Кіріспе

New Jersey v. T. L. O., 469 U. S. 325 (1985), АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі болып табылады, ол мемлекеттік мектеп қызметкерінің мектеп ортасында оқушыны іздестіру ордерісіз іздестіруіне мүмкіндік беретін стандарттарды және оның шектерін белгілейді. Бұл іс Нью-Джерси штатының Миддлсекс округінде орналасқан Пискатавей орта мектебінің оқушысы, сол кезде тек Т.Л.О. әріптерімен белгілі болған, мектептің дәретханасында темекі шегуге қамалғаннан кейін контрабандалық заттарды іздеуге байланысты болды. Ол директордың кеңсесіне жіберілді, онда директордың орынбасары оның сөмкесін қарап, марихуана, есірткі құралдары және есірткі сату құжаттарын тапты. Ол мектептен қуылды және іздеу кезінде табылған құралдар үшін полиция тарапынан айыпталды, бірақ оның сөмкесін іздеу Төртінші түзетуде көзделген орынсыз іздеу мен тәркілеуге қарсы тыйымды бұзды деген негізде айыптауларға қарсы күресті. Нью-Джерси Жоғарғы соты іздеудің конституциялық екенін растады, бірақ Нью-Джерси Жоғарғы соты оның сөмкесін іздеудің ақылға сыймайтын екенін деп шешім шығарды. АҚШ Жоғарғы сотына шағымданғаннан кейін, сот Төртінші түзетудің мектеп қызметкерлері жүргізетін мектептегі іздестірулерге де қатысты екенін анықтады. Алайда, мектеп қызметкерлері оқушыны іздеу үшін нақты себептерді немесе ордерді алуға міндетті емес. Оның орнына, іздеуді дұрыстау үшін мектеп қызметкерлері оқушының заңды немесе мектеп ережелерін бұзғаны туралы "нақты күдікке" ие болуы керек. Байрон Уайт судьяның 6-3 дауысымен сот мектептің Т.Л.О.-ның сөмкесін іздеуі конституциялық екенін шешті, бұл мектептегі іздестірулер және оқушылардың жеке өмірі үшін жаңа үлгі орнатты.

Бұрынғы сот практикасы

АҚШ Конституциясының Төртінші толықтыруы федералдық үкімет тарапынан негіссіз іздеулер мен ұстауларды тыйымдайды, және он төртінші толықтырудың Әділетті сот процесі туралы бабы арқылы штат үкіметтеріне және олардың өкілдеріне де қолданылады.

Іс туралы мәліметтер

1980 жылдың 7 наурызында Нью-Джерси штатының Пискатауэй қаласындағы Пискатауэй орта мектебінің мұғалімі қыздардың дәретханасында екі 14 жасар оқушының темекі шегіп жатқанын байқады, бұл мектеп ережелерін бұзу болды. Мұғалім екеуін директордың кабинетіне алып келді, онда олар директордың орынбасары Теодор Шоплик сұраққа алды. Бір оқушы темекі шеккенін мойындады және сабаққа қайта оралғанға дейін үш күндік темекі шегу курсын аяқтауға міндеттелді, бірақ екінші оқушы, бас әріптері Т.Л.О. болған, дәретханада темекі шеккенін мойындамады және ол "мүлдем темекі тартпайтынын" айтты. Шоплик Т.Л.О.-ны жеке кабинетіне алып кірді және оның сөмкесін көрсетуді талап етті. Оны ашқанда Шоплик сөмкенің үстінен "Марлборо" темекісінің бір бумасын және қағазды көрді, оны марихуана қолданумен байланыстырды. "Толыққанды іздеу есірткі қолданылғанының қосымша дәлелдерін табуға мүмкіндік береді" деп ойлаған Шоплик сөмкенің қалған бөлігін қарап шықты, соның нәтижесінде аз мөлшерде марихуана, темекі құрылы, бірнеше бос пластик пакет, одан ақша қарыз болған оқушылардың аттары жазылған карточка және оның марихуана сатуға қатысты екенін көрсететін екі хат табылды. Шоплик Т.Л.О.-ның анасын шақырып, Т.Л.О.-ның сөмкесінде табылған дәлелдерді полицияға тапсырды. Полицияның өтініші бойынша Т.Л.О.-ның анасы оны полиция бөліміне сұраққа алу үшін әкелді, онда Т.Л.О. мектепте марихуана сатқанын мойындады. Т.Л.О. сол күні "бір доллардан 18-ден 20-ға дейін марихуаналы темекілерді" сатқанын айтты. Т.Л.О. темекі тартпауға тыйым салынған жерде темекі шеккені үшін мектептен үш күндік, ал мектеп аумағында марихуана ұстағаны үшін қосымша жеті күндік үзіліске жіберілді. Штат Т.Л.О.-ға қарсы оның сөмкесінде табылған есірткі және құрал-жабдықтары үшін қылмыстық іс қозғады.

Төменгі сатыдағы сот ісін жүргізу

Т.Л.О. Нью-Джерси штатының Миддлсекс округінің Кәмелетке толмағандар және Отбасылық қатынастар сотында сотталды. Т.Л.О. сөмкесінде табылған дәлелдерді жасыру туралы өтініш білдіріп, оның сөмкесін іздеу Төртінші түзетуді бұзғанын және оның нәтижесінде алынған дәлелдерді соттан алып тастау керектігін мәлімдеді. Кәмелетке толмағандар және Отбасылық қатынастар соты бұл өтінішті қабылдамады, өйткені Төртінші түзету мектеп қызметкерлерінің іздестіруіне қатысты болғанымен, мектеп қызметкеріне оқушының мүліктерін іздеуге рұқсат етіледі, егер оқушы заңды немесе мектеп саясатын бұзды деген "нақты күдік" болса. Сот Т.Л.О.-ның сөмкесін іздеу Шопликтің "мектеп ережелерін бұзушылық – темекі шегу орын алды деп ойлауға жеткілікті негіз болғандықтан" қабылданды деп тапты. 1982 жылдың 8 қаңтарында Т.Л.О. кінәлі деп танылып, бір жылға шартты жазаға кесілді. Т.Л.О. Кәмелетке толмағандар сотының шешіміне қарсы Нью-Джерси Жоғарғы Сотының Апелляциялық бөліміне шағымданды, ол да Төртінші түзетуді бұзған жоқ деп шешті. Содан кейін Т.Л.О. Нью-Джерси Жоғарғы Сотына шағым жасады, ол Жоғарғы соттың шешімін күштен шығарып, Шопликтің Т.Л.О.-ның сөмкесін іздеуге жеткілікті себеп немесе күдік болмағанын анықтады. Нью-Джерси Жоғарғы Соты істі қайта қарауға жіберіп, Т.Л.О.-ның сөмкесінде табылған дәлелдерді жасыруға бұйрық берді. Штат бұл шешімге қарсы АҚШ Жоғарғы Сотына шағымданып, ол 1983 жылдың 29 қарашасында іс бойынша қабылдау туралы шешім қабылдады.

Соттың пікірі

1984 жылдың 28 наурызында алғашқы жатақ айтылды. Сот істі қайта қарауға бұйрық берді және 1984 жылдың 2 қазанында іс қайтадан талқыланды. АҚШ Жоғарғы Соты судья Байрон Уайттың 6-3 дауысымен шығарған шешімінде, жеке тұлғаның, тіпті баланың да жеке өміріне қатысты заңды үміттері мен мектептің тәртіпті сақтау мүддесі арасындағы тепе-теңдікті сақтай отырып, апелляциялық тарапқа (мемлекетке) қатысты шешім қабылдады. Мектеп әкімшілігінің мәлімдемесіне сәйкес, олар іздеу жүргізу үшін "нақты күдікке" ие болуы керек. Оның темекісінің болуы оның шыншылдығына қатысты болды, және ол дәретханадан ұсталып, тікелей кеңсеге жеткізілгендіктен, оның сөмкесінде темекі бар деген болжам жасау орынды болды. Осылайша, мектеп директорының орынбасары мектеп ережесінің бұзылуына күдік тудыруға жеткілікті негізге ие болды, тек "сезімге" емес, сөмкені тексеруге негіз болды. Директордың орынбасары темекі іздеп жүргенде, есірткіге қатысты айғақтар көз алдында болды. Көз алдында болу – Төртінші түзетудегі ордер талабынан туындайтын ерекшелік. Осылайша, темекі іздеу нәтижесінде есірткіге қатысты материалдар табылды, бұл сөмкедегі бөлімдерді қоса алғанда, іздеуді құптады, нәтижесінде темекі және басқа да айғақтар, оның ішінде марихуана мен темекі қағаздары табылды.

Басқа пікірлер

Өзге бір пікірде судья Льюис Ф. Пауэлл (соған судья Сандра Дей О'Коннор қосылды) Соттың пікірімен келіскенмен, бастауыш және орта білім беру мекемелеріндегі оқушыларға мектептен тыс жерлердегі ересектер мен жасөспірімдерге қарағанда іздестіру және тәркілеу бойынша бірдей деңгейде қорғау берілмеуі керек деп санайды. Судья Уильям Дж. Бреннан, оған қосылған судья Тургуд Маршалл, төртінші түзетудің мектеп мұғалімдеріне қолданылуы туралы көпшіліктің қорытындыларымен келісті, бірақ Сот белгілеген жаңа стандартқа қарсы дауыс берді, оны дәстүрлі "нақты себептер" көзқарасынан ауытқу деп есептеді. Бүгінгі шешім мектеп қызметкерлеріне толыққанды іздестіру жүргізуге "әділдік" стандартына сәйкес рұхсат береді, оның жалғыз анық мазмұны – ол төртінші түзету мәтініндегі "нақты себептер" стандартынан өзгеше екендігі. Осы түсініксіз, бұрын-соңды болмаған және жалпы төртінші түзету стандарттарынан қажетсіз ауытқуды қабылдау арқылы, Сот төртінші түзету мәселелерін қарастыру жылдары дамыған стандарттарға кеңінен ерекшелік жасайды. Оның бұл шешімін бұрынғы сот шешімдері де, тіпті осы пікірде жарияланған "күштер тепе-теңдігін сақтау тестісінің" әділ қолданылуы да қолдамайды. Бреннан үкіметтің бұйрықсыз іздестіруді ақтауы үшін, стандартты құқық қорғау мүдделерінен тыс "ерекше мемлекеттік мүдде" болуы керек деп мәлімдеді. Бұл идея кейіннен Сот тарапынан ерекше қажеттіліктер ретінде қабылданды.