Кіріспе

Корея патшалығы (892–936)

Кейінгі Бэкдже (,) – Тайбунг және Силламен бірге Кореяның Кейінгі Үш Патшалығының бірі. Кейінгі Бэкдже – 900 жылы наразы Силла генералы Кён Хвон құрған кореялық династиялық патшалық. Бұл генерал бұрынғы Силланың күйреу кезеңінде Бэкдже ұрпақтарынан тараған жергілікті әулеттер мен халықтың ұлттық санасын сақтап қалған еді. Ескі Бэкдже патшалығын қайта жаңғыртуды жариялаған Кён Хвонның басшылығымен, бұрынғы Бэкдже аумақтарынан келген бежендер мен Силланың Алтыншы дәрежелі ақсүйектерінің бір бөлігі бірікті. Өзінің әскери қабілетімен және көшбасшылық қасиеттерімен көзге түскен Кён Хвонның басшылығымен, Кейінгі Бэкдже жаңадан құрылған Корё патшалығына және әлсіреген Силлаға қарсы күштер тепе-теңдігінде үлкен артықшылыққа ие болды. Алайда, Жола провинциясының құнарлы жерлері мен қабілетті армиясына қарамастан, 936 жылы саяси тартыстар мен Кён Хвонның Корёға қарсы кетуі салдарынан Ван Кённың Корё әскеріне жеңіліп қалды. Астанасы қазіргі Солтүстік Чолла провинциясындағы Чонжу қаласында орналасқан.

Кейінгі Силланың бекдже босқындары

Силла Тан соғыстарында Тан әулетін жеңіп, Үш патшалықты біріктіруді аяқтағаннан кейін, үш патшалықтың мәдениетінің бірігуіне және халқының интеграциялануына мүмкіндік туды. Бэкчеге келгенде, билеуші топты қоса, халқының басым көпшілігі Силла мемлекетіне қабылданды. Дегенмен, Кейінгі Силла Гогурё және Бэкче босқындарына қатысты өте шектеуші Сүйектейлік жүйесін сақтап қалды. Бэкчеден келгендерге қатысты кемсітушілік одан да ауыр болды. Бұл 660-663 жылдар аралығында Бэкче халқының Силлаға қарсы көтеріліс жасауына байланысты болды. Көтерілістен кейін Силла үкіметімен ынтымақтасқан Бэкче босқындары Көк және Ақ легион құрамында Тоғыз легион қатарына қосылып, Силла-Тан соғыстарында Тан әскерлерімен күресті. Бэкченің бұрынғы патшалары мен ақсүйектерінің бір бөлігіне Мунму Силла өзі атақтар мен лауазымдар берді. Алайда, бұл шараларға қарамастан, Силла Бэкче халқын толық интеграциялауда шектеулерге тап болды. Бэкче құлағаннан кейін, бұрынғы Бэкче билеуші тобының көпшілігі қарапайым халыққа айналды. Соның нәтижесінде, Бэкченің Сегіз ұлы тайпасы тарихтан жоғалып, олардың көпшілігі тегін тастады. Біреулері Силладан құрметті лауазымдар алғанымен, оларға берілген сыйлықтар Бэкчедегі бұрынғы мәртебесінен әлдеқайда төмен болды. Бэкче халқының және олардың ұрпақтарының саяси жетістіктері шектеулі болды. Бұл, әрі қарай, бұрынғы Бэкче аймағының тұрғындарының наразылығына және олардың Бэкче халқының ұрпақтары екендігіне деген сезімге әкелді, соның салдарынан Силлаға қарсы жағымсыз көзқарас қалыптасып, олардың ұжымдық санасын сақтап қалды.

Кейінгі Силланың құлдырауы

Үш патшалықтың бірігуінен кейін, Кейінгі Силла Шығыс әлемінде 220 жылдан астам билік құрып, өзінің гүлдену кезеңін басынан өткерді. Алайда, құлдырау процесі жалғасқанда, бүкіл елдегі «ходжок» деп аталатын жергілікті әулеттер бүлік шығаруға ұмтылыс жасады, себебі «шын сүйек» класының ақсүйектері арасындағы тақ үшін үздірілмейтін күрес орталық үкіметтің провинцияларға деген бақылауын біртіндеп әлсіреткенін сезінді. Силланың жаңа патшайымы Цзиньсонның (887-897) кезінде, Силланың астанасынан тыс және оның маңындағы аумақтардағы билігі әлсірегендіктен, жиналған салықтар тиімді болмады. Сондықтан орталық үкімет елдің шаруалары мен фермерлерін салық төлеуге шақыру үшін шенеуніктер жіберді, бұл оларды ашуландырды. Осыдан кейін Сабеол провинциясындағы Вонжонг пен Эно көтерілісі сияқты бірқатар көтерілістер болды. Вонжонг пен Эно бастаған көтеріліс (889) Силла әскерімен тоқтатылса да, ол Силланы келесі жылдары қатты әлсірететін Кейінгі Үш Патшалық кезеңінің басталуын білдірді. 892 жылы Муджинжуға шабуыл жасаумен басталған Кён Хвонның көтерілісі 9-ғасырдың соңында әлсіз Силла билеушілеріне қарсы туған көптеген көтерілістердің бірі ғана болды. Бұл көтерілістердің көптегені 889 жылы Силланың шаруалардан салық алу үшін күш қолдану туралы шешімінен туындады (Ли, 1984, 98 б.). Осы кезде түбіртектегі биліктің көп бөлігі орталық үкіметке берілгендігі жоқ жергілікті әулеттердің қолында болды. Сондықтан наразы әскери шенеуніктер бастаған көтерілістердің қарқынды дамуы оңай болды.

Билікке көтерілу

Кён Хвон, бастапқыда Силла әскери шенеунігі болған, оңтүстік-батыс теңізіне (Оңтүстік Чолла провинциясы) қарақшыларды талқандау үшін жіберілді. Алайда, Силланың бірте-бірте құлдырап бара жатқаны туралы оның ойлары 892 жылы Муджинжуда (қазіргі Гванджуда) көтеріліске әкелді. Самгук саги оның көтерілісіне 5000-ге жуық адам қатысқанын жазды. Кён Хвон әскерін Муджинжу мен Вансанжуға (Чонжу) басып алып, жаулап кірді. Содан кейін ол аймақты басқарды және 900 жылы өзін Бэкче патшасы деп жариялады. Елдің (кейінгі) Бэкче деп аталуы, 660 жылы Силла басып алғанға дейін Корея түбегінің оңтүстік-батыс бөлігінде үстемдік құрған ежелгі Бэкче патшалығының нағыз мұрагері ретінде мемлекет құру жоспарының бір бөлігі болды. Бұған қоса, Кён Хвонның ескі патшалық атымен елге ие болуы, Уиджаның Силлаға қарсы ұзақ жылдар бойы сақтап келген ашу-ызасын тарату және оның өзі ежелгі патшалықтың мұрагері болуымен негізделді. Бұл шаралар, ең алдымен, Силлаға қарсы көтерілістің себептерін түсіндіру және аймақтағы Бэкче босқындарынан қолдау табу үшін тиімді болды. Кейіннен астана Вансанжуға (қазіргі Чонжуға) көшірілді, ол ежелгі Бэкче орталықтарына жақын болды. Осыдан бастап елдің әртүрлі аймақтарында мемлекеттік кеңселер ашылды. Содан кейін, дипломатиялық қатынастар орнату үшін теңіз арқылы Уюэ мемлекетіне елшілер жіберілді, сонымен қатар жергілікті феодалдарды және тәуелсіз бекіністерді бағындыру үшін аумақтық кеңею саясаты жүргізілді. Кунг Йе мен Когурё босқындары құрған Кейінгі Үш Патшалықтың солтүстік бөлігі – Тэбонгпен қақтығыс екі мемлекет Унгжу провинциясында (қазіргі Оңтүстік Чхунчхон провинциясы) кездескенде басталды.

Ішкі істер

Соңғы жылын қоспағанда, Кейінгі Бэкджеге Кён Хвон билік еткен, және оның жеке билеу стилі мемлекеттің тағдырында шешуші роль атқарды. Өзін король деп жариялағаннан кейін Кён Хвон көптеген әйелдерге үйленді, және олардың алғашқы әйелінен туған сегіз баласына қоса, 10 ұлы болды деседі. Бұл мемлекеттің құлауына әкелген қақтығыстардың негізін қалады. 935 жылы Кён Хвон өзінің төртінші ұлы Күм Гангты үлкен ұлдарынан жоғары қойып, Кейінгі Бэкдженің тақ мұрагері етіп тағайындады. Осыған наразы болған үлкен ұлы Кён Син Гом, бауырларымен бірге әкесіне қарсы қастандық жасап, оны Гимжедегі Гымсансаға қамады. Кён Син Гом тақ мұрагері Күм Гангты өлтіріп, өзі таққа отырды. Бірақ Кён Хвон Горёға қашып кетті.

Әскери істер

Кейінгі Бэкче өмір сүруінің көп бөлігінде Ван Кунның Наджу аймағындағы теңіз шабуылдарынан қиындықтар көріп келді. Бұл шабуылдар Оңтүстік Қытай мемлекеттерімен сауда және дипломатиялық байланыстарды бұзды. Кейінгі Бэкче едәуір әскери күшке ие болды. Оңтүстік Корея тарихшысы Ли Кибайк Кён Хвон туралы: «Егер Кунгье мен Ван Кун оның жолына тосқан болмағанда, ол Сілланы құлатуда көп қиындыққа тап болмас еді» деп жазады. Кейінгі Бэкче 927 жылы ең үлкен күшін көрсетті. Сол жылы оның әскерлері Силланың астанасы Гёнджуға шабуыл жасап, тонады, Гёнгэ патшаны өлтіріп, Гёнсун патшаны билікке келтірді. Шабуылға дейін Силла Горёодан жәрдем сұрады, ал Ван Кун Гёнджу алынғаннан кейін көп ұзамай үлкен әскермен келді. Екі әскер қазіргі Тэгу қаласының жанындағы Палгонг тауы маңында кездесті. Ван Кунның әскерінің саны шамамен 10 000 адамды құрады. Кейінгі Бэкче жеңіске жетті, ал Ван Кун өзінің генералдары Син Сунг Гём мен Ким Нақтың қаһармандық құрбандығы арқасында ғана құтылды. Бірақ 930 жылы Андоң маңындағы Гочан шайқасында екі әскер тағы кездескенде, Горёо шешуші жеңіске қол жеткізді. Кейінгі Бэкче өз жеріне қайтарылды, ал 934 жылы Хонгсоңда тағы да ауыр жеңіліске ұшырады.

Дипломатиялық байланыстар

Ван Кон солтүстік Қытаймен дипломатиялық қарым-қатынастар арқылы өкіметін заңдастыруға тырысқанда, Кён Хвон да оңтүстік Қытайдың билеушілерімен, әсіресе Уюэмен байланыстарды сақтап, сол сияқты әрекет етті. Дегенмен, Кейінгі Бэкчжэнің өмір сүру мерзімі Қытайдағы Бес әулет және Он патшалықтың шатақты кезеңімен бірдей келіп, екі тарап та осы байланыстарды әскери көмекке айналдыра алмады.

Күз

935 жылы ұлдарынан тайдырылғаннан кейін Кён Хвон өзі кейінірек Бэкчеге қарсы әскерлерді басқарды. «Самгук Юса» еңбегінде Ван Конмен бірге оның бұрынғы мемлекетіне қарсы 100 мыңдық әскер басқарғаны айтылады. Горёо және Кейінгі Бэкче әскерлері Сеонсан жерінде кездесті, қазіргі Солтүстік Кёнсан провинциясының Гуми қаласының бір бөлігі, және Кейінгі Бэкче әскерлері талқандалды. Кейінгі Бэкче осылайша 936 жылы құлады, Гёнсун патша Силланы Ван Конға тапсырғаннан кейін бір жыл өткен соң. Сеонсан шайқасы осымен Кейінгі Үш Патшалық дәуірінің аяқталуын белгіледі. Ван Кон өзінің әдеттегі кең пейілділігімен жеңілген басшы Син Гомға құрметті атақ берді. Син Гомның кіші ағалары Ян Гом мен Ён Гом, төңкеріске кінәлі деп танылғандықтан, жер аударылды.