Кіріспе

1915 жылы жобаланған Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің бес ауыр крейсер класы.

Хокинс класы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері үшін салынған бес ауыр крейсерден тұрады, бірақ олардың ешқайсысы соғыс кезінде қызмет етпеді. Алғашқы кеме, HMS Cavendish, құрылыс кезінде қайта аталды және әуе кемесіне айналдырылды. Барлық кемелерге Елизавета дәуірінің теңіз капитандарының есімдері берілді. 1939 жылы крейсер ретінде қалған үш кеме Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті, ал Эффингем соғыстың басында кемесімен бірге құлап жоғалды; Рали 1922 жылы белгісіз жартастарда кемесімен бірге құлап жоғалған (ал Виндиктив 1919 жылы құлап жаздады). Виндиктив, енді крейсер болмаса да, соғыс бойы қызмет етті. Бұл класс 1922 жылғы Вашингтон теңіз келісіміндегі ең ірі крейсер типін анықтауға негіз болды.

Дизайн

Хокинс класы кейде "Жақсартылған Бирмингемдер" деп аталатын болса да, олардың дизайны 1912–1913 жылдары Кеме құрылысы директоры Юстас Теннисон д'Эйнкорт ұсынған нұсқауға негізделген. Д'Эйнкорт шетелдік қызметке қару-жарақпен жабдықталған үлкен неміс крейсерлері және шетелде орналасқан ескі бронекрейсерлерді ауыстыру қажеттілігі туралы қауесеттерге жауап ретінде мұнаймен жұмыс істейтін, жеңіл бронеленген кемені ұсынды. Ол бұл дизайнды "Атлантикалық қызметке арналған жеңіл крейсер" деп атады және оны жақсы теңіздік қасиеттерге ие ету үшін, саудалық рейдерлерді ұстауға ыңғайлы болуы үшін терең суға батып, жоғары борттық қабырғалы етіп жасады. Адмиралтействоның бірінші лорды Уинстон Черчилль кеменің өлшемі мен құнына наразылық білдіріп, мұнайды пайдалана алатын және аралас отынды нұсқасы бар, кішкентайрақ және жылдам дизайнды, 7,5 дюймдік және басқа қарулармен қаруландыруды сұрады. 1913 жылдың тамызында мұнаймен жұмыс істейтін дизайнның құны 550 000 фунт стерлинг, ал аралас отынды кеменің құны 590 000 фунт стерлинг деп бағаланды. Кеме құрылысының бюджеті тар болғандықтан, бұл жобалар бойынша ешқандай шара қабылданбады. 1914 жылдың 12 қазанында д'Эйнкорт Адмиралтейство кеңесіне жолдаған хатында "Атлантикалық крейсер" ұсынысының негізгі аргументтерін қайталады, сонымен қатар үлкен бу радиусы бар жылдам аралас отынды дизайн мұнайдың болмауы мүмкін болатын шалғай аймақтардағы операциялар үшін өте пайдалы болады деп қосты. 1915 жылдың басына қарай қауіп сейілген немесе батып кеткен, бірақ Корольдік теңіз күштері саудаға қарсы шабуылдар қайта жасалуы мүмкін деп сенді. 9 маусымда кеңес әлемнің кез келген жерінде саудалық рейдерлерді ұстай алатын үлкен жеңіл крейсердің техникалық талаптарын қарастыру үшін жиналды. Д'Эйнкорттан кемеге арналған жобаны ұсынуды сұрады, онда кемінде бес бөлігі көмірмен жұмыс істейтін қазандықтардан қуат алатын және кем дегенде он 6 дюймдік қаруы бар болуы керек еді. Ол 6 және 7,5 дюймдік қарулардың әртүрлі комбинацияларымен және әртүрлі корпус түрлерімен қаруланған алты эскиздік жобаны ұсынды. Рейдерлер крейсерлерді көріп қалғанда қашуға тырысқан бірнеше кездесулерге сүйене отырып, кеңес кеменің қаруы көру горизонтына жете алуы және рейдерді бір соққымен жарамсыз етуге жеткілікті күшті болуы керек деп сенді. Сондықтан 6 дюймдік қарудың қашықтығы жеткіліксіз және күші аз болғандықтан, ал 9,2 дюймдік қару корпуста жеткілікті мөлшерде орнатылмағандықтан олар одан бас тартты. Олар 30 градусқа көтерілу мүмкіндігі бар жаңа орнатуда 7,5 дюймдік қаруға тоқтады, осылайша оның қашықтығын арттырды және ұсынылған екі корпустың үлкеніне орналастырды. Олар стандартты жүктемеде және терең жүктемеде ауысады. Корпустың пішіні үлкен жеңіл крейсердің пішініне негізделген, қозғалтқыш пен қазандық бөлмелерін жабатын 2 метрлік торпедаға қарсы бөліктері бар. Кеменің орта бөлігі 10 градусқа иілген, бірақ бастияның алдыңғы бөлігі теңіздік қасиеттерін жақсарту үшін сыртқа қарай кеңейтілген. Кемелердің метацентрикалық биіктігі терең жүктемеде 1 метрді құрады. Д'Эйнкорт олардың екі жақын бөліктерді су басудан аман қалуға жеткілікті бөлінгенін мәлімдеді. Олардың экипажында 37 офицер және 672 сарбаз болды. Хокинс класы төрт бу турбиналық жиынтықпен жабдықталған, олардың әрқайсысы үш қазандық бөлмесі арасында бөлінген, қысымы 0,3оС-қа тең, оншақты Яроу қазандықтарынан алынған буды пайдалана отырып, бір винт бұрандасын қозғалтады. Алдыңғы және артқы топтар заманауи мұнаймен жұмыс істейтін дизайнды қабылдады, бірақ орталық бөліктегі төрт қазандық көмірмен жұмыс істеді, сондықтан мұнай жоқ шетел порттарында круиздік отынды оңай алуға болады. Бұл олардың кемелердің жалпы қуатының тек алтыншы бөлігін ғана өндіретінінің кемшілігі болды. Қазандардан шыққан бу екі түтікке жіберілді, көмірмен жұмыс істейтін орталық топтан алынған булар екіге бөлініп, мұнаймен жұмыс істейтін алдыңғы және артқы топтардан алынған булармен бірге орналастырылды. Турбиналар кеменің жобалық жылдамдығы 30 теңіз шақырымын (км/сағ) құрады. Жанармай майының және көмірдің жабдықталуы осы қозғалтқыш қондырғысымен тек Хокинс пен Виндиктив қана жасалды. 1919 жылы теңізде сынақ кезінде Хокинс терең жүктемеде шамамен 100 км/сағ жылдамдыққа жетті, бұл осы қозғалыс үшін жоспарланғандықтан, сәл көңіл көншітпейтін көрсеткіш болды. Кемелердің әрқайсысында 150 оқ-дәрі бар. Ұшу палубаларына орын беру үшін HMS Vindictive тек төрт қарумен, бірі алдыңғы, екеуі қанатты орындарда, ал бірі оң жақ артқы жағында жасалды. Негізгі қаруымыздың саны мен орналасуы кейіннен қайта қаралады. Хокинс және оның бауырлары олардың қаруларын механикалық Mark I Dreyer Fire басқару үстелімен басқарды. Ол үш табанды мачтаның басындағы нүктелеу төбесінің астына орнатылған пьедестал типті ату бағыттағыш құралдағы 5 метрлік сәйкестік диапазонымен жұмыс істеді. Кемелерге сондай-ақ 4 метрлік және 3 метрлік диапазонды бақылау құралдары орнатылды. Эффингем және Фробишер Mark III Dreyer Fire басқару үстелісімен және үш 12 метрлік диапазонды бақылау құралдарымен жабдықталды. Олардың алтауы торпедалық катерлерге қарсы қорғану үшін төмен бұрышта орнатылды, екеуі алдыңғы 7,5 дюймдік қарулар арасындағы казематтарда, тағы екеуі бастия мұнарасының жанындағы платформаларда және екеуі түтіктер арасындағы платформада орналастырылды. Соңғы төртеуі зениттік қарулар ретінде қолданылды және бас мачтаның табанының маңында орналастырылды. Олар муздақтан 300 оқ-дәрімен атылды. +30 градус бұрышта олардың оқтарының қашықтығы 15 км болды. Олардың қалған зениттік қаруларында құрылыс кезінде қосылған екі 2 фунттік зениттік қарулар болды.

Қару-жарақ

Хокинс класындағы кемелерді кемелердің көп бөлігін жауып тұрған, жоғары созылатын стальдан жасалған толық бойлы су сызығы бойындағы броньды белдеу қорғады. Бұл белдеу қазандық және двигатель бөлімшелерінің үстінде ең қалың болды. Олардың артиллериялық қоймаларын қосымша жоғары созылатын стальмен қорғады. Артқы бөлігінде 1 дюймдік жұмсақ болаттан жасалған көлденең қалқан болды, ал бақылау мұнарасы 3 дюймдік жоғары созылатын сталь пластиналарымен қоршалған. Кемелердің палубасы 1-ден 1,5 дюймға дейінгі жоғары созылатын стальдан жасалған. Порт жағындағы 8 фут (2 метр) ені бар өткел, қону және ұшыру палубаларын байланыстырып, қанаттары бүгілген ұшақтарды бірінен екіншісіне тез жылжытуға мүмкіндік берді. Палубаның алдыңғы бөлігіндегі "арқан" деп аталатын жерден құлаудың алдын алуға арналған тосқауыл ілінді. Жоғарғы салмақтың көп болуынан туындаған тұрақсыздықты азайту үшін, торпедаға қарсы шығыңқы бөлігінің жоғарғы жағы кеңейтілді. 1918 жылдың 21 қыркүйегінде теңіз сынақтарын аяқтады және шамамен жылдамдыққа жетті. Бірақ Хокинс 1929 жылы толыққанды жөндеуден өтті, онда оның көмірмен қыздырылатын қазандықтары алынып тасталды, ал қалған сегіз қазандығы жаңартылды, бірақ бұл оның ең жоғары жылдамдығын азайтуға әсер ететін еді. Сондай-ақ, оның ерекше қосалқы қарулануын құраған төрт 12 фунттық зеңбіректер оның әпке кемелерінде қолданылатын бірдей Марк V зеңбіректерімен ауыстырылды. 1930 жылы тағы бір жаңарту жоспары ұсынылды, ол класты жаңа Леандер класындағы жеңіл крейсерлерге ұқсас, екі мұнарада орналасқан сегіз зеңбірекпен қайта қаруландыруды көздеді. Бұл 8 дюймдік екі мұнаралық зеңбіректер туралы бұрынғы ұсынысқа қарағанда оңайырақ болар еді, бірақ тағы да ештеңе істелмеді. Британ үкіметі ауыр крейсерлердің санын шектеу туралы келісімге қол жеткізуге баса назар аударды, ал Хокинс класын қызметтен шығару туралы ұсыныс Лондондық теңіз келісімін қабылдауға ықпал етті, ол олардың 1936 жылға дейін қызметтен алынатынын аңғартады. Оларды қазіргі заманғы жеңіл крейсерлерге айналдыру келісімнің мәнін бұзушы еді. Алайда Хокинс класы жойылған жоқ. Олардың орнына оларды оқу кемелері ретінде қайта жіктеу арқылы сақтап қалды. Бірінші қадам ретінде Фробишер 1932 жылы қайта жіктелді, оның бір артқы зеңбірегі және екі 4 дюймдік зеңбірегі алынып тасталды; 1935 жылы жоғарғы артқы зеңбірек әуе кемесінің катапультімен ауыстырылды, ал 1936 жылы келісімге сәйкес, оның қарулануы бір ғана 4,7 дюймдік (120 мм) зеңбірекке дейін қысқартылды. 1937 жылы "Виндиктив" арнайы демилитаризацияланды, оның қарулануы тек екі 4,7 дюймдік зеңбірек және бір помпоннан ғана тұрды, сонымен қатар оның ішкі винттері мен байланысты турбиналары, сондай-ақ байланысты қазандықтары мен артқы түтікшесі алынып тасталды, оның жылдамдығы 24 теңіз шақырымына дейін төмендеді. Жаңадан құрылған үстінкі құрылым кадеттерге жатақхана ұсынды, ал бос артқы қазандық бөлмесі кір жуу бөлмесіне айналдырылды, ал отын қоры Хокинстің деңгейіне дейін төмендеді. Хокинс жай ғана қарусыздандырылды және сақтауға қойылды. Алайда 1937 жылы Эффингем кең ауқымды қайта құрылымды бастады, ол оны жеңіл крейсерге айналдырды, бірақ бұрынғы конфигурацияда, CP Mark XIV орналасқан 9 BL 6 дюймдік Mark XII зеңбірегімен. Бұл алдыңғы және артқы жағындағы ату позицияларының санын екіден үшке дейін көбейту арқылы, олар "A", "B" және "C" және "W", "X" және "Y" деп белгіленді, ал қанаттардың екі жағындағы және кормадағы "Z" позициясындағы зеңбіректерді сақтап қалу арқылы іске асырылды. Екінші реттік қарулану сегіз QF 4 дюймдік Mark XVI зеңбірегінен төрт қос зеңбіректі HA/LA Mark XIX орнатулары, сегіз QF 2 фунттық Mark VIII зеңбірегінен екі төрттік орнатулары және он екі Vickers үш төрттік орнатуларынан тұрды. Су астындағы торпедалық түтікшелер мен қазандықтар бөлмелері алынып тасталды, бірақ олар қосымша отын сақтаумен ауыстырылды, ал қалған машиналарын өзгертуден кейін оның жалпы қуаты сәл ғана азайтылды. Сырттан, қалған түтікшелер бір үлкен түтікшеге біріктірілді. Ол жаңа көпірге ие болды, оның бастапқы үш аяқты мачтасы мен бақылау жоғарғы жағы тік мачтамен ауыстырылды және барлау ұшағына арналған кранды ортаға алып барды, бірақ оған қатысты катапульта орнатылғаны белгісіз, және мүмкін ұшақ ешқашан жүргізілмеген. 1939 жылы "Виндиктив" кемесі ұқсас конфигурацияда қайта құру үшін кемежайға кірді, бірақ жұмыс баяу жүрді, ал машиналардың кең ауқымды өзгерістерін ескере отырып, оның қайта құруын жеңілдетуге шешім қабылданды. 1939 жылдың қазан айында ол алдыңғы жағындағы "A" және "B" позицияларында және артқы жағындағы "X" және "Y" позицияларында 6 дюймдік 4 зеңбірекпен қарапайым қайта қарулануды қарастырды, кейінірек қанаттарда қосымша зеңбіректер қосу мүмкіндігімен; жойғыш стиліне арналған 4 дюймдік 3 зеңбірекпен 4 ұшаққа қарсы қарулану ұсынылды, және жоғарғы салмақтың артуы оның ең жоғары жылдамдығын 23 теңіз шақырымына дейін төмендетуі күтілгенімен, кір жуу бөлмесі отын сақтауға айналдырылатыны үміттенілді, бұл оның қашықтығын арттырады. Нәтижесінде, оны жөндеу кемесі ретінде қайта жабдықтау тиімдірек (және өте жылдам) болып шешілді, ақырында алты зеңбірекпен, екі төрттік помпонмен және бірнеше Оерликон автопушкаларымен қаруланды. Хокинс пен Фробишерді Эффингемге ұқсас желілерде қайта құруды жоспарлаған, бірақ басқа басымдықтар бұған жол бермеді. Олар тек қана соғысқа арналған қаруларын қайтадан дайындады. 1940 жылы қайтадан іске қосылған Хокинс өзінің басты қаруларын қалпына келтірді, сондай-ақ төрт 4 дюймдік зениттік зеңбірек, екі төрттік 2 фунттық "пом-пом" орнатулары және бір орнатуда сегіз 20 мм Оерликон зеңбірегінен тұратын жаңартылған қосалқы қарулануға ие болды. Алайда Фробишер өзінің қанаттағы зеңбіректерін қайта алған жоқ, бұл оның 4 дюймдік зениттік зеңбіректерін тасымалдайтын палубаны кеменің қабырғаларына дейін кеңейтуге және олардың санын беске дейін (әр жақтағы екі және кормадағы біреуі) арттыруға мүмкіндік берді; ол бір кезде екі төрттік помпон, екі бір зеңбірек және үш Оерликон зеңбірегін алуға тиіс болған, бірақ оның жөндеу жұмысының баяу прогресі оларды төрт төрттік помпонға және жеті Оерликонға өзгертуге мәжбүр етті, содан кейін ол 1942 жылы пайда болды. Су астындағы торпедалық түтікшелер алынып тасталды, бірақ енді ол ашық палубада төрттік орнатуға ие болды. Фробишер сондай-ақ 1935 жылы алған әуе кемесінің катапультін жоғалтты. Екі кеме де көпірдегі центіметрлік Радар Type 273 нысанасын көрсету, мачта басындағы Type 286 әуе ескертуін, HACS зеңбірек директорындағы Type 275 қашықтық пен бағытты анықтау және, Фробишерде ғана, көпірдегі помпон директорларындағы Type 282 жиынтығымен жабдықталды. Соғыс кезеңіндегі қосымша өзгерістер зениттік қарулануды күшейтті, әдетте помпон орнатуларын күшейтіп, 20 мм зеңбіректердің санын арттырды. Фробишер 1944–1945 жылдары соңғы жөндеуден өтті, ол оны оқу кемесіне айналдырды, "A", "Y" және "Z" позицияларында үш 7,5 дюймдік зеңбірек және алдыңғы жағындағы "B" позициясында бір 4 дюймдік зениттік зеңбірек, сондай-ақ азайтылған Оерликон зеңбіректер саны және кейбір пулеметтермен, сондай-ақ төрттік торпедалық түтікшелерімен жабдықталды.

Кемелер

+ Құрылыс деректеріNameNamesakeBuilderҚұрылысы басталғанЖүзеге асырылғанҚызметке кіргенТағдырыJohn HawkinsHM Dockyard, Chatham3 маусым 19161 қазан 191719 шілде 1919Далмуирде бұзылды, 1947Вальтер РалейУильям Бирдмор және компания, Далмуир4 қазан 191628 тамыз 1919Жұмысқа кірген 1921Лабрадор, Фортеу шығанағындағы Пойнт Амурда жағаға тірелді, 8 тамыз 1922Жазылған, қыркүйек 1926. Мартин ФробишерHM Dockyard, Devonport2 тамыз 191620 наурыз 19203 қазан 1924Ньюпортта бұзылды, 1949Charles Howard, Lord EffinghamHM Dockyard, Portsmouth2 сәуір 19178 маусым 19219 шілде 1925Норвегия, Бодё, Факсен шолында қирады, 18 мамыр 194019 мамыр 1940 торпедамен батып кеттіТомас КавендишHarland & Wolff, Белфаст29 мамыр 191617 қаңтар 19181 қазан 1918Авиатасымалдаушыға айналдырылып, Vindictive деп аталды, 1917 жылғы маусымБлайтта бұзылды, 1946

Қызмет

Ралидің кемесі осы кластағы кемелердің арасында ең аз қызмет еткені, бір жыл ғана қолданылып, содан кейін жарылып, мақұлданып таратылды. Эффингем Норвегия кампаниясы кезінде ерте соғыс жоғалтуларының бірі болды; белгісіз аймаққа тіреліп, достық күштер тарапынан жойылды. Хокинс Екінші дүниежүзілік соғыста Үнді мұхитында конвойды сүйемелдеді және Нормандияға түскен кезде артиллериялық қолдау көрсетті. Фробишер Екінші дүниежүзілік соғыста конвойды сүйемелдеуші және Нормандияға түскен кезде базалық кеме ретінде қызмет етті. Е қайығының шабуылынан торпедалық зақымданғаннан кейін, кеме 1944-1945 жылдары оқу мақсатында қайта жабдықталды, соның салдарынан қарулануы төмендетілді. Vindictive екі дүниежүзілік соғыста түрлі рөлдерде қызмет етті және 1946 жылы мақұлданып жойылды.