдың маусым айында партия Айн Гроуганның Белфаст қаласының вице-мэрі болып тағайындалуымен алғашқы атқарушылық лауазымын иеленді.
Сайлау нәтижелері
Партияның Солтүстік Ирландиядағы алғашқы сайлау табысы 2005 жылғы жергілікті кеңес сайлауларында тіркелді. Реймонд Блейни Даун аудандық кеңесіне сайланды, ал бұрынғы Альянс партиясының мүшесі Брайан Уилсон Солтүстік Даун аудандық кеңесіне өтті. Партияның үшінші жергілікті кеңесшісі – Ньюри және Моурн аудандық кеңесіне сайланған Сиаран Муссен болды. 2007 жылғы Солтүстік Ирландия Ассамблеясы сайлауында Жасыл партия Солтүстік Ирландия Ассамблеясында алғашқы орынды жеңіп алды, Брайан Уилсон Солтүстік Даун сайлау округінде мандат иеленді. Жалпы партия 11 985 бірінші басымдылық дауысын жинады, бұл дауыстардың жалпы санының 1,7% құрады, бұл көрсеткіш 2003 жылғы Ассамблея сайлауымен салыстырғанда 1,4% артты. 2009 жылы Еуропалық сайлауда Жасыл партия Стивен Агнюді кандидат ретінде тікелей ұсынды, ол 15 674 дауыс жинап, партияның дауыс үлесін үш есеге арттырды. Бірақ ешкім де мандатқа ие бола алмады. Дегенмен, Жасыл партия үміткерлеріне берілген дауыстардың саны үш еседен астамға өсті. Брайан Уилсон 2011 жылғы Ассамблея сайлауы алдында мандатын тапсырды, нәтижесінде партия Стивен Агню кандидатурасын ұсынып, Солтүстік Даун кеңесінде орын жеңіп алды. Агню кейіннен партияның «екі орынды бірдей атқару» немесе «қос мандат» саясатына қарсы тұрып, Солтүстік Даун аудандық кеңесіндегі лауазымынан бас тартты, оның орнына Джон Барри келді.
Солтүстік Ирландияның Парламент сайлауы
Сайлау органы орынды иеленді ± Орын, бірінші дауыс саны (%) Үкімет басшысы1996 Форум Жоқ 3,647 0.5% Парламентке жатпайтын депутаттар 1998 Ассамблея Жоқ 710 0.1% Парламентке жатпайтын депутаттар 2003 Жоқ 2,688 0.4% Парламентке жатпайтын депутаттар 2007 1 6-шы 11,985 1.7% Оппозиция Келли Эндрюс және Джон Барри 2011 6-шы 6,031 0.9% Оппозиция Стивен Агню 2016 1 6-шы 18,718 2.7% Оппозиция 2017 6-шы 18,527 2.3% Оппозиция 2022 2 7-ші 16,433 1.9% Парламентке жатпайтын депутаттар Клэр Бейли
Ұлыбритания парламенті сайлауы
Сайлау орындары (Солтүстік Ирландия) ± Құрамы Жалпы дауыс саны % (Солтүстік Ирландия) % (Ұлыбритания) Үкімет1983 Жоқ 451 0.1% 0.0% Парламенттік емес1987 Жоқ 281 0.0% 0.0% Парламенттік емес1997 Жоқ 539 0.1% 0.0% Парламенттік емес2010 Жоқ 3,542 0.5% 0.0% Парламенттік емес2015 Жоқ 6,822 1.0% 0.0% Парламенттік емес2017 Жоқ 7,452 0.9% 0.0% Парламенттік емес2019 Жоқ 1,996 0.2% 0.0% Парламенттік емес
1983 жылғы жалпы сайлау
Сайлау округі Тәуелсіз кандидат Дауыс саны % Орын Солтүстік Антрим 451 1,0 6
1987 жылғы жалпы сайлау
Сайлау округі Тәуелсіз кандидат Дауыс саны % Орын Шығыс Лондондерри 281 0,6 6
Қосалқы сайлау, 1987-1992
Сайлауда Кандидат Дауыс % Орын Жоғарғы Банн 576 1,6 9
1997 жылғы жалпы сайлау
Сайлау округі Тұрғын кандидаты Дауыстар % Орын Белфаст Солтүстік 539 1.3 5
2010 жылғы жалпы сайлау
Сайлау округі Кандидат Дауыстар % Орын Белфаст Оңтүстік Адам Макгиббон 1,036 3.0 5 Солтүстік Даун 1,043 3.1 5 Оңтүстік Даун 901 2.1 6 Странгфорд 562 1.7 7
2015 жылғы жалпы сайлау
Сайлау округі Үміткер Дауыс % Орын Белфаст шығысы 1,058 2,7 4 Белфаст оңтүстігі 2,238 5,7 6 Ферманга және Оңтүстік Тирон 788 1,5 4 Солтүстік Даун 1,958 5,4 4 Батыс Тирон 780 2,0 6
2017 жылғы жалпы сайлау
Сайлау округі Үміткер Дауыс % Орын Белфаст шығысы 561 1.3 5 Белфаст солтүстігі Малахай О'Хара 644 1.4 5 Белфаст оңтүстігі 2241 5.1 5 Ферманга және Оңтүстік Тайрон 423 0.8 5 Солтүстік Даун 2549 6.5 4 Странгфорд 607 1.6 6 Батыс Тайрон 427 1.0 6
2019 жылғы жалпы сайлау
Сайлау округі Тәуелсіз кандидат Дауыс саны % Орын
Шығыс Антрим 685 1,8 7
Странгфорд 790 2,1 6
Батыс Тирон 521 1,3 7
Солтүстік Ирландияның жергілікті сайлауы
Сайлау ± Жеңілген орын саны Бірінші бағытталған дауыс %1985 Экология 038 70.1 1989 032 90.1 1993 01,257 0.2 1997 0706 0.1 2005 335,703 0.8 2011 36,317 1.0 2014 1 4 5,515 0.8 2019 4 8 14,284 2.1 2023 3 5 12,692 1.7
Еуропалық парламент сайлауы
Сайлауда үміткерлер орын алды Бірінші орын дауыстар %1984 Экология ретінде Колин МакГиган орын алмады 8-ші 2,236 0.3 1989 Малькольм Самуэль орын алмады 7-ші 6,569 1.2 2004 Линдсей Уиткрофт орын алмады 7-ші 4,810 0.9 2009 Стивен Агнеу орын алмады 7-ші 15,764 3.3 2014 Росс Браун орын алмады 8-ші 10,598 1.7 2019 Клэр Бейлин орын алмады 7-ші 12,471 2.2